Ryjowniczki

Ryjowniczki
Planigalinae
Archer, 1982[1]
Ilustracja
Ryjowniczka wąskonosa (Planigale tenuirostris)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Rząd

niełazokształtne

Rodzina

niełazowate

Podrodzina

ryjowniczki

Typ nomenklatoryczny

Podrodzina: Planigale Troughton, 1928
Rodzaj: Planigale brunneus Troughton, 1928 (= Phascogale ingrami O. Thomas, 1906)

Synonimy

Podrodziny:

Rodzaje i gatunki

Planigale Troughton, 1928[4] – ryjowniczka[5]
8 gatunków – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Ryjowniczki[5] (Planigalinae) – monotypowa podrodzina ssaków z rodziny niełazowatych (Dasyuridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Podrodzina obejmuje gatunki występujące w Australii, Indonezji i Papui-Nowej Gwinei[6][7][8].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) samic 4,9–8,3 cm, samców 5–8,4 cm, długość ogona samic 5,1–8,5 cm, samców 5,3–9,2 cm; masa ciała samców 2,6–17,2 g, samic 2,8–16,3 g[7][9][10][11].

Systematyka

Rodzaj Planigale zdefiniował w 1928 roku australijski zoolog Ellis Le Geyt Troughton w artykule zatytułowanym Nowy rodzaj, gatunek i podgatunek ryjowniczek (rodzina Dasyuridae), opublikowanym w czasopiśmie „Records of the Australian Museum”[4]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) ryjowniczka długoogonowa (P. ingrami).

Etymologia

Planigale: łac. planus ‘płaski’[12]; gr. γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’[13].

