Sarcophrynium

Sarcophrynium
Ilustracja
Sarcophrynium brachystachys
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

imbirowce

Rodzina

marantowate

Rodzaj

Sarcophrynium

Nazwa systematyczna
Sarcophrynium K. M. Schumann
Engler, Pflanzenr. IV. 48: 35 (1902)[3]
Typ nomenklatoryczny

non designatus[4]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Sarcophrynium K.Schum. − rodzaj roślin z rodziny marantowatych. Należy do niego 6 gatunków występujących w środkowej Afryce, od Senegalu do Demokratycznej Republiki Konga[3].

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów σαρκός (sarkos – mięso) i φρυνος (frinos – ropucha)[5].

Morfologia

Pokrój
Wieloletnie rośliny zielne, wzniesione, nagie lub owłosione, tworzące kępy[6].
Pędy
Podziemne kłącze[7]. Łodyga u podstawy otoczona pochwami liściowymi liści odziomkowych, z wierzchołkowym liściem i kwiatostanem wyrastającym bocznie[6].
Liście
Liście odziomkowe[3]. Blaszki liściowe eliptyczne, mniej lub bardziej wydłużone, często nieco sercowate u nasady i lekko asymetryczne[6], od spodu nagie lub owłosione, w zależności od gatunku[6].
Kwiaty
Zebrane w kłosokształtne lub wiechowate kwiatostany, o międzywęźlach mniej lub bardziej wydłużonych, w węzłach z trwałymi podsadkami, z kątów których wyrasta 4 lub 5 dwukwiatowych wierzchotek, każda wsparta dwiema[8] pochwiastymi podsadkami[6]. Szypułki kwiatowe nieznacznie nierówne, każda z mięsistą, zaostrzoną, gładką przysadką[6]. Listki zewnętrznego okółka okwiatu wolne, te wewnętrznego okółka zrośnięte u nasady w rurkę[6]. Dwa zewnętrzne prątniczki płatkowate, odwrotnie jajowate[6]. Prątniczek guzkowaty z rozgałęzionym wyrostkiem[8]. Zalążnia trójkomorowa, naga[6].
Owoce
Torebki[7], mięsiste, niepękające, o słabo zaznaczonych szwach[6], przypominające jagody[8]. Nasiona na przekroju romboidalne lub sześciokątne, bez osnówki[6][3] (u Kubitzkiego osnówka opisana jako śluzowata i okrywająca[8]).

Biologia i ekologia

Siedlisko
Wilgotne lasy tropikalne. Sarcophrynium schweinfurthianum występuje także w lasach bagiennych, a S. prionogonium w lasach wtórnych[3].
Cechy fitochemiczne
Analiza ekstraktów z liści Sarcophrynium brachystachys wykazała znaczną zawartość flawonoidów, alkaloidów i saponin[9].
Interakcje międzygatunkowe
Rośliny z tego rodzaju stanowią źródło pożywienia dla pawianów oliwkowych[10], goryli nizinnych[11], szympansów zwyczajnych, gerez abisyńskich, koczkodanów białonosych(inne języki), k. białowargich, k. czubatych i mangabek siwolicych[12].
Goryle nizinne wykorzystują rośliny z rodzaju Sarcophrynium do budowy gniazd[13].
Szympansy wykonują z giętkich łodyg Sarcophrynium narzędzia do wybierania termitów z termitier[14].

Systematyka

Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny marantowatych (Marantaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)[2].
Wykaz gatunków[3]

Zagrożenie i ochrona

Sarcophrynium villosum jest ujęty na czerwonej liście Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jako gatunek zagrożony wyginięciem (EN). Znany jest tylko z pięciu lokalizacji na niewielkim obszarze (< 500 km²), przy czym w co najmniej jednej lokalizacji obserwuje się zanik siedliska z powodu rosnącego poziomu rozwoju rolnictwa[15].

Zastosowanie

Rośliny spożywcze
Galaretowata otoczka nasiona jest bardzo słodka i jest jadalna[16].
Rośliny lecznicze
W niektórych regionach nasiona i kłącza są wykorzystywane w medycynie ludowej do leczenia chorób płuc[7]. W Kamerunie napar ze świeżych liści S. schweinfurthianum stosowany jest jako parówka w malarii[17].
Badania w kierunku działania przeciwbakteryjnego ekstraktu z liści S. brachystachys wykazały znaczące działanie hamujące na gronkowca złocistego, pałeczkę okrężnicy i pałeczkę ropy błękitnej. W badaniach potwierdzono również działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne[9].
Inne zastosowania
Liście Sarcophrynium prionogonium wykorzystywane są do wytwarzania koszy i pakowania[18].
Liście S. brachystachys służą do osłaniania chat oraz do pakowania i gotowania żywności. Włókna uzyskane z ogonków liściowych służą do wyrobu lin, mat, koszy, przedmiotów codziennego użytku i pułapek na ryby[7].
Baka w Kamerunie wykorzystują S. brachystachys i S. schweinfurthianum do wytwarzania strzech, garnków, blach do pieczenia, talerzy, kubków, lejków, czerpaków do ryb, kroplomierzy, wentylatorów, szufelek, parasoli, pojemników na żywność, patyczków do nosa, sznurków i smoczków. Wykorzystują je również jako wyściółki pod maty do spania[19].
Rośliny magiczne
Baka rozbijają spalone kłącza S. brachystachys drewnianym tłuczkiem, dodają olej palmowy i taką mieszaniną nacierają czoło i grzbiet dłoni, w nadziei na znalezienie i zebranie dużej ilości bulw dzikiego pochrzynu[19].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-17] (ang.).
  3. ↑ a b c d e f Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2023-11-18]. (ang.).
  5. ↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names. T. 4: R–Z. CRC Press, 2000, s. 2387. ISBN 0-8493-2678-8. (ang.).
  6. ↑ a b c d e f g h i j k Sarcophrynium. Flore du Gabon. [dostęp 2026-07-30].
  7. ↑ a b c d Giuseppe Mazza: Sarcophrynium brachystachyum. Monaco Nature Encyclopedia, 2015-06-15. [dostęp 2026-07-30].
  8. ↑ a b c d L. Andersson: Marantaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 4: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 284–290. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN 978-3-662-03531-3. (ang.).
  9. ↑ a b Joy N. Egbucha (i inni). Phytochemical, Anti-inflammatory, Antioxidant, Toxicity and Antimicrobial Activities of Sarcophrynium brachystachys (Benth) K. Shum Leaves. „Communication in Physical Sciences”. 11 (2), s. 316–331, 2024. 
  10. ↑ Okecha Adam, Newton-Fisher Nicholas: The diet of olive baboons (Papio anubis) in the Budongo Forest Reserve, Uganda. W: Newton-Fisher Nicholas, Notman Hugh, Paterson James, Reynolds Vernon (red.): Primates of Western Uganda. ISBN 0-387-33505-6.
  11. ↑ Eva Maria Luef, Thomas Breuer, Simone Pika. Food-Associated Calling in Gorillas (Gorilla g. gorilla) in the Wild. „PLOS ONE”. 11 (2), s. e0144197, 2016-02-24. DOI: 10.1371/journal.pone.0144197. 
  12. ↑ Jorrit H. Poelen, James D. Simons, Chris J. Mungall. Global Biotic Interactions: An open infrastructure to share and analyze species-interaction datasets. „Ecological Informatics”, 2014. DOI: 10.1016/j.ecoinf.2014.08.005.. 
  13. ↑ Jacob Willie, Nikki Tagg, Charles-Albert Petre, Zjef Pereboom i inni. Plant selection for nest building by western lowland gorillas in Cameroon. „Primates”. 55 (1), s. 41–49, 2014-01. DOI: 10.1007/s10329-013-0363-5. 
  14. ↑ Joanna Nieczuja-Dwojacka. Zróżnicowanie zachowań narzędziowych szympansa zwyczajnego. „Kosmos”. 63 (4), s. 525–534, 2014. 
  15. ↑ Sarcophrynium villosum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2026-07-30] (ang.).
  16. ↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: common names, scientific names, eponyms, synonyms, and etymology. CRC, Taylor & Francis Group, 2012, s. 3327. ISBN 978-1-4200-8044-5. OCLC 774639599. (ang.).
  17. ↑ Jean Lagarde Betti, Rose Caspa. Ethnobotanical study of the plants used for treating malaria in a forest: Savana margin area, east region. „Cameroon. Glob. J. Res. Med. Plants Indig. Med.”. 2, 2013. 
  18. ↑ Thea Lautenschläger (i inni). First large-scale ethnobotanical survey in the province of Uíge, northern Angola. „Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine”. 14 (1), 2018-12. DOI: 10.1186/s13002-018-0238-3. 
  19. ↑ a b Shiho Hattori. Utilization of Marantaceae plants by the Baka hunter-gatherers in southeastern Cameroon. „African Study Monographs”. Suppl. 33, s. 29–48, 2006. 

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya