Radithor

„Radithor” – lek patentowy, produkowany w latach 1925–1931 w Stanach Zjednoczonych przez firmę Bailey Radium Laboratories, oparty na przekonaniu o słuszności kontrowersyjnej teorii hormezy radiacyjnej. „Radithor” składał się z potrójnie destylowanej wody zawierającego mieszaninę izotopów radu ²²⁶Ra i ²²⁸Ra, o radioaktywności ponad 1 μCi^[1].

W 1931, produkcji specyfiku zakazano ze względu na narastające dowody co do jego szkodliwości. Spożywanie „Radithora” doprowadziło do przedwczesnej śmierci nieformalnego ambasadora produktu, sportowca i przemysłowca Ebena Byersa(inne języki), spowodowanej chorobą popromienną. Śmierć Byersa pociągnęła za sobą zaostrzenie regulacji rynku produktów farmaceutycznych i radioaktywnych w USA.

Pomysłodawcą produktu był William Bailey(inne języki), niedoszły absolwent Harvard College^[2], nie posiadający wykształcenia medycznego^[3]. Bailey był w 1915 aresztowany za oszustwa^[4]. W 1918 nałożono na niego karę finansową za wprowadzanie klientów w błąd nieuczciwą reklamą leku na potencję^[5]. Fascynował się zjawiskami radioaktywności i najnowszymi odkryciami naukowymi w tej dziedzinie; był m.in. autorem angielskiego tłumaczenia Traité de radioactivité(inne języki) Marii Skłodowskiej-Curie^[6]. Co najmniej od 1909 próbował wprowadzać na rynek amerykański środki lecznicze wykorzystujące zjawisko radioaktywności^[7]. Założył w Nowym Jorku kilka firm zajmujących się opracowywaniem produktów patentowych zawierających tor oraz rad: The Thorone Company, Associated Radium Chemists i The American Endocrine Laboratory^[6].

W 1925 Bailey przeprowadził się do East Orange w stanie New Jersey, gdzie założył firmę Bailey Radium Laboratories^[6]. Pod szyldem tego przedsiębiorstwa rozpoczął produkcję wody radowej „Radithor”^[6]. Firma Baileya skupywała oczyszczony rad od pobliskiej firmy United States Radium Corporation(inne języki)^[8], następnie butelkowała go wraz z destylowaną wodą i sprzedawała z kilkukrotnym przebiciem^[9][10].

W ramach polityki marketingowej Bailey rozsyłał foldery reklamowe w do amerykańskich lekarzy i oferował im „Radithor” z 17-procentową zniżką^[9]. Produkt reklamowano jako „Lekarstwo dla Żywych Trupów” (ang. A Cure for the Living Dead)^[11] oraz „Wieczny Promień Słońca” (ang. Perpetual Sunshine)^[12]. Opisywano go jako lekarstwo na ponad sto różnych schorzeń, będące efektem trwających trzydzieści lat prac badawczych w laboratorium^[10] Według producenta „Radithora” środek miał również leczyć impotencję^[10][13]. Między 1925 a 1930 zakład sprzedał około 400 tys. butelek wody radowej^[9]. W owym czasie Bailey postrzegany był jako ekspert w dziedzinie radioaktywności. Udzielał wywiadów dla prasy między innymi w głośnej sprawie tzw. radowych dziewczyn z Orange, stanowczo przy tej okazji opowiadając się za zdrowotnym działaniem radu i dementując głosy o jego szkodliwości^[9][8].

W 1928 Federalna Komisja Handlu (FTC) zainteresowała się firmą Baileya, podejmując dochodzenie w sprawie ewentualnych nadużyć^[9]. W lutym 1930 komisja oskarżyła firmę o fałszywą reklamę i nieprawdziwe gwarancje bezpieczeństwa „Radithora”. W grudniu 1931 nakazała wstrzymanie produkcji wody radowej, a w roku następnym zakazała działalności Bailey Radium Laboratories^[9].

Nieformalnym ambasadorem marki był amerykański sportowiec i przedsiębiorca, Eben Byers, który od czasu przepisania mu wody radowej przez lekarza w 1927 aż do ok. 1931 pił „Radithora” codziennie^[14]. Szacuje się, że w tym okresie wypił łącznie od 1000 do 1500 butelek specyfiku^[1]. Około 1930 zaczął odczuwać pierwsze poważne problemy zdrowotne; badający go lekarz, Joseph Steiner, powiązał jego objawy z głośną wówczas w mediach sprawą Radowych Dziewczyn^[9]. Stan Byersa sprecyzował Frederick Flinn z Columbia University, sugerując chorobę popromienną, którą wówczas diagnozowano jako „zatrucie radem” (ang. radium poisoning)^[9].

W 1931 Byers zeznawał jako świadek w śledztwie toczącym się przeciw producentom „Radithora”^[9][15]. W 1932 zmarł w wyniku choroby popromiennej^[16][17]. Na skutek martwicy jego dolna szczęka została amputowana, a w chwili śmierci ważył zaledwie 40 kilogramów^[16]. W wyniku autopsji przeprowadzonej dzień po jego śmierci stwierdzono, że jego ciało wykazuje znaczną radioaktywność^[1]. Byers został pochowany w trumnie wyłożonej ołowiem; po ekshumacji w 1965, podczas badań wykryto, że jego szczątki wykazywały radioaktywność o mocy 225 tys. bekereli^[13], wielokrotnie przekraczającej średnią naturalną radioaktywność ludzkiego ciała (4400 bekereli)^[18].

Śmierć Byersa odbiła się głośnym echem w Stanach Zjednoczonych i była szeroko komentowana w prasie^[16][19]. Sprawa „Radithora” doprowadziła do wzmocnienia prerogatyw Agencji ds. Żywności i Leków i FTC oraz do gwałtownego spadku popularności radiofarmaceutyków^[20]. W związku ze wzrostem świadomości na temat pierwiastka w 1932 American Medical Association usunęło rad z listy nieformalnych medykamentów^[15]. Konsumenci „Radithora” byli w latach powojennych przedmiotem badań naukowców z M.I.T. oraz Argonne National Laboratory, zajmujących się ustalaniem wpływu substancji radioaktywnych na organizm człowieka^[12].

• Roger M.R.M. Macklis Roger M.R.M., The Great Radium Scandal, „Scientific American”, 269 (2), 1993, s. 94–99, JSTOR: 24941583  (ang.).
• KateK. Moore KateK., The Radium Girls. The dark story of America's shining women, Naperville, IL: Sourcebooks, 2017, LCCN 2016040681 .
• RayR. Sutera RayR., The Great Radium Craze, „Skeptic Magazine”, 18 (3), 2013, s. 52–56  (ang.).

• Radithor (ca. 1928) [online], Museum of Radiation and Radioactivity [dostęp 2022-12-01]  (ang.).