Retenu

Retenu[1] zapis hieroglificzny

Retenu, Reczenu^[2] – starożytny egipski termin używany na określenie rejonu wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, który rozciągał się na północ od pustyni Negew, aż do kraju Amurru.

Tereny syryjskie pozostawały w centrum zainteresowania starożytnych Egipcjan ze względu na ich znaczenie strategiczne (zarówno militarne jak i handlowe). Ponieważ Retenu stanowiło łącznik pomiędzy trzema wielkimi regionami – Egiptem, Mezopotamią i Anatolią, w czasach Nowego Państwa stało się przedmiotem pożądania władców XVIII dynastii^[3].

Zdobywcą tego obszaru był Totmes I, który w kampanii skierowanej przeciwko Hyksosom dotarł aż do Eufratu^[4][5] (przełom XVI i XV wieku p.n.e.) Z kolei szósty z dynastii Totmes III umocnił wpływy w tym rejonie pokonując pod Megiddo koalicję państw syryjskich, podburzonych przez rywalizujące z Egiptem huryckie Mitanni^[6].

Południową część Retenu, która pokrywała się z terytorium dzisiejszej Palestyny, Izraela i zachodniego brzegu Jordanu (Kanaan) Egipcjanie nazywali Khor (od osiadłych tam huryckich Hyksosów, którzy w XVI wieku p.n.e. zostali wyparci z delty Nilu). Obszar na północ od Khor, sięgający do terenów amoryckich, inskrypcje z tego okresu określają mianem Djahy^[7][3].

Zakończenie dominacji egipskiej, nadwyrężonej wcześniej wojną z Hetytami (bitwa pod Kadesz), związane było z napływem na przełomie XIII i XII wieku p.n.e. Ludów Morza. Pod Djahy rozegrała się lądowa faza wielkiej bitwy o czym informują inskrypcje świątyni grobowej Ramzesa III w Medinet Habu^[8].

Pomimo rozbicia koalicji Ludów Morza nie udało się Egipcjanom zatrzymać ich osadnictwa w Syropalestynie. Kilkadziesiąt lat później buntowniczy Filistyni odmówili płacenia danin (o czym informuje w swojej relacji z podróży dyplomatycznej kapłan Wen-Amon^[9]), a pełni obrazu, jeszcze w XIII wieku p.n.e., dopełniły kolejne wielkie migracje plemion aramejskich^[10].

• J.H. Breasted: Ancient Records of Egypt Vol.II the Eighteenth Dynasty. Chicago, Londyn, Lipsk: The University of Chicago Press, 1906.
• R.O. Faulkner: A Concise Dictionary of Middle Egyptian. Oxford: Griffith Institute, 1991. ISBN 0-900416-32-7.
• N. Grimal: Dzieje starożytnego Egiptu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2004. ISBN 83-06-02917-8.
• B. Manley: Historical Atlas of Ancient Egypt. Londyn: Penguin Books Ltd., 1996. ISBN 0-14-0-51-331-0.
• J.B. Pritchard: Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1969. ISBN 0-691-03503-2.
• G. Steindorff, K.C. Seele: When Egypt Ruled the East. Chicago, Londyn: The University of Chicago Press, 1942. ISBN 0-226-77198-9.
• M. Stępień: Bliski Wschód. W: Historia Starożytna (pod red. M.Jaczynowskiej). Warszawa: TRIO, 1999. ISBN 83-85660-53-4.