Podział systematyczny

Do podrodziny należy jeden rodzaj ryjowniczka[5] (Planigale) z następującymi gatunkami[14][6]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[5] Podgatunki[7][6][9][11] Rozmieszczenie geograficzne[7][6][9][11] Podstawowe wymiary[7][9][11][a] Status
IUCN[15]
Planigale novaeguineae Tate & Archbold, 1941 ryjowniczka papuaska monotypowy Indonezja i Papua-Nowa Gwinea: południowa i południowo-wschodnia Nowa Gwinea (południowo-wschodnia Papua, południowe Prowincje Zachodnia i Centralna) DC: około 7,9 cm
DO: około 8 cm
MC: około 14,9 g 		 LC 
Planigale maculata (J. Gould, 1851) ryjowniczka karłowata 2 podgatunki endemit Australii: północna Australia Zachodnia, północne Terytorium Północne (Top End i wyspa Groote Eylandt), północny i wschodni Queensland (wraz z Wielką Wyspą Piaszczystą) i wschodnia Nowa Południowa Walia DC: 5,2–8,4 cm
DO: 4,6–6,5 cm
MC: 3,5–16,3 g 		 LC 
Planigale tenuirostris Troughton, 1928 ryjowniczka wąskonosa monotypowy endemit Australii: południowo-wschodnie Terytorium Północne, południowy i zachodni Queensland, środkowa i zachodnia Nowa Południowa Walia oraz środkowa i północno-wschodnia Australia Południowa DC: 5–7,5 cm
DO: 5–6,5 cm
MC: 4–9 g 		 LC 
Planigale gilesi Aitken, 1972 ryjowniczka skąpozębna monotypowy endemit Australii: południowo-zachodni Queensland (Boulia) do północno-zachodniej Wiktorii (wzdłuż rzeki Murray) i Stuart Highway (południowe Terytorium Północne) do Moree (północna Nowa Południowa Walia) DC: 6–8 cm
DO: 5,5–7 cm
MC: 5–16 g 		 LC 
Planigale ingrami (O. Thomas, 1906) ryjowniczka długoogonowa monotypowy endemit Australii: Terytorium Północne, Queensland i północno-wschodnia Australia Południowa DC: 4,9–7,1 cm
DO: 5,1–6,8 cm
MC: 2,6–6,6 g 		 LC 
Planigale subtilissima (Lönnberg, 1913) gatunek monotypowy endemit Australii: wyżyna Kimberley (północno-wschodnia Australia Zachodnia) do zachodniego Terytorium Północnego DC: 4,8–6,4 cm
DO: 5,1–7,4 cm
MC: brak danych 		 NE 
Planigale kendricki K.P. Aplin, N.K. Cooper, Travouillon & Umbrello, 2023 monotypowy endemit Australii: Pilbara, półwysep Cape Range, Ashburton, Gascoyne i Wielka Pustynia Piaszczysta (Australia Zachodnia)[10] DC: 4,6–7,4 cm[10]
DO: 4,9–7,7 cm[10]
MC: 4,1–12,5 g[10] 		 NE 
Planigale tealei K.P. Aplin, N.K. Cooper, Travouillon & Umbrello, 2023 monotypowy endemit Australii: ograniczony do bioregionu Pilbara, z nielicznymi zapisami poza Pilbara sięgającymi na południe aż do Stacji Waldburg i na zachód od Cane River i na wschód do Roy Hill (Australia Zachodnia)[10] DC: 4,5–6,2 cm[10]
DO: 4,8–6,6 cm[10]
MC: 2,9–6,1 g[10] 		 NE 
Planigale petrophila Umbrello, Westerman, Travouillon, Blacket, S.F. Cameron, Mulder & A.M. Baker, 2026 gatunek monotypowy endemit Australii: Park Narodowy Kakadu, Terytorium Północne DC: 6–6,9 cm
DO: 8–9,2 cm
MC: brak danych 		 NE 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. ↑ M. Archer: Review of the dasyurid (Marsupialia) fossil record, integration of data bearing on phylogenetic interpretation, and suprageneric classification. W: M. Archer (red.): Carnivorous Marsupials. Cz. 2. Sydney: Royal Society of New South Wales, 1982, s. 439. ISBN 978-0-9599951-3-8. (ang.).
  2. ↑ M. Archer: The Australian marsupial radiation. W: M. Archer & G. Clayton (redaktorzy): Vertebrate zoogeography and evolution in Australia. Victoria Park, Western Australia: Hesperian Press, 1984, s. 635. ISBN 978-0-85905-036-4. (ang.).
  3. ↑ C. Krajewski, J. Painter, A.C. Drisrell, L. Buckley, & M. Westerman. Molecular systematics of New Guinean dasyurids (Marsupialia: Dasyuridae). „Science in New Guinea”. 19 (3), s. 164, 1993. (ang.). 
  4. ↑ a b E.L.G. Troughton. A new genus, species, and subspecies of Marsupial Mice (family Dasyuridae). „Records of the Australian Museum”. 16 (6), s. 282, 1928. (ang.). 
  5. ↑ a b c d Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 8–9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  6. ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 66–68. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  7. ↑ a b c d e A. Baker: Family Dasyuridae (Carnivorous Marsupials). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 327–330. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
  8. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Planigale. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-24].
  9. ↑ a b c d Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 47. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  10. ↑ a b c d e f g h i L.S. Umbrello, N.K. Cooper, M. Adams, K.J. Travouillon, A.M. Baker, M. Westerman & K.P. Aplin. Hiding in plain sight: two new species of diminutive marsupial (Dasyuridae: Planigale) from the Pilbara, Australia. „Zootaxa”. 5330 (1), s. 1–46, 2023. DOI: 10.11646/zootaxa.5330.1.1. (ang.). 
  11. ↑ a b c d L.S. Umbrello, M. Westerman, K.J. Travouillon, M.J. Blacket, S.F. Cameron, E. Mulder & A.M. Baker. Untangling the long-tailed planigale (Dasyuridae: Planigale ingrami) species complex: four species revealed using integrative taxonomy. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 207 (2), s. zlag082, 2026. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlag082. (ang.). 
  12. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 200.
  13. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 107.
  14. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
  15. ↑ Taxonomy: Planigale – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-17]. (ang.).

Bibliografia

  • Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya