Pyzówka

Pyzówka

wieś
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	nowotarski
Gmina	Nowy Targ
Liczba ludności (2021)	1020
Strefa numeracyjna	18
Kod pocztowy	34-404[2]
Tablice rejestracyjne	KNT
SIMC	0457521
Położenie na mapie gminy wiejskiej Nowy Targ Pyzówka
Położenie na mapie Polski Pyzówka
Położenie na mapie województwa małopolskiego Pyzówka
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego Pyzówka
49°30′55″N 19°56′15″E/49,515278 19,937500[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Pyzówka – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Nowy Targ, w małej kotlinie podgórskiej w obszarze źródeł potoku Obroczna. Nad Pyzówką góruje niewysoki grzbiet górski Janiłówki i Trubacza^[3]. Na pograniczu Lasku oraz Pyzówki (ok. 2 km od centrum wsi) znajduje się przystanek kolejowy, posiadający regularne połączenia Regio do Krakowa i Zakopanego.

Miejscowość leży w kotlinie Orawsko-Nowotarskiej^[4], na wysokości 700–750 m n.p.m., przy trzech głównych ulicach (Podhalańska, Turystyczna i Władysława Orkana), które zbiegają się przy małym placyku (Jana Kazimierza), gdzie stoi kaplica Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Zabudowę tworzą małe osiedla, które noszą nazwy: Kowole, Lalikówka, Zagroda, Drągówka, Sołtystwo, Knapówka, Pasternik. Najwyżej położone domy wznoszą się na stoku Janiłówki, na osiedlach Grapa i Rabice. Lasy świerkowe w rejonie Trubacza noszą nazwy: Okrąg, Bieskid, Bucznik. Za granicą morawczyńską znajduje się las Trąbówka i Do Młak, a za granicą z Laskiem las Mazurka. Nad wsią od strony południowo-wschodniej wznosi się Brześcina. Północne stoki tego wzniesienia nadają się do uprawiania narciarstwa zjazdowego^[5].

Wieś królewska Śreniawa, położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należała do tenuty nowotarskiej^[6].

W 1606 r. wieś założył dzierżawca starostwa nowotarskiego Jan Pieniążek, który w roku 1596 otrzymał od króla Zygmunta III Wazy przywilej zakładania osad w starostwie. Według lustracji z 1638 roku było tu sołtystwo, trzynastu zarębników płacących podatek po 10 złotych oraz zagrodnicy płacący po 2 złote, dający przędzę po 3 łokcie, a także składający daninę ze słomy. Zarębnicy odrabiali po 12 dni w roku pańszczyzny, a zagrodnicy po 6 dni w roku. Folwark ten został zlikwidowany w połowie XVIII wieku; ziemię rozparcelowano i rozdano chłopom. We wsi było wówczas 14 ról i sołtystwo, o czym do dziś świadczy nazwa roli Sołtystwo w środku wsi. Sołtystwem władali wtedy Jan i Regina Czerwińscy, którzy otrzymali przywilej własności od króla Augusta III w 1750 roku. W okresie zaborów Pyzówka wchodziła w skład cesarskich dóbr kameralnych. Sekcja klikuszowska obejmowała wsie Niwa, Obidowa, Klikuszowa, Lasek, Morawczyna, Pyzówka, Pieniążkowice, Dział, Załuczne i Długopole. W 1819 r. wieś sprzedano Sebastianowi Stadnickiemu. Ponownie założono folwark w Pyzówce, w którym chłopi odrabiali pańszczyznę^[7].

W 1899 r. przez przełęcz Sieniawską, pomiędzy Pyzówką a Klikuszową, poprowadzono linię kolejową z Chabówki do Zakopanego. W 1932 r. powstała OSP w Pyzówce^[8].

Do 1950 r. działał we wsi tartak Jana Parzygnata napędzany kołem nasiębiernym^[9]. W 1954 r. wybudowano budynek przystanku kolejowego. W latach 1956–57 wybudowano Dom Ludowy, w latach 1958-59 przeprowadzono elektryfikację wsi, a w latach 1964-65 wzniesiono budynek szkoły. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

29 maja 2001 r. nad miejscowością przeszła trąba powietrzna^[3].

W 2007 r. reaktywowano Klub Sportowy Krokus Pyzówka. Od 2019 roku drużyna piłki nożnej bierze udział w rozgrywkach B Klasy^[10]. Przy szkole podstawowej w latach 2010–2013 wybudowano boisko piłkarskie^[11], a w latach 2014–2015 salę gimnastyczną^[12].

Urodził się tu Władysław Smereczyński (ur. 10 października 1895, zm. 17 lipca 1958 w Świdrze) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, komendant Okręgu Lwów Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej od października 1941 roku do grudnia 1942 roku, komendant Okręgu Stanisławów ZWZ-1 w latach 1940–1941, komendant Okręgu Stanisławów ZWZ od września do października 1941 roku.

 Osobny artykuł: Parafia św. Jana Chrzciciela w Pyzówce.

W 1786 r. Pyzówka należała do parafii w Klikuszowej. Podczas dwudziestolecia międzywojennego wybudowano kaplicę Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. 1 grudnia 1984 r. kardynał Franciszek Macharski utworzył parafię w Pyzówce^[13].

Na południe od kościoła, przy ulicy Władysława Orkana, znajduje się cmentarz parafialny.