Prot Adam Lelewel

Prot Adam Jacek Lelewel

Data i miejsce urodzenia	11 września 1790 Warszawa
Data i miejsce śmierci	21 marca 1884 Wola Cygowska
Miejsce spoczynku	Poświętne
Zawód, zajęcie	oficer, poseł
Rodzice	Karol Maurycy Lelewel i Ewa Szeluta-Małynicka
Małżeństwo	Józefa ze Slaskich
Dzieci	Tadeusz, Władysław, August, Jan, Karol, Wisława i Helena
Krewni i powinowaci	bracia: Joachim oraz Jan Paweł
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Prot Adam Jacek Lelewel (ur. 11 września 1790 w Warszawie, zm. 21 marca 1884) – oficer wojsk Księstwa Warszawskiego, poseł na Sejm Królestwa Polskiego.

Urodził się w spolonizowanej rodzinie Lelewelów von Löwensprung pochodzenia pruskiego, osiadłej w XVIII wieku w Polsce. Ojciec Karol Maurycy Lelewel był skarbnikiem Komisji Edukacji Narodowej, matka Ewa Szeluta-Małynicka (1763-1837) pochodziła z polskiej rodziny szlacheckiej. Prot był młodszym bratem słynnego historyka Joachima oraz inżyniera i malarza Jana Pawła.

Pobierał nauki wraz z bratem Joachimem w Collegium Nobilium pijarów w Warszawie. Po powstaniu Księstwa Warszawskiego (1807) pracował przy ministrze spraw wewnętrznych Łuszczewskim. W 1809 wszedł do 3 pułku piechoty. Brał udział w kampaniach 1809 (wojna z Austrią), 1812 (wojna z Rosją) i 1813 (kampania niemiecka). Podczas wyprawy na Rosję, będąc w stopniu kapitana, odznaczył się przy przejściu Berezyny. Podczas kampanii 1813 roku w Niemczech został odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari i Orderem Legii Honorowej.

Po odejściu ze służby wojskowej, w latach 1817-1821 pełnił obowiązki sekretarza generalnego Dyrekcji Ogniowej. Od 1825 był posłem z powiatu węgrowskiego na Sejm, gdzie został członkiem jednej z komisji sejmowych.

Po wybuchu powstania listopadowego (1831) był kandydatem na ministra oświaty. Nie przyjął tego stanowiska, zgłosił się do wojska, ostatecznie przyjęty do Wydziału Wojskowego przy Rządzie Narodowym.

Po upadku powstania, odziedziczywszy po ojcu Wolę Cygowską, osiadł w rodzinnym majątku i był wójtem. Działał w Towarzystwie Kredytowym Polskim w województwie mazowieckim^[1] . Zebrał obszerną bibliotekę, przechowywał rękopisy brata Joachima wraz z całą korespondencją, którą następnie opublikował. Autor pamiętników i diariusza.

Jego żoną (ślub w 1823) była Józefa ze Slaskich herbu Grzymała (1800-1850)^[2]. Z małżeństwa pochodziło pięciu synów i dwie córki.

Wymieniony w scenie VI Nocy Listopadowej Stanisława Wyspiańskiego^[3].

• StefanS. Kieniewicz StefanS., Prot Adam Jacek Lelewel [online] [dostęp 2021-12-25]  (pol.).
• Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana. [Ser. 1, t. 43-44, Latham – Łekno]. Warszawa: S.Sikorski, 1890, s. 178. [dostęp 2021-12-25].
• S. Orgelbrand: Encyklopedia Powszechna. T. 9. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni czcionek i Drukarni S. Orgelbranda Synów., 1901, s. 225-226, seria: Encyklopedia Powszechna : z ilustracjami i mapami.