Scripulum

Etruskie srebrne scripulum z III wieku p.n.e.

Scripulum albo scrupulum (od łac. scrūpŭlŭs – ostry kamyk) – skrupuł, najmniejsza rzymska jednostka miary masy, odpowiadająca 1,137 grama, równa 1/24 uncji, czyli 1/288 funta rzymskiego (libra)[1]; ogólnie odpowiednik grama.

Przypuszczalnie jednostka wagi używana początkowo dla emisji złotych i srebrnych monet etruskich i środkowoitalskich w IV-III wieku p.n.e.[2] Wspomniana przez Cycerona w listach do Attyka (4, 17,6). Także wagę późniejszych rzymskich monet republikańskich określano w skrupułach: srebrny sesterc = 1 skrupuł, kwinar = 2, wiktoriat = 3 i denar = 4 skrupuły (4,55 g)[3].

W XIX-wiecznej Polsce skrupuł znany był jako wprowadzona ustawