Romuald Pitera

Romuald Pitera

„Lutczak”, „Ratepi”

Data i miejsce urodzenia	7 stycznia 1901 Szufnarowa
Data i miejsce śmierci	9 grudnia 1967 Warszawa
Miejsce spoczynku	Warszawa, Powązki Wojskowe
Zawód, zajęcie	pisarz, redaktor, działacz gospodarczy
Narodowość	polska
Alma Mater	Politechnika Lwowska
Rodzice	Andrzeja i Maria z d. Pawelec
Małżeństwo	Jadwiga z d. Sroczyńska (1925)
Dzieci	Maria Magdalena, Barbara, Andrzej
Odznaczenia

Romuald Konrad Pitera, ps. „Lutczak”, „Ratepi” (ur. 7 stycznia 1901 w Szufnarowej, zm. 9 grudnia 1967 w Warszawie) – polski pisarz, redaktor, działacz gospodarczy, uczestnik powstań śląskich, kapitan Polskich Sił Zbrojnych.

Urodził się 7 stycznia 1901 roku^[1][2][3] w Szufnarowej. Po ukończeniu tamtejszej szkoły ludowej uczęszczał do Gimnazjum w Jaśle, skąd w wyniku zajścia z nauczycielem był zmuszony przenieść się w 1917 roku do II Gimnazjum w Rzeszowie^[2][4]. Na początku VIII klasy wystąpił ze szkoły, po czym brał udział w walkach z Ukraińcami pod Lwowem, a maturę zdał w systemie wojennym^[5][2].

W latach 1916–1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 1 listopada 1918 roku do 9 września 1919 roku służył jako ochotnik w baterii zapasowej 1 Pułku Artylerii Polowej Legionów^[3]. Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej^[6] – w walkach m.in. pod Przemyślem, Lwowem i nad Zbruczem^[3]. W 1919 roku został zdemobilizowany^[7] i pojął studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej^[6].

Był organizatorem pomocy lwowskich studentów dla Górnego Śląska. W maju 1920 roku przybył do Bytomia jako delegat studentów lwowskich. Od lipca do września tego samego roku pełnił funkcję adiutanta komendanta Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska okręgu gliwickiego Stanisława Mastalerza^[6]. Był uczestnikiem II i III powstania śląskiego, a także był działaczem plebiscytowym^[7]. Podczas II powstania śląskiego służył jako adiutant na powiat toszecko-gliwicki, a następnie jako adiutant na powiat katowicki w Dowództwie Obrony Plebiscytu^[3]. W trakcie III powstania śląskiego był szefem sztabu i adiutantury w 1 Katowickim Pułku Piechoty pod dowództwem Walentego Fojkisa^[6], a od czerwca 1921 roku zastępcą dowódcy pułku, któremu przejściowo dowodził w walkach pod Górą św. Anny^[3].

Po okresie powstań i plebiscytu wrócił na studia, które ukończył w 1925 roku^[6]. Po studiach podjął pracę w Górnośląskim Towarzystwie Przemysłowym w Warszawie, natomiast od 1934 roku pracował w spółce akcyjnej Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych w Katowicach^[7] – dwa lata później został jej przedstawicielem na województwo śląskie. Współpracował z wojewodą Michałem Grażyńskim^[8]. Działał w Związku Powstańców Śląskich i Związku Peowiaków na Śląsku. Był założycielem Ochotniczych Drużyn Robotniczych w Katowicach^[8], a także współtwórcą kabaretu literackiego „Rarytas”^[3], otwartego w 1934 roku w Katowicach^[9].

Na początku II wojny światowej, podczas kampanii wrześniowej we wrześniu 1939 roku brał udział w walkach jako porucznik rezerwy w szeregach Armii „Kraków”^[3], najpierw w 76, a następnie w 86 Pułku Piechoty^[2]. Po ucieczce z niewoli niemieckiej przedostał się do Francji^[8]. Dostał przydział do 6 batalionu Centrum Szkół Piechoty w Coëtquidan. Po upadku Francji w 1940 roku i ewakuacji wojsk polskich do Wielkiej Brytanii, od 1941 roku służył w 2 Batalionie 1 Samodzielnej Brygady Strzelców w Szkocji, a następnie w 3 Batalionie 1 Dywizji Grenadierów jako dowódca plutonu przeciwpancernego. Od 1944 roku pracował w Centralnym Wyszkoleniu Grup Technicznych w Edynburgu^[3]. 1 stycznia 1945 roku został awansowany na kapitana^[2].

Na początku lutego 1946 roku wrócił do Polski^[2]. Podjął pracę w Państwowym Przedsiębiorstwie Składów Żelaza w Bytomiu, a następnie został zastępcą dyrektorem naczelnym w katowickim „Centrostalu”^[8] (bądź jego zastępcą^[2]). W lipcu 1949 roku został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa i skazany na osiem lat więzienia. W 1951 roku w wyniku rewizji procesu został zwolniony^[3]. Podjął pracę jako inżynier w przedsiębiorstwie urządzeń dźwigowych^[3], a w 1957 roku zaczął pracę w Wydawnictwie „Śląsk”, a rok później w katowickiej redakcji „Słowa Powszechnego”^[6]. W 1959 roku przeniósł się do Warszawy^[3]. W latach 1959–1962 był dyrektorem Instytutu Wydawniczego „Pax”, po czym pracował tam jako redaktor aż do emerytury w 1966 roku^[6]. W 1964 roku został członkiem Związku Literatów Polskich^[8].

Zmarł 9 grudnia 1967 roku w Warszawie^[7]. Pochowany został na Powązkach Wojskowych^[2] (kwatera II B 24, rząd 5, grób 4)^[1].

Pisał powieści autobiograficzne, wspomnienia, a także tłumaczył z języka angielskiego^[8]. Najsilniej literacką twórczość prowadził w okresie studenckim, wojskowym w Szkocji oraz po 1957 roku^[2]. Debiutował natomiast w 1922 roku opowiadaniami satyrycznymi drukowanymi na łamach „Kuriera Lwowskiego”, a w latach 1927–1930 pisywał utwory satyryczne do „Polski Zachodniej”^[3].

Wybrane dzieła^[3]:

• RomualdR. Pitera RomualdR., Czy Hitler mógł zdobyć Londyn?, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1962, s. 49  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Życie na wyrost, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1962, s. 397  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Podróżni z bronią, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1962, s. 249  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Gniew, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965, s. 338  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Winnica Joanny, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1965, s. 233  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Samotny oddział, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1968, s. 262  (pol.).
• RomualdR. Pitera RomualdR., Trzynaście dni, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968, s. 212  (pol.).

Pochodził z rodziny nauczycielskiej. Był synem Andrzeja Pitery i Marii z domu Pawelec^[3]. 11 lipca 1925 roku poślubił Jadwigę z d. Sroczyńska (1902–1991). Miał z nią trójkę dzieci: Marię Magdalenę (1926–2000), lekarkę Barbarę (1928–2007) oraz plastyka Andrzeja (1935–2017)^[2][10][1].

W opinii oficerskiej z lutego 1941 roku został scharakteryzowany jako „wybitnie inteligentny, umysł życzliwy, ruchliwy […], charakter ustalony, spokojny, wyjątkowy spryt, skrupulatny, towarzyski”^[2].

• Krzyż Niepodległości^[3]
• Krzyż Walecznych^[3]
• Śląski Krzyż Powstańczy (1947)^[3]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1966)^[3][8]

• Ulica Romualda Pitery w Katowicach, na terenie dzielnicy Dąbrówka Mała^[11][12].
• Ulica Romualda Pitery w Strzyżowie^[13][14].

• UrszulaU. Rzewiczok UrszulaU. (red.), Patronowie katowickich ulic i placów, wyd. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2013, ISBN 978-83-87727-38-3  (pol.).
• BogdanB. Snoch BogdanB., Górnośląski leksykon biograficzny, wyd. 2, Katowice: Muzeum Śląskie, 2004, ISBN 978-83-87455-48-4  (pol.).