Px38

Px38 (W5A)

Px38 na stacji w Gąsawie
Producent	Fablok w Chrzanowie
Lata budowy	1938
Układ osi	D (Dn2t+t)
Wymiary
Masa pustego parowozu	14,5 t
Masa służbowa	17,5 t
Długość	6220 mm[1]
Długość z tendrem	9920 mm[1]
Szerokość	2000 mm, obecnie 1800 mm[1]
Wysokość	3100 mm, obecnie 3000 mm[1]
Rozstaw osi skrajnych	2400 mm
Średnica kół napędnych	650 mm
Napęd
Trakcja	parowa
Typ tendra	pochodzący od Px27-774 2-osiowy, masa służbowa 8,5 t[1]
Ciśnienie w kotle	13 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła	38 m²[2] (inne dane 35,6 m²[1])
Powierzchnia rusztu	0,88 m²[2] (inne dane 0,875 m²[1])
Średnica cylindra	285 mm
Skok tłoka	350 mm
Pojemność skrzyni węglowej	0,3 t + 1,5 t tender
Pojemność skrzyni wodnej	1,5 m³ + 3,5 m³ tender
Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa	110 KM[1]
Maksymalna siła pociągowa	4265 kG[a]
Prędkość konstrukcyjna	30 km/h
Parametry użytkowe
Rozstaw szyn	600mm
Minimalny promień łuku	30 m
Multimedia w Wikimedia Commons

Px38 – polski parowóz wąskotorowy na tory o rozstawie 600 mm, wyprodukowany przez Pierwszą Fabrykę Lokomotyw w Polsce SA w Chrzanowie w 1938 roku (typ W5A)^[2]. Posiada cztery osie napędne oraz dwuosiowy tender (układ osi Dn2t+t). Zbudowano tylko jeden egzemplarz.

Parowóz został zbudowany w 1938 roku na zamówienie Wrzesińskiej Kolei Powiatowej. Jego konstrukcja była taka sama, jak dwóch zbudowanych w 1927 roku parowozów typu W5A (późniejszej serii Px27)^[1].

Parowóz o numerze fabrycznym 727 otrzymał na Wrzesińskiej Kolei Powiatowej numer 5 (oznaczenie boczne: W.K.P. N°5)^[2]. W 1949 roku koleje powiatowe zostały przejęte przez PKP i parowóz otrzymał oznaczenie PKP Px4-805, zmienione w 1961 roku na Px38-805 (jest on jedynym parowozem serii Px38)^[1]. Pracował on na większości kolei PKP o rozstawie toru 600 mm. Początkowo stacjonował na przemian we Wrześni i Gnieźnie, w 1957 roku w Białośliwiu, a od 1958 do 1972 w Myszyńcu. Następnie stacjonował ponownie w Białośliwiu, a od 1983 do chwili obecnej – w Żninie, prowadząc pociągi Żnińskiej Kolei Powiatowej^[1]. Parowóz Px38-805 nosi od 2002 roku imię „Leon” (nazwa ta upamiętnia wieloletniego przewodnika po Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji, Leona Lichocińskiego)^[3].

W 1998 roku parowóz został wyłączony z ruchu z uwagi na konieczność naprawy^[4], potem wyremontowany. Ponownie od 2008 roku do września 2010 parowóz był nieczynny ze względu na naprawę główną kotła^[3][5]. W dniach 17–27 czerwca 2011 był wypożyczony do Białośliwia na I Zlot Miłośników Kolei Wąskotorowych 600 mm^[6]. Od maja do lipca 2015 roku przebywał po raz pierwszy za granicą Polski, na imprezach kolejowych w Niemczech (we Frankfurcie nad Menem, Berlinie i Klütz)^[7]. Następnie między 8 a 12 października 2015 r. uczestniczył w XV Międzynarodowych Spotkaniach Kolei Wąskotorowych w Pithiviers (co stanowiło pierwszą wizytę parowozu polskiego we Francji od czasów Pm36 w 1937 roku)^[8]. W 2023 roku parowóz był niesprawny i wyłączony z eksploatacji^[9].

Parowóz wąskotorowy z doczepnym tendrem, o układzie osi D, z silnikami bliźniaczymi na parę nasyconą (Dn2t+t). Parowóz w skrzyniach po bokach kotła przewozi 0,3 t węgla i 1,5 m³ wody. Początkowo parowóz miał dwuosiowy tender o masie próżnej 3,8 t, służbowej 7,8 t i pojemności 1 t węgla i 3 m³ wody^[2]. Podczas naprawy średniej w Białośliwiu wymieniono oryginalny tender na nieco większy dwuosiowy tender od skasowanego parowozu Px27-774, o masie próżnej 3,5 t, służbowej 8,5 t, przewożący 1,5 t węgla i 3,5 m³ wody^[1].

Kocioł płomieniówkowy, z miedzianą skrzynią ogniową (w 1953 wymienioną na stalową). Na kotle umieszczony zbieralnik pary i piasecznica o napędzie ręcznym. W zbieralniku początkowo była zaworowa przepustnica pary Cara z wewnętrznym napędem i osuszaczem, zamieniona w 1953 na zewnętrzną przepustnicę z zewnętrznym napędem i rurami parowlotowymi^[1]. Początkowo parowóz miał komin z turbinowym odiskiernikiem Rihoseka, zdjętym w 1953 roku i zastąpionym siatką odiskierną. Zasilanie w wodę za pomocą dwóch inżektorów Friedmanna^[1].

Ostoja belkowa, o grubości belek 60 mm. Usprężynowanie osi górne kombinowane, z czterema punktami podparcia. Parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 30 m^[1].

Bliźniacze silniki parowe z suwakami tłoczkowymi, napędzały trzecią oś. Mechanizm parorozdzielczy Heusingera. Do smarowania silników służył lubrykator, wymieniony w 1953 na smarotłocznię Friedmanna. Hamulec parowy i ręczny dźwigniowy na pierwsze trzy osie. Parowóz posiadał oświetlenie naftowe, a od 1969 – elektryczne^[1].

• Bogdan Pokropiński: Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 600 i 630 mm). Żnin: Muzeum Ziemi Pałuckiej, 2000. ISBN 83-910219-7-1.
• Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2016. ISBN 978-83-206-1963-8.

• Px38-805 w serwisie Tabor wąskotorowy w Polsce
• Px38-805 w serwisie Wciąż pod parą...