Ryton

Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Ryton (stgr. ῥυτόν, od ῥέω – „płynę”) – starożytne naczynie w kształcie rogu służące do picia wina przy uroczystych okazjach.

Jego najstarszą i pierwotną postacią był prawdopodobnie róg woli. Używane w śródziemnomorskim kręgu kulturowym, wywodziło się z Grecji, gdzie znane było już w kulturze egejskiej (egzemplarze odnaleziono w grobach szybowych w Mykenach)^[1], a następnie rozpowszechnione w kręgu oddziaływania kultury greckiej. W Rzymie znane jako rhytium, wspomniane jest np. u Marcjalisa (Epigrammata II, 35).

Wykonywane z gliny lub metalu, zdobione było dekoracją malarską bądź reliefową z zakończeniem w kształcie głowy ludzkiej lub zwierzęcej. Jako pozbawione stopki, naczynie można było odłożyć dopiero po wypiciu zawartości, gdyż stawiano je tylko odwrócone – na wylewie. Używano go do spełniania rytualnej libacji, lecz również podczas biesiad (sympozjonów). Jego nietypową formą był wytworzony w V wieku p.n.e. w ceramice greckiej ryton statyczny, wyposażony w podstawę umożliwiającą stawianie także napełnionego naczynia. Czasem mający nawet podwyższoną stopkę (jak kyliks), najczęściej przyjmował postać figuralnego naczynia (Murzyna, satyra, sfinksa, kobiety, Heraklesa), zakończonego jedynie w górnej części formą rytonu^[2]. Ze źródeł pisanych wiadomo, że rytony określano specyficznymi nazwami w zależności od dekoracyjnej protomy zwierzęcia, np. gryps (gryf), lykos (wilk), onos (osioł), hemionos (muł), kapros (dzik), elephas (słoń), hippos (koń), tauros (byk)^[3].

Wyodrębnioną odmianą konstrukcyjną tego naczynia był keras (κέρας) – również wzorowany na wolim róg do picia, często zakończony protomą zwierzęcą; wyrób ceramiczny lub metalowy, który ponownie przyjął się u Greków w VI wieku p.n.e. według pierwowzorów mykeńskich. Zasadnicza różnica w porównaniu z rytonem polegała na sposobie opróżniania naczynia: z kerasu pito z jego brzegu, natomiast w przypadku rytonu – z zatykanego końca, podczas gdy szeroki otwór wlewowy służył do napełniania^[4].

• kulawka

Zobacz galerię związaną z tematem: Ryton

• Encyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: WAiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 498, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WAiF)
• Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 267, ISBN 83-214-0590-8
• William Smith, William Wayte, G.E. Marindin: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. London: John Murray, 1890
• Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Eine Einführung. Darmstadt: Philipp von Zabern, 2012

• p
• d
• e

Ceramika starożytnej Grecji

Naczynia na wino	Amfora Chous Kantaros Kotyle Kyatos Kyliks Lagynos Lakaina Mastos Ojnochoe Olpe Pelike Psykter Ryton Skyfos
Naczynia na wodę	Amfora Hydria Hydriskos Situla
Naczynia do mieszania	Dejnos Krater
Do gotowania	Chytra Lebes Olla
Zastawa stołowa	Talerz rybny
Na wonności, substancje oleiste; weselne	Alabastron Amforiskos Aryballos Askos Eksaleiptron (plemochoe, koton) Epichysis Guttus Lebes gamikos Lekyt Lutrofora Lydion Pelike Pyksis
Ceramika rytualna	Kernos Lekyt Lutrofora Fiale
Przechowywanie i inne	Amfora Chytra Kalatos Lebes Lekane Lekanis Pelike Pitos Situla Stamnos
Inne	Amis Epinetron Lampka oliwna
Techniki	Styl czerwonofigurowy Styl czarnofigurowy Styl geometryczny Styl kerczeński Ceramika białogruntowana Ceramika bilingwiczna Ceramika czarnopokostowana
Malarstwo wazowe	Amfora panatenajska Corpus Vasorum Antiquorum Hydrie Hadra Greccy malarze wazowi John D. Beazley Typologia