Ryjówek

Ryjówek
Suncus
Ehrenberg, 1832[1]
Ilustracja
Ryjówek domowy (S. murinus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

owadożery

Podrząd

Erinaceota

Rodzina

ryjówkowate

Podrodzina

zębiełki

Rodzaj

ryjówek

Typ nomenklatoryczny

Suncus sacer Ehrenberg, 1832 (= Sorex murinus Linnaeus, 1766)

Synonimy
Gatunki

21 gatunków (w tym 3 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Ryjówek[9] (Suncus) – rodzaj ssaków z podrodziny zębiełków (Crocidurinae) w obrębie rodziny ryjówkowatych (Soricidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Afryce[10][11][12].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 33–160 mm, długość ogona 17–110 mm, długość ucha 4–13 mm, długość tylnej stopy 6–26 mm; masa ciała 1,1–147,3 g[11][13].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1832 roku niemiecki przyrodnik, zoolog, anatom porównawczy, geolog i mikroskopista Christian Gottfried Ehrenberg w rozdziale dotyczącym ssaków w książce autorstwa Ehrenberga i Friedricha Wilhelma Hempricha o tytule Symbole fizyczne, czyli ikony i opisy nowych lub mniej znanych ciał naturalnych[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) ryjówek domowy (S. murinus).

