Reformatio in peius

Ten artykuł należy dopracować:
przedstawiono sytuację tylko z polskiej perspektywy – artykuł powinien być przekrojowy.
Pomóż go poprawić. Na stronie dyskusji mogą znajdywać się pomocne komentarze.

Reformatio in peius – łaciński zwrot oznaczający pogorszenie sytuacji skazanego w wyniku wyroku zapadłego w postępowaniu odwoławczym. Zakaz takiego pogorszenia uchodzi za jedną z istotnych gwarancji procesowych, chroniących prawa jednostki[1].

W postępowaniu karnym w Polsce

Zasadą w polskim procesie karnym jest zakaz reformationis in peius, czyli zakaz pogarszania sytuacji oskarżonego w procesie, gdy wyrok zaskarżono wyłącznie na jego korzyść.

Zakaz reformationis in peius obowiązujący w postępowaniu przed sądem odwoławczym reguluje art. 434 Kodeksu postępowania karnego z 1997 roku.

Zakaz reformationis in peius podstawowy[2] oznacza, że

Sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy, a także tylko w granicach zaskarżenia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Kodeks postępowania karnego – art. 434 § 1 zd. 1

Zakaz reformationis in peius obostrzony ze względu na zwiększone wymagania wobec osób posiadających profesjonalne kwalifikacje[2] obowiązuje w sytuacji

Jeżeli środek odwoławczy pochodzi od oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika, sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego ponadto tylko w razie stwierdzenia uchybień podniesionych w środku odwoławczych lub podlegających uwzględnieniu z urzędu.

Kodeks postępowania karnego – art. 434 § 1 zd. 2

Zakaz reformationis in peius obowiązuje też w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego albo gdy zachodzą okoliczności określone w art. 434 § 3. Nie dotyczy to orzekania o środkach zabezpieczających wymienionych w art. 93a § 1 Kodeksu karnego.

Kodeks postępowania karnego art. 443.

Jeżeli wyrok został zaskarżony tylko na niekorzyść oskarżonego, sąd odwoławczy może orzec również na jego korzyść.

Nowelizacja z 10 stycznia 2003 roku zniosła zakaz reformationis in peius, jeżeli oskarżony jako tak zwany mały świadek koronny skorzystał z nadzwyczajnego złagodzenia kary albo skazanie nastąpiło poza rozprawą lub na rozprawie skróconej. W literaturze prawniczej uważa się te wyjątki za źle zredagowane[3].

W postępowaniu cywilnym w Polsce

Zakaz reformationis in peius w sądowym postępowaniu procesowym w sprawach cywilnych uregulowany został w art. 384 Kodeksu postępowania cywilnego:

Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację.

Kodeks postępowania cywilnego – art. 384

Powyższy przepis stosowany jest co do zasady odpowiednio do postępowania nieprocesowego według art. 13 § 2 k.p.c., jednak jego stosowanie może prowadzić do wyłączenia lub też istotnej modyfikacji zakazu reformationis in peius, jeżeli przemawia za tym charakter danej sprawy. Dzieje się tak w przypadku spraw, w których sąd orzeka z urzędu oraz w przypadku, gdy postanowienia sądu mają charakter niepodzielny, a poszczególne rozstrzygnięcia sądu w danej kwestii są od siebie zależne. Wyłączenie zakazu reformationis in peius występuje z powyższych powodów między innymi w postępowaniach o stwierdzenie nabycia spadku oraz o zniesienie współwłasności[4].

Jedynym przepisem wyłączającym de lege zakaz reformationis in peius w postępowaniu nieprocesowym był § 18 uchylonego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni:

Sąd rewizyjny nie jest związany granicami rewizji i może uchylić zaskarżone orzeczenie również na niekorzyść skarżącego.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni – § 18

W postępowaniu administracyjnym w Polsce

W postępowaniu administracyjnym zakaz reformationis in peius został ujęty w Kodeksie postępowania administracyjnym w sposób następujący:

Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Kodeks postępowania administracyjnego – art. 139

Jest to rozwiązanie kompromisowe, ponieważ z jednej strony wskazuje się, że zakaz ten nie odpowiada istocie postępowania administracyjnego i administracyjnego toku instancji, z drugiej zwraca się uwagę na potrzebę ochrony praw strony w tym postępowaniu. Rozwiązanie przyjęte w Kodeksie postępowania administracyjnego budzi różne opinie w piśmiennictwie prawniczym[5].

W postępowaniu administracyjnosądowym w Polsce

W postępowaniu administracyjnosądowym zakaz reformationis in peius został ujęty w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób następujący:

Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – art. 134 § 2

W literaturze wskazuje się na wady tego zakazu (m.in. ograniczenie możliwości orzeczniczych sądu) – uważany jest on za „zło konieczne”[6].

Przypisy

  1. ↑ Wojciech Federczyk: Uwagi na temat obowiązywania zakazu reformationis in peius w postępowaniu sądowoadministracyjnym. [w:] Kwartalnik Prawa Publicznego nr 3 [on-line]. 2004. [dostęp 2008-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-09)].
  2. ↑ a b S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 543.
  3. ↑ S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 544.
  4. ↑ przykładowe postanowienie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt IV CSK 432/2007
  5. ↑ Tadeusz Woś, Mechanizm orzekania przez sąd administracyjny, [w:] Postępowanie sądowo-administracyjne pod red. Tadeusza Wosia, wyd. 3, Warszawa 2009, s. 243-245.
  6. ↑ Tadeusz Woś, Mechanizm orzekania przez sąd administracyjny, [w:] Postępowanie sądowo-administracyjne pod red. Tadeusza Wosia, wyd. 3, Warszawa 2009, s. 245.

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya