Ryan FR Fireball

Ryan FR-1 Fireball
	; FR-1 Fireball w locie
	Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	Ryan Aeronautical Company
Typ	samolot myśliwski
Konstrukcja	dolnopłat o konstrukcji metalowej, podwozie klasyczne – wciągane w locie
Załoga	1
	Historia
Data oblotu	25 czerwca 1944
Lata produkcji	1944–1945
Wycofanie ze służby	1947
	Dane techniczne
Napęd	1 silnik tłokowy Wright R-1820-72W i 1 silnik odrzutowy General Electric J31
Moc	1425 KM (1060 kW) (silnik tłokowy)
Ciąg	7,1 kN (silnik odrzutowy)
	Wymiary
Rozpiętość	12,19 m
Długość	9,86 m
Wysokość	4,15 m
Powierzchnia nośna	25,55 m²
	Masa
Własna	3590 kg
Startowa	4806 kg
	Osiągi
Prędkość maks.	650 km/h
Pułap	13 100 m
Zasięg	1658 km
	Dane operacyjne
	Uzbrojenie
	4 karabiny maszynowe kal. 12,7 mm; 2 bomby o wadze 450 kg; 4 rakiety
	Użytkownicy
	Stany Zjednoczone
	Rzuty
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ryan FR-1 Fireball – amerykański samolot myśliwski o mieszanym napędzie tłokowo-odrzutowym, zaprojektowany dla potrzeb US Navy w czasie II wojny światowej. Samoloty te weszły do służby przed końcem wojny, ale nie zostały użyte bojowo. Był to pierwszy samolot amerykańskiej marynarki wojennej o napędzie odrzutowym.

Historia

Projekt samolotu powstał w 1943 roku. Wczesne silniki odrzutowe miały stosunkowo niski ciąg i nie zapewniały wystarczającego przyspieszenia potrzebnego do startu z lotniskowca, zdecydowano więc, że głównym silnikiem powstającego samolotu będzie tradycyjny silnik tłokowy, a dodatkowy silnik odrzutowy będzie używany już w locie, do przyspieszenia wznoszenia oraz uzyskania większej prędkości przy pościgu za celem^[1]. Pozwalało to także na zwiększenie ekonomiki paliwa podczas przelotu na silniku tłokowym oraz zwiększało bezpieczeństwa w razie awarii któregoś z silników^[1]. Koncepcja myśliwca z napędem mieszanym została zaakceptowana przez Biuro Lotnictwa (BuAer) Marynarki USA już w grudniu 1942 roku, po czym rozesłano specyfikację do dziewięciu wytwórni lotniczych^[1]. Kontrakt na budowę trzech prototypów pod oznaczeniem XFR-1 przyznano 11 lutego 1943 roku wytwórni Ryan, która dotąd nie zajmowała się myśliwcami ani samolotami pokładowymi, specjalizując się w lekkich samolotach szkolnych^[1]. Samolot otrzymał oznaczenie fabryczne Model 28, a następnie także nazwę Fireball (kula ognista), zaakceptowaną przez US Navy^[2].

Pierwszy lot pierwszego prototypu odbył się 25 czerwca 1944 roku w San Diego, jeszcze bez silnika odrzutowego, z którym loty rozpoczęto w lipcu^[3]. Ten sam samolot rozbił się w czasie prób 13 października tego roku, przy czym zginął oblatywacz Robert Kerlinger^[3]. Prawdopodobną przyczyną było osiągnięcie zbyt dużej prędkości w nurkowaniu i rozpadnięcie się z powodu drgań, przy słabo jeszcze poznanych zjawiskach towarzyszących lotom z prędkością okołodźwiękową^[3]. W samolotach seryjnych wzmocniono pokrycie skrzydeł, zwiększając liczbę nitów^[4]. Na przełomie 1944 i 1945 roku prowadzono pierwsze próby operacji na lotniskowcu eskortowym USS „Charger” na Zatoce Chasepeake^[5]. W toku dalszych prób rozbiły się dwa kolejne prototypy (25 marca 1945 roku samolot nie wyszedł z lotu nurkowego, a 5 kwietnia 1945 roku doszło do oderwania dolnego poszycia skrzydeł, przy czym pilot uratował się na spadochronie)^[5].

Jeszcze przed oblotem, 2 grudnia 1943 roku lotnictwo Marynarki zamówiło 100 samolotów seryjnych pod oznaczeniem FR-1, a następnie 31 stycznia 1945 roku dalsze 600, w zmodyfikowanej wersji FR-2 różniącej się mocniejszym silnikiem tłokowym R-1820-74W o mocy startowej 1470 KM^[4]. Do zakończenia II wojny światowej wyprodukowano tylko 66 samolotów FR-1, po czym dalsze kontrakty anulowano^[4].

Wersja FR-2 ostatecznie nie została zbudowana. Dwa samoloty seryjne FR-1 natomiast wykorzystano w latach 1944-45 do budowy prototypów: XFR-4 z mocniejszym silnikiem odrzutowym (zapewniającym wzrost prędkości maksymalnej o ok. 160 km/h) i XF2R-1 z silnikiem turbośmigłowym^[6].