Etymologia

  • Suncus (Sunkus, Sunhus, Junkus): arabska nazwa far sunki oznaczająca ‘sunnicką mysz’[14][1].
  • Pachyura: gr. παχυς pakhus ‘duży, tęgi’; ουρα oura ‘ogon’[15]. Gatunek typowy: de Selys-Longchamps wymienił dwa gatunki – Sorex etruscus Savi, 1822 i Sorex myosurus Pallas, 1785 (= Sorex murinus Linnaeus, 1766) – z których gatunkiem typowym jest Sorex etruscus Savi, 1822.
  • Paradoxodon: gr. παραδοξος paradoxos ‘niezwykły, niesamowity’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’[16]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorex melanodon E. Blyth, 1855 (= Sorex etruscus Savi, 1822).
  • Plerodus: gr. πλήρης plēres ‘pełny, kompletny’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’[17]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Crocidura suaveolens J.H. Blasius, 1857 (= Sorex etruscus Savi, 1822).
  • Podihik: syng. පොඩි හික්මියා poḍi hikmiyā ‘mała ryjówka’[18]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Podihik kura Deraniyagala, 1958 (= Sorex etruscus Savi, 1822).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki[19][13][10][9]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[9] Podgatunki[11][10][13] Rozmieszczenie geograficzne[11][10][13] Podstawowe wymiary[11][13][c] Status
IUCN[20]
Suncus etruscus (Savi, 1822) ryjówek etruski 7 podgatunków Europa Południowa, Afryka Północna, Azja Zachodnia, Środkowa i Południowa, kontynentalna Azja Południowo-Wschodnia i Madagaskar DC: 3,3–5 cm
DO: 2,1–3 cm
MC: 1,2–2,7 g 		 LC 
Suncus fellowesgordoni W.W.A. Phillips, 1932 ryjówek lankijski gatunek monotypowy endemit Sri Lanki: centralne wyżyny; zakres wysokości: 1000–1830 m n.p.m. DC: 4,4–5,8 cm
DO: 3,3–3,8 cm
MC: brak danych 		 EN 
Suncus malayanus (Kloss, 1917) ryjówek malajski gatunek monotypowy Półwysep Malajski; zakres wysokości: do 1465 m n.p.m. DC: 3,7–5,1 cm
DO: 2,2–3,4 cm
MC: 1,1–2,4 g 		 LC 
Suncus hosei (O. Thomas, 1893) ryjówek borneański gatunek monotypowy północne Borneo, rozproszony w Malezji (Sabah i Sarawak) i Brunei (Belalong); być może Kalimantan (Indonezja); zakres wysokości: 0–880 m n.p.m. DC: 5,3–5,9 cm
DO: 2–2,8 cm
MC: 2–5 g 		 DD 
Suncus zeylanicus W.W.A. Phillips, 1928 ryjówek dżunglowy gatunek monotypowy endemit Sri Lanki: znany z trzech miejsc z Prowincji Środkowej i Sabaragamuwa; być może Prowincja Północno-Zachodnia; zakres wysokości: 150–1065 m n.p.m. DC: 10,8–11,4 cm
DO:9,2–9,7 cm
MC: brak danych 		 EN 
Suncus murinus (Linnaeus, 1766) ryjówek domowy gatunek monotypowy kraina orientalna, południowa Chińska Republika Ludowa (wraz z wyspą Hajnan), Sri Lanka i Tajwan; introdukowany w Afryce Wschodniej, Arabii, Indonezji, Filipinach, Japonii i wielu innych wyspach DC: 9–16 cm
DO: 4,5–11 cm
MC: 23–147 g 		 LC 
Suncus montanus (Kelaart, 1850) ryjówek górski gatunek monotypowy endemit Sri Lanki: kilka miejsc w Prowincji Środkowej i Sabaragamuwa, włącznie z lasem Sinharaja; zakres wysokości: 150–2520 m n.p.m. DC: 7,2–10,6 cm
DO: 4,6–7,1 cm
MC: brak danych 		 LC 
Suncus niger (Horsfield, 1851) gatunek monotypowy endemit Indii: kilka rozłącznych miejsc w Karnatace, Kerali i Tamilnadu (pasma górskie Nilgiri i Palni); zakres wysokości: 1050–2440 m n.p.m. DC: 7,4–11,4 cm
DO: 5,4–8,6 cm
MC: 13–24 g 		 NE 
Suncus stoliczkanus (J. Anderson, 1877) ryjówek samotny gatunek monotypowy rozproszony w Pakistanie, Indiach i Nepalu; zakres wysokości: do 500 m n.p.m. DC: 5–8,5 cm
DO: 3,2–5,5 cm
MC: 8–15 g 		 LC 
Suncus dayi (Dobson, 1888) ryjówek tamilski gatunek monotypowy endemit Indii: Tamilnadu (pasma górski Nilgiri i Palni) i Kerala (Thrissur i Park Narodowy Erawikulam)); zakres wysokości: 1500–2500 m n.p.m. DC: 7–7,8 cm
DO: 6–8,8 cm
MC: 8–10 g 		 EN 
Suncus martensi Kock, 1974 ryjówek floreski gatunek monotypowy endemit Indonezji: zachodnia Flores (znany tylko z obszaru w pobliżu jeziora Rana Mese) DC: 6,2–6,8 cm
DO: 5,4–6,2 cm
MC: brak danych 		 EN 
Suncus aequatorius (E. Heller, 1912) ryjówek równikowy gatunek monotypowy endemit Kenii: pasmo górskie Taita (góra Sagalla i las Chawia); zakres wysokości: 1500–1600 m n.p.m. DC: 5,3–8,5 cm
DO: 5,1–6,7 cm
MC: 7,5–11 g 		 EN 
Suncus lixa (O. Thomas, 1898) ryjówek większy gatunek monotypowy Afryka Południowa (południowa Demokratyczna Republika Konga, wschodnia Angola, Zambia, południowo-zachodnia Tanzania, północne Malawi, Zimbabwe, północno-wschodnia Namibia, północna Botswana, południowy Mozambik, Eswatini i wschodnia Południowa Afryka) DC: 5,2–8,1 cm
DO: 3,6–5,1 cm
MC: około 4,9 g 		 LC 
Suncus hututsi Kerbis Peterhans & Hutterer, 2009 ryjówek ugandyjski gatunek monotypowy południowa Uganda i Burundi; być może wschodnia Demokratyczna Republika Konga i Rwanda; zakres wysokości: 1170–2350 m n.p.m. DC: 4,4–5,8 cm
DO: 2,8–3,3 cm
MC: 1,7–2,4 g 		 LC {
Suncus infinitesimus (E. Heller, 1912) ryjówek najmniejszy gatunek monotypowy południowa i wschodnia Południowa Afryka, Eswatini, rozłącznie w południowym Kamerunie, południowo-zachodniej Republice Środkowoafrykańskiej (oba z pojedynczych zapisów) i zachodniej Kenii; prawdopodobnie szerzej rozpowszechniony; zakres wysokości: 1700–2100 m n.p.m. DC: 4,2–6,2 cm
DO: 2,3–3,1 cm
MC: 2,8–3,1 g 		 LC 
Suncus remyi Brosset, Dubost & Heim de Balsac, 1965 ryjówek gaboński gatunek monotypowy zachodnio-środkowa Afryka w północno-wschodniej Gambii, północno-zachodnim Kongu i południowo-zachodniej Republiki Środkowoafrykańskiej; być może południowo-zachodni Kamerun DC: 4,2–4,9 cm
DO: 1,7–2,1 cm
MC: 1,5–1,8 g 		 LC 
Suncus varilla (O. Thomas, 1895) ryjówek drobny gatunek monotypowy południowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i zachodnia Tanzania na południe przez Afrykę Wschodnią do Południowej Afryki i Lesotho; 1 zapis w środkowej Nigerii DC: 4,4–6,8 cm
DO: 2,5–4,5 cm
MC: około 6,5 g 		 LC 
Suncus megalurus (Jentink, 1888) ryjówek nadrzewny gatunek monotypowy Czarna Afryka od Gwinei na wschód do zachodniej Kenii, na południe do środkowej Angoli i środkowego Mozambiku, izolowana populacja w zachodniej Etiopii; zakres wysokości: 1600–1900 m n.p.m. DC: 5–6,5 cm
DO: 8,2–9,7 cm
MC: 3–8 g 		 LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  EN  – gatunek zagrożony,  DD  – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe[21]:

Uwagi

  1. ↑ Młodszy homonim Pachyura Hope, 1833 (Coleoptera).
  2. ↑ a b c Niepoprawna późniejsza pisownia Suncus Ehrenberg, 1832.
  3. ↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. ↑ a b c Ch.G. Ehrenberg: Mammalium. W: F.W. Hemprich & Ch.G. Ehrenberg: Symbolae physicae, seu, Icones et descriptiones corporum naturalium novorum aut minus cognitorum. Cz. 2. Berolini: Ex Officina Academica, venditur a Mittlero, 1832, s. sign. k. (łac.).
  2. ↑ E. de Selys-Longchamps: Études de micromammalogie. Revue des musaraignes, des rats et des campagnols, suivie d’une index méthodique des mammifères d’Europe. Paris: Librairie Encyclopédique de Roret, 1839, s. 32, 142. (fr.).
  3. ↑ C.J. Sundevall. Om slägtet Sorex, med några nya arters beskrifning. „Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar”. För år 1842, s. 171, 175, 1843. (szw.). 
  4. ↑ J.A. Wagner: Supplementband. W: J.C.D. Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Cz. 5. Leipzig: Berlag von T. D. Weigel, 1855, s. 805. (niem.).
  5. ↑ F. Mina-Palumbo. Catalogo dei mammiferi della Sicilia. „Annali di Agricoltura Siciliana”. 12, s. 33, 1868. (wł.). 
  6. ↑ A. Milne-Edwards: Recherches pour servir à l’histoire naturelle des mammifères: comprenant des considérations sur la classification de ces animaux. Cz. 1. Paris: G. Masson, 1872, s. 259. (fr.).
  7. ↑ F.E. Schulze. Mamm. Europaea. „Abhandl. und Vortruge aus Gesammtgebiete Naturwiss”. 14, s. 90, 1897. (niem.). 
  8. ↑ P.E.P. Deraniyagala: Administration report of the Director of National Museums, Ceylon for 1957. Cz. 4: Education, Science and Art. Colombo: Government Publications Bureau, 1958, s. 5. (ang.).
  9. ↑ a b c Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 68. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  10. ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 46–48. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  11. ↑ a b c d e C.J. Burgin, K. He, R. Haslauer, B. Sheftel, P. Jenkins, M. Ruedi, S. Hintsche, M. Motokawa, A. Hinckley & R. Hutterer: Family Soricidae (Shrews). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 460–466. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
  12. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Suncus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-01-06].
  13. ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 420–421. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  14. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 653.
  15. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 496.
  16. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 512.
  17. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 547.
  18. ↑ L.R. Conisbee. Newly proposed genera, 1957-1961. „Journal of Mammalogy”. 45 (3), s. 474, 1965. DOI: 10.2307/1377425. (ang.). 
  19. ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-10-24]. (ang.).
  20. ↑ Taxonomy: Suncus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-12]. (ang.).
  21. ↑ J.S. Zijlstra, Suncus Ehrenberg, 1832, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-10-24] (ang.).
  22. ↑ D. Geraads. Rongeurs et insectivores (Mammalia) du Pliocène final de Ahl al Oughlam (Casablanca, Maroc). „Geobios”. 28 (1), s. 106, 1995. DOI: 10.1016/S0016-6995(95)80206-1. (ang.). 
  23. ↑ L.J. Flynn, L.L. Jacobs, Y. Kimura, L.H. Taylor & Y. Tomida. Siwalik fossil Soricidae: A calibration point for the molecular phylogeny of Suncus. „Paludicola”. 12 (4), s. 251, 2020. (ang.). 
  24. ↑ P.M. Butler & M. Greenwood. Soricidae (Mammalia) from the Early Pleistocene of Olduvai Gorge, Tanzania. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 67 (4), s. 363, 1979. DOI: 10.1111/j.1096-3642.1979.tb01119.x. (ang.). 

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya