S320

S320 – rodzina polskich silników o zapłonie samoczynnym w czterosuwowym obiegu o mocy 18 KM, opracowana przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie^[1]. Podstawowa wersja to jednocylindrowy silnik S320, natomiast z czasem gamę uzupełniły odmiany S320E, S320ER i S320M różniące się m.in. zastosowanym osprzętem oraz wyposażeniem elektrycznym^[2]. Jest to silnik o poziomym układzie cylindra, chłodzony wodą przez odparowanie^[3][4].

Silniki rodziny S320, produkowane od końca lat 50. XX wieku, były przeznaczone przede wszystkim do napędu maszyn rolniczych – młocarń, młynów, pras, pomp wodnych i niewielkich agregatów prądotwórczych – a także samodzielnie konstruowanych ciągników rolniczych typu „SAM”^[5][4]. Według informacji producenta jednocylindrowe silniki rodziny S320 i S321 są nadal wytwarzane, głównie z przeznaczeniem na rynki pozaeuropejskie, gdzie stosowane są do napędu prostych maszyn rolniczych, pomp i zespołów prądotwórczych^[1].

Konstrukcja S320 powstała w Wytwórni Silników Wysokoprężnych w Andrychowie jako rozwinięcie wcześniejszego, jednocylindrowego silnika S-60, stosowanego do napędu maszyn rolniczych^[5]. W nowej jednostce uproszczono obsługę, obniżono masę oraz wprowadzono zmiany konstrukcyjne, których celem było wydłużenie trwałości silnika^[5]. Zwiększenie średnicy cylindra z 110 do 120 mm spowodowało wzrost pojemności skokowej o ok. 310 cm³, a tym samym podniesienie mocy i momentu obrotowego w porównaniu z poprzednikiem^[5]. Produkcję seryjną S320 uruchomiono w 1958 roku^[5].

Silniki S320 były montowane jako jednostki stacjonarne na ramie lub wózku transportowym i oferowane zarówno na rynek krajowy, jak i na eksport^[6]. Na bazie poziomego silnika S320 opracowano następnie pionowe silniki wielocylindrowe S321, S322, S323, S324 i S326, stosowane m.in. w ciągnikach gąsienicowych Mazur D-50^[5].

Jednostka S320 jest czterosuwowym, jednocylindrowym, wysokoprężnym silnikiem o pojemności skokowej 1810 cm³, średnicy cylindra 120 mm i skoku tłoka 160 mm, ze stopniem sprężania 17:1^[3][7]. Przy prędkości obrotowej 1500 obr./min rozwija moc 13,2 kW (18 KM), a maksymalny moment obrotowy 84,4 Nm osiąga przy 1200 obr./min^[3][2]. Jednostkowe zużycie paliwa przy mocy znamionowej wynosi ok. 258 g/kWh^[3].

Silnik zasilany jest olejem napędowym, wyposażony w mechaniczny układ wtryskowy z pompą wtryskową i czopikowym wtryskiwaczem oraz mechaniczny regulator obrotów^[3][4]. Rozrząd jest górnozaworowy (OHV), a rozruch w wersji podstawowej odbywa się ręcznie przy użyciu korby i odprężnika, w wersjach wyposażonych w rozrusznik – elektrycznie^[2].

Chłodzenie stanowi zbiornik o pojemności ok. 30 dm³, w którym woda odbiera ciepło i odparowuje; zalecana temperatura robocza mieści się w zakresie 80–95 °C^[3][2]. Silnik posiada suchy lub mokry filtr powietrza, a jego masa (w wersji podstawowej, bez dodatkowego osprzętu) wynosi ok. 330 kg^[2].

Podstawowa wersja silnika, przeznaczona głównie do napędu maszyn rolniczych i stacjonarnych zespołów napędowych; rozruch odbywa się ręcznie przy użyciu korby i odprężnika, a układ chłodzenia stanowi zbiornik wodny z odparowaniem czynnika^[5][7]. W tej odmianie początek tłoczenia paliwa ustawiano na 32° przed GMP, a sucha masa jednostki wynosi ok. 330 kg^[4][7].

Odmiana S320AD jest zmodernizowaną wersją silnika S320; wprowadzono w niej m.in. urządzenie do samoczynnego wyłączenia odprężnika podczas rozruchu ręcznego, króciec w zbiorniku wody umożliwiający połączenie układu chłodzenia z dodatkowym zbiornikiem oraz większe, 700-milimetrowe koło zamachowe ułatwiające rozruch^[7].

Oznaczenie S320/3 stosowano dla wariantu przystosowanego do współpracy z wymuszonym obiegiem cieczy chłodzącej oraz kołem pasowym o średnicy 250 mm; symbol silnika uzupełniano w zależności od sposobu odbioru mocy, rodzaju chłodzenia i średnicy koła pasowego^[7].

Odmiana S320R odpowiada konstrukcyjnie typowi zasadniczemu, lecz ma zmienione nastawy regulatora obrotów i kąta początku tłoczenia paliwa, co skutkuje obniżeniem prędkości obrotowej i mocy przy jednoczesnym przesunięciu maksimum momentu obrotowego^[7]. Według danych fabrycznych silnik ten osiąga moc ok. 11 kW przy 1300 obr./min, maksymalny moment obrotowy rzędu 81,4 Nm oraz początek tłoczenia paliwa ustawiony na 29° przed GMP^[7].

S320E jest wersją wyposażoną w instalację elektryczną i prądnicę, sprzedawaną m.in. jako niewielki agregat prądotwórczy o napięciu 12 V; zastosowano w niej prądnicę typu P20a o mocy ok. 300 W oraz regulator napięcia RG15k, a masa suchego silnika wynosi ok. 345 kg^[4][7].

Wersja S320ER, oprócz instalacji elektrycznej i prądnicy, wyposażona została w rozrusznik elektryczny (np. typu R11B o mocy ok. 2,9 kW), co umożliwia rozruch z użyciem akumulatora; sucha masa silnika bez akumulatora sięga ok. 360 kg^[4][7].

Odmiana S320M o zwiększonej mocy – do ok. 16 kW (22 KM) przy 1500 obr./min – uzyskanej głównie poprzez zmiany w osprzęcie i nastawach układu wtryskowego, charakteryzuje się także wyższym maksymalnym momentem obrotowym (ok. 100 Nm) oraz innym kątem wyprzedzenia wtrysku paliwa (17° przed GMP)^[4][7][2].

Silniki S320 były i są stosowane głównie jako jednostki stacjonarne do napędu maszyn rolniczych – młocarń, młynków do zboża, pras czy pomp wodnych – oraz prostych agregatów prądotwórczych^[5][1]. Często wykorzystywano je także w samodzielnie budowanych ciągnikach i pojazdach rolniczych typu „SAM”^[4]. W ramach modernizacji napędu silniki S320 montowano ponadto w pojedynczych egzemplarzach lokomotyw wąskotorowych, zastępując oryginalne jednostki napędowe^[8].

Współcześnie – według danych firmy Andoria – silniki S320 i S321 trafiają głównie na rynki Bliskiego Wschodu (m.in. Jemen, Irak, Syria) oraz Afryki (m.in. Czad, Etiopia, Sudan), gdzie cenione są za prostą konstrukcję, trwałość i łatwość obsługi w warunkach ograniczonego zaplecza serwisowego^[1].

• 1HC102

• Silniki wysokoprężne S320, S321. Instrukcja obsługi, Wytwórnia Silników Wysokoprężnych, Andrychów 2001.