Służba

Pomimo katastrof prototypów, kontynuowano produkcję, uznając samolot za szczególnie przydatny do walki z japońskimi rakietowymi samolotami samobójczymi Ohka^[4]. Pierwsze samoloty seryjne dostarczono w styczniu 1945 roku^[4]. Został w nie wyposażony w marcu dywizjon VF-66 Firebirds, który rozpoczął na nich trening i próby kwalifikacyjne na lotniskowcu USS „Ranger”, ale nie zdążył wziąć udziału w żadnych lotach bojowych^[7]. Po zakończeniu II wojny światowej, 18 października 1945 roku dywizjon VF-66 przeformowano w dywizjon VF-41, a rok później, 15 listopada 1946 roku, w VF-1E^[7]. 5 listopada 1945 roku dywizjon VF-41 zaokrętowano na lotniskowcu eskortowym USS „Wake Island” (CVE-65) dla odbycia pierwszego rejsu operacyjnego^[7]. 6 listopada, na skutek awarii silnika, jeden z samolotów po raz pierwszy w historii US Navy lądował na lotniskowcu tylko na silniku odrzutowym^[7]. 4 marca 1946 roku dywizjon wyruszył w kolejny rejs operacyjny na lotniskowcu eskortowym USS „Bairoko”^[7]. W marcu 1947 roku dywizjon VF-1E, bazując na lądzie, prowadził próby startów i lądowań na lotniskowcu eskortowym USS „Badoeng Strait”, po czym 21 czerwca wyruszył w rejs operacyjny na lotniskowcu eskortowym USS „Rendova”^[7]. 25 czerwca jeden z samolotów przełamał się po twardym lądowaniu na lotniskowcu, po czym loty na tym typie wstrzymano, a wskutek odkrycia oznak zmęczeniowych, 1 sierpnia 1947 roku wycofano samoloty ze służby operacyjnej^[7].

Oprócz bycia pierwszym samolotem Marynarki USA z napędem odrzutowym, Fireball był pierwszym z trójkołowym podwoziem przednim i laminarnym obrysem skrzydeł^[8]. Był także jedynym amerykańskim samolotem z napędem mieszanym, jaki wszedł do służby operacyjnej^[8]. Przynajmniej kilkanaście samolotów zostało całkowicie rozbitych w wypadkach, lecz samolot był lubiany przez pilotów, którzy wskazywali na łatwy pilotaż i bardzo dobre własności lotne oraz widoczność z kabiny^[8]. Oprócz wysokiej prędkości, oceniano, że Fireball miał najlepszą zwrotność spośród używanych wówczas myśliwców US Navy^[8]

Zobacz też

Porównywalne samoloty:

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d Wieliczko 2013 ↓, s. 64-65.
↑ Wieliczko 2013 ↓, s. 66, 72.
↑ ^a ^b ^c Wieliczko 2013 ↓, s. 66.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Wieliczko 2013 ↓, s. 68.
↑ ^a ^b Wieliczko 2013 ↓, s. 67.
↑ Wieliczko 2013 ↓, s. 71-74.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Wieliczko 2013 ↓, s. 68-69.
↑ ^a ^b ^c ^d Wieliczko 2013 ↓, s. 70.

Bibliografia

Leszek Wieliczko. Pierwsze odrzutowe myśliwce US Navy. Część 1. Myśliwce z kombinowanym napędem. „Nowa Technika Wojskowa: Historia”. Nr specjalny 5/2013(11), 2013. Warszawa: Magnum X. ISSN 2080-9743.

[CITEREFWieliczko201364-65-1] Wieliczko 2013 ↓, s. 64-65.

[CITEREFWieliczko201366,_72-2] Wieliczko 2013 ↓, s. 66, 72.

[CITEREFWieliczko201366-3] Wieliczko 2013 ↓, s. 66.

[CITEREFWieliczko201368-4] Wieliczko 2013 ↓, s. 68.

[CITEREFWieliczko201367-5] Wieliczko 2013 ↓, s. 67.

[CITEREFWieliczko201371-74-6] Wieliczko 2013 ↓, s. 71-74.

[CITEREFWieliczko201368-69-7] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Wieliczko 2013 ↓, s. 68-69.

[CITEREFWieliczko201370-8] Wieliczko 2013 ↓, s. 70.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Samoloty myśliwskie	FR F2A F3F F4F F4U F6F F7F F8F P-26 P-35 P-36 P-38 P-39 P-40 P-43 P-47 P-51 P-59 P-61 P-63 P-70 P-80
Samoloty bombowe i torpedowe	BT-1 A-20 A-26 B-10 B-17 B-18 B-23 B-24 B-25 B-26 B-29 B-32 B-34 Maryland Hudson PB4Y-2 SBC SBN SB2A SB2C SB2U SBD TBD TBF
Samoloty rozpoznawcze i łącznikowe	L-3 L-4 PBY PB2Y J2F G-21 J4F O-46 OS2U PBM SOC SO3C SC
Samoloty szkolne	BT-13 PT-17 T-6
Samoloty transportowe i szybowce	C-46 C-47 C-54 C-75 C-87 C-108 CG-13 CG-15 CG-3 CG-4 XC-105 XCG-7 XCG-14
Śmigłowce	R-4
Konstrukcje prototypowe i doświadczalne	BTD FL FM-1 F8B L-133 SB2D TB2D XA-32 XF5F XP-46 XFG-1 XF5U XP-49 XP-50 XP-52 XP-54 XP-55 XP-56 XP-57 XP-58 XP-59 XP-62 XP-67 XP-68 XP-69 XP-71 XP-72 P-75 XP-76 XP-77 XP-81 P-82 XP-83 XA-41 XB-19 XB-27 XB-28 XB-30 XB-31 XB-33 YB-35 XB-38 XB-39 YB-40 XB-41 XB-42 XB-43 XBTC XBTK XPB2M XPBB XPBS-1 XTB2F XTSF TBY