Samcche-Saatabago

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Samcche-Saatabago
Księstwo Samcche

სამცხე-საათაბაგო
samcche-saatabago
სამცხის სამთავრო
samcchis samtawro

1266–1625/1628
Herb Flaga
Data powstania	1266
Data likwidacji	1625 lub 1628
Władca	Manuczar III(inne języki)
Religia dominująca	Chrześcijaństwo, islam
Położenie na mapie świata Samcche-Saatabago Księstwo Samcche
41°38′20″N 42°59′10″E/41,638889 42,986111
Multimedia w Wikimedia Commons

Samcche-Saatabago, Atabegat Samcche (gruz. სამცხე-საათაბაგო samcche-saatabago), Księstwo Samcche (gruz. სამცხის სამთავრო samcchis samtawro) – państwo istniejące od XIII do XVII wieku na Kaukazie.

W 1248 roku, królowie Dawid VI (Narin) i Dawid VII (Ulu) powrócili do Gruzji z Karakorum, gdzie zadecydowano, że oboje będą sprawować władzę nad częścią państwa. Jednym z pierwszych ich wspólnych postanowień było ukaranie możnowładców, którzy pod ich nieobecność wzmocnili swoją władzę. Jednym z nich był Sargis Dżakeli(inne języki), który otwarcie wolał panowanie Mongołów aniżeli gruzińskich królów. Za wsparcie przeciwko Złotej Ordzie, otrzymał on od nich autonomię jako atabeg Samcche, czyli prawie całej południowej Gruzji. Był przez to nietykalny^[1]. Wkrótce jednak wsparł on Dawida Ulu przeciwko najeźdźcom. Ich armia miała niewielką nadzieję na pokonanie Mongołów, dlatego Sargis zaproponował, by zaatakować ich pod Gori. Mongołowie jednak, dzięki poradom od Kacha Toreli-Gamrekeli, w grudniu 1260 rozbili wojska Dawida. W 1261, Argun Aka(inne języki) przez dwadzieścia dni plądrował Samcche. Wycofał się, gdy nie mógł zdobyć twierdzy Cichisdżwari. Po tym, Dawid VII i Sargis dołączyli do Dawida VI w Kutaisi. W 1262 Sargis, wraz z Dawidem Ulu, udali się do Tbilisi, gdzie mieli negocjować z Mongołami^[2]. Dawid odzyskał władzę, a Sargis wziął na siebie winę za niesubordynację króla^[3]. Pod jego rządami, Samcche poszerzyło się o Lazykę, należącą wcześniej do Cesarstwa Trapezuntu. W 1266 przekonał on Mongołów, by traktowali oni Samcche jako ziemie koronne, a jego samego jako księcia. Stało się ono trzecim gruzińskim państwem lekko opodatkowanym przez Mongołów. Wolność podatkowa i brak poboru wojskowego sprawił, że wielu chłopów z Kartlii uciekło do Samcche. W drugiej połowie XIII wieku, był to jedyny region Gruzji, gdzie budowano miasta i kościoły, a prawo było wcielane w życie. Sargis i jego syn, Beka(inne języki), mieli armię 12 tysięcy ludzi, która broniła pastwisk Tao-Klardżeti przed Turkami, czego nie mógł dokonać lokalny władca, Zaza Panaskerteli^[4]. Jerzy V w 1334 przyłączył Samcche, co sprawiło, że kolejni atabegowie byli wybierani przez króla^[5]. Podczas pierwszego najazdu Tamerlana, Beka II(inne języki) opowiedział się po stronie najźdźców. W 1394 Samcche zostało najechane przez Tamerlana. Podczas tej inwazji, zniszczono tamtejsze kościoły i klasztory, skąd zabrano klejnoty nadane później nowonarodzonemu wnukowi emira^[6]. W 1400, Timur ponownie zaatakował Samcche^[7]. W latach 20. XV wieku, Iwane II(inne języki) zbuntował się przeciwko królowi Aleksandrowi I(inne języki), by ten nie włączył Samcche do Gruzji. Został on pojmany w Kochtastawi, a prawa Dżakelich(inne języki) do Samcche zostały ograniczone. Po złożeniu przysięgi wierności, tytuł atabega został mu zwrócony^[8][9]. W 1447, Kwarkware II(inne języki) zaatakował swojego brata i atabega Aghbughę II(inne języki), który udał się po pomoc do króla Jerzego VIII(inne języki). Po wojnie domowej, Aghbugha został przywrócony, lecz zmarł już w 1451, po czym Kwarkware został prawowitym atabegiem. Kwarkware podporządkował sobie państwo wyłącznie pod siebie, jak również, wzorem ojca, odłączył Kościół Samcche od Kościoła Gruzji. Skonfiskował Wardzię, Mccheta nie mogła wyświęcać duchownych, a w modlitwach nie wspominano o królu ani katolikosie. Po interwencji patriarchy, biskup Ackuri został ekskomunikowany, a parafianie w obawie przed grzechem bojkotowali chrzty, małżeństwa i pogrzeby odprawiane przez duchownych z Samcche. Po tym, kler zmusił biskupów, by udali się do Mcchety, gdzie mieli złożyć przysięgę królowi Jerzemu VIII^[10]. W 1462 Kwarkware, wspomagany przez Uzun Hasana, wypowiedział królowi wojnę, którą wygrał. Po tym jednak, Uzun Hasan wymordował duchowieństwo Samcche i zniszczył tamtejsze kościoły. W roku następnym, Kwarkware zachęcił brata króla, Bagrata(inne języki), by zbuntował się. Pokonał on króla pod Czichori(inne języki), po czym ogłosił się królem Imeretii jako Bagrat II. Później Kwarkware zaoferował Adżarię dla Kachabera II Gurieli(inne języki), który pomógł mu wymordować możnowładców będących w opozycji. W 1465, Jerzy VIII najechał Samcche, ale został pojmany. Konstantyn II(inne języki), bratanek króla, uciekł do Gori, które Kwarkware zaczął oblegać, co zmusiło Konstantyna do ucieczki do Kutaisi. Kwarkware chciał powstrzymać Imeretię i Kartlię przed dominacją w Gruzji, dlatego wypuścił Jerzego VIII po tym, jak Bagrat II koronował się na króla Gruzji jako Bagrat VI. Atabeg miał nadzieję, że król obali uzurpatora, ale nie miał on sojuszników w Tbilisi, dlatego przeniósł się do Kachetii, gdzie został królem jako Jerzy I. Wtedy też, Kwarkware zaczął tytułować siebie królem (gruz. მეფე mepe)^[11]. Uzun Hasan w 1473 i 1474 zaatakował Kartlię i Samcche. Bagrat VI i Kwarkware zażądali pokoju, ale nie mogli przekazać sułtanowi wymaganych 16 tysięcy dukatów. Zamiast tego zaproponowali rubiny. Pierwszą reakcją sułtana było splądrowanie Samcche, a po przebadaniu klejnotów przez Giosafata Barbaro(inne języki), uznał, że ich wartość jest zawyżona, więc ukradł ikony z katedry Ackuri. Wtedy, Bagrat i Kwarkware uzbierali pieniądze i przysięgli składać trybut^[12]. W 1483, Kwarkware wypowiedział wojnę Konstantynowi II, którego pokonał. Trzy lata później, Samcche najechał Jakub(inne języki). Manuczar(inne języki), syn Kwarkware, odmówił obrony Achalciche, które zostało wyludnione przez Turkmenów. Atabeg skazał go na śmierć, ale później zmienił wyrok na wygnanie^[13]. Kwarkware zmarł w 1498, a jego następca, Kaichosro I(inne języki), dwa lata później^[14]. Kolejny atabeg, Mzeczabuk(inne języki), odwołał się po stronie Imperium Osmańskiego, dzięki czemu przyłączył Adżarię. W 1515 wycofał się z polityki i wstąpił do zakonu pod imieniem Jakub^[15]. Po jego abdykacji, atabegiem został jego brat, Manuczar I, ale po interwencji Persów, władzę przejął Kwarkware III(inne języki). W 1518, przy pomocy Osmanów, próbował odzyskać tron, lecz bezskutecznie^[15]. W 1545, po bitwie pod Sochoistą(inne języki), Turcy wybrali na atabega Kaichosro II(inne języki). Dzięki kontaktom z Imperium Osmańskim i Persją, najeżdżał on Dżawachetię należącą wtedy do Królestwa Kartlii. W 1555, na mocy pokoju w Amasya, Samcche podzielono między Turcję i Persję^[16]. Po porażce Persów pod Çıldır(inne języki) w 1578, Manuczar II(inne języki) podporządkował się Osmanom. Został on wysłany do Stambułu, gdzie przeszedł na islam i otrzymał imię Mustafa. W 1579 otrzymał on Ejalet Çıldır(inne języki). Zlecono mu też walkę z Królestwem Kartlii, ale wyjawił on tureckie plany królowi Swimonowi I, dzięki czemu zostali oni pokonani. Gdy Turcy postanowili go ukarać, uciekł on i wzniecił powstanie. W 1581 wyrzekł się islamu. Dwa lata później Turcy przywrócili mu tytuł bejlerbeja, lecz chciał również tytułu atabega jednocześnie pozostając chrześcijaninem. W 1587 Turcy wysłali wojsko, a Manuczar uciekł do Persji^[15]. Ostatnim atabegiem Samcche był Manuczar III(inne języki), który w 1625 lub 1628 został zamordowany przez stryja, Bekę(inne języki)^[15][17]. Beka przejął władzę w Samcche jako Safar Pasza Çıldıru^[17].

• Donald Rayfield: Edge of Empires. A History of Georgia. Reaktion Books, 2012. ISBN 978-1-78914-059-0.