Pugio
Pugio (łac. pūgiō – sztylet, od pungere – kłuć; lm pugiones)[a] – krótki sztylet rzymski używany do walki wręcz i należący do zasadniczego wyposażenia legionisty.
Opis
Zaliczany do zaczepnego uzbrojenia żołnierza rzymskiego, był rodzajem poręcznego sztyletu o niewielkiej, lecz dość szerokiej klindze mierzącej ok. 20–25 cm długości i szerokiej na ok. 5–7 cm, z podwójnym zbroczem (strudziną) pośrodku, z prostym jelcem, kościaną lub rogową rękojeścią i krągłą głowicą. Jego kształt zbliżony do krótszego miecza (tzw. hiszpańskiego) wskazuje na prawdopodobne tamtejsze pochodzenie[1][2][b].
Zastosowanie
W Italii pojawił się pod koniec III wieku p.n.e., na stałe jednak wszedł do podstawowego uzbrojenia u schyłku II stulecia p.n.e. Według J. Sikorskiego nie jest pewne, czy sztylet wchodził w skład uzbrojenia zaczepnego już w czasach republiki; niemniej w okresie wczesnego cesarstwa pugio należał do stałego uzbrojenia legionistów[3]. Jego kształt i budowa wskazują na broń przeznaczoną głównie do pchnięcia[1]. Ze względu na niezwykle mocną konstrukcję (szeroka i masywna klinga o dodatkowym wzdłużnym wzmocnieniu) przypuszcza się, że służył nie tylko do dobijania pokonanego przeciwnika, lecz także do parowania ciosów zamiast utraconej tarczy lub miecza[4].
Wykorzystanie
Chroniono go w pochwie z drewna, brązu lub żelaza, niekiedy pokrytej ozdobnymi aplikami lub inkrustacjami ze srebra lub złota[1][5]. Trzon pochwy stanowiły początkowo drewniane kształtki, a później metalowy szkielet pokryty przynitowanymi grawerowanymi blachami z brązu[2]. W epoce cesarstwa sposób zdobienia pochwy i rękojeści był wyróżnikiem wśród żołnierzy. Noszono go zawsze po lewej stronie – początkowo na jednym z krzyżujących się pasów biodrowych (jeszcze w I wieku n.e.), później na jednym pasie (balteus) z tzw. fartuchem (cingulum)[1]. U oficerów często zawieszony na rapciach w bogato zdobionej pochwie o czterech ryfkach (np. centurion nosił go po prawej stronie, mając po lewej miecz – gladius); należał do standardowego wyposażenia chorążych (aquiliferi, signiferi). Spośród pieszych legionistów wyposażeni byli w tę broń także niżsi oficerowie (optiones), natomiast nie stosowano jej w kawalerii. Różnorodność wytworzonych odmian tego sztyletu ukazuje pochodzące z III wieku n.e. znalezisko 51 jego egzemplarzy z rzymskiego obozu Quintana[c].
Pugio sporadycznie używano nie tylko w wojsku – użyto go m.in. podczas cywilnego zabójstwa Cezara (por. Swetoniusz: Żywoty cezarów, Boski Juliusz 82).
Często mylony z parazonium. Należy go też odróżniać od innych rodzajów sztyletów bądź długich noży, takich jak clunaculum i lingula wymienianych przez starożytnych autorów, choć różnice te współcześnie są trudne do uchwycenia i sprecyzowania (np. u Newiusza, Warrona, Gelliusza[6]).
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Słownik łacińsko-polski. Marian Plezia (red.). T. 4. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 381. Pokrewne również greckiemu πυγμή pygmḗ (pięść) – jako typowa broń "pięściowa".
- ↑ Według trafnego określenia Z. Żygulskiego, „był jakby młodszym bratem miecza” (Zdzisław Żygulski: Broń starożytna. Grecja–Rzym–Galia–Germania, dz. cyt., s. 100.)
- ↑ Na podstawie przedstawień z Kolumny Trajana P. Connolly wyraża pogląd, że puginał ten zniknął z wyposażenia legionistów już pod koniec I w. n.e. (Peter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 287; por. Historia armii rzymskiej, dz. cyt., s. 51), czemu jednak przeczą datowane znaleziska.
Przypisy
- ↑ a b c d Zdzisław Żygulski: Broń starożytna, dz. cyt., s. 100.
- ↑ a b Peter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 287-288.
- ↑ Janusz Sikorski: Kanny 216 p.n.e. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1984, s. 36, seria: Historyczne bitwy.
- ↑ Stanisław Ducin: Uzbrojenie i wyposażenie rzymskich legionistów w pierwszych wiekach n.e. W: Wandalowie – strażnicy bursztynowego szlaku. Lublin–Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, 2004, s. 174n.
- ↑ Peter Connolly: Historia armii rzymskiej, dz. cyt., s. 51.
- ↑ Słownik łacińsko-polski. M. Plezia (red.). T. 1. Warszawa: 1959, s. 542.
Bibliografia
- Zdzisław Żygulski jun.: Broń starożytna. Grecja – Rzym – Galia – Germania. Warszawa: KAW, 1998, s. 100. ISBN 83-03037-02-1.
- Alfred R. Neumann: Pugio. W: Der Kleine Pauly. T. 4. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 1241. ISBN 3-423-05963-X.
- Peter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2021, s. 287-288. ISBN 978-83-8178-708-6.
- Peter Connolly: Historia armii rzymskiej. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1992, s. 51. ISBN 83-7023-120-9.
Linki zewnętrzne
- Warianty pugio w serwisie Roman Legions (ang.) [dostęp 2014-11-10]
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.