Rab nuhatimmi

Rab nuhatimmi (akad. rab nuḫatimmī^[1][2], rabi nuḫatimmī^[3], rab nuḫatimmi^[4], rab nuḫatimmu^[5][6]; asyr. rab nuḫatimmē^[1], rab nuḫatimme^[7]; sum. LÚ GAL MU^[3]) – jedna z ważniejszych godności urzędniczych w starożytnej Asyrii i Babilonii, tłumaczona zazwyczaj jako „naczelny kucharz”^[5][6] lub „naczelny piekarz”^[1][7].

W Asyrii i Babilonii osoba zwana nuḫatimmu, czyli „kucharzem” lub „piekarzem”, należała do personelu świątynnego bądź pałacowego i zajmowała się przygotowywaniem posiłków^[2][8]. Pracę takich osób nadzorował specjalny urzędnik noszący tytuł rab nuḫatimmī („naczelny kucharz” lub „naczelny piekarz”), który zarządzał całą kuchnią^[3].

Na dworze asyryjskim osoba nosząca tytuł rab nuḫatimmē należała do ważniejszych urzędników królewskich^[2]. Nie tylko zarządzała ona królewską kuchnią, ale odpowiadała też za przygotowywanie królewskich uczt^[1]. Znany jest nam tekst, który opisuje, jak zgodnie z zachowaniem protokołu i etykiety dworskiej uczta taka miała przebiegać. Okazuje się, iż również w jej trakcie rab nuḫatimmē odegrać musiał swoją ceremonialną rolę:

„Wielkie kielichy zostały rozstawione na stołach. Zarządca pałacu (ša pān ekalli) występuje naprzód, mówiąc: 'Podczaszy (šāqû), rozlej napitek!' ... Następnie naczelny kucharz (rab nuḫatimmē) ogłasza: 'Posiłek został podany'. Następca tronu rozpoczyna ucztę ...”^[4]

Do zadań rab nuḫatimmē należało również rozdzielanie pomiędzy dworzan przysługujących im przydziałów żywności^[1][7]. Wspomniane jest to m.in. w jednym z zachowanych listów:

„Wyprowadziłem z pałacu owce, które rab nuḫatimmē kazał mi wydać”^[3]

Jednemu z „naczelnych kucharzy”, niejakiemu Sa’ilu, udało się nawet objąć urząd limmu (eponima). Uczeni przypuszczają, iż sprawować on mógł swój eponimat w 620 r. p.n.e. (S. Parpola, J. Reade) lub 618 r. p.n.e. (M. Falkner)^[9].

Po upadku Asyrii urząd ten wraz z wieloma innymi zapożyczony został przez Babilończyków, ale nie wiadomo dokładnie jaki zakres obowiązków miał rab nuḫatimmī na dworze babilońskim^[1]. Teksty rzadko mówią o jego aktywności poza Babilonem, chociaż jego wysłannicy wzmiankowani są w archiwach z różnych miast Babilonii^[1]. Pewne przesłanki zdają się jednak wskazywać, iż pełnić on mógł o wiele ważniejszą rolę, niż jego asyryjski odpowiednik: jedna z inskrypcji budowlanych króla Nabuchodonozora II (604–562 p.n.e.) wymienia bowiem niejakiego Nabu-zer-iddinę, noszącego tytuł rab nuḫatimmī, w gronie sześciu najwyższych dostojników pałacowych^[1]. Poza nim w grupie tej znaleźli się również: „intendent pałacu” (mašennu), „główny skarbnik” (rab kāṣirī), „zarządca pałacu” (ša pān ekalli), „majordomus” (rab bīti) i „dowódca gwardii królewskiej” (bēl ṭābīḫī)^[1].

• hasło nuḫatimmu, w: The Assyrian Dictionary, tom 11 (N/2), The Oriental Institute, Chicago 1980, s. 313-316.
• Da Riva, R., Nebuchadnezzar II’s Prism (EŞ 7834): A New Edition, w: Zeitschrift für Assyriologie 103(2), 2013, s. 196-229.
• Duindam J., Artan T., Kunt M., Royal Courts in Dynastic States and Empires: A Global Perspective, BRILL, 2011.
• Grayson A.K., Assyrian civilisation, w: The Cambridge Ancient History, tom 3, część 2 (The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C.), Cambridge University Press, 1970, s. 194-228.
• Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007.
• Lipschitz O., The Fall and Rise of Jerusalem: Judah Under Babylonian Rule, Eisenbrauns, 2005.
• Mitchell T.C., Judah until the fall of Jerusalem (c. 700–586 B.C.), w: The Cambridge Ancient History, tom 3, część 2 (The Assyrian and Babylonian Empires and other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C.), Cambridge University Press, 1970, s. 371-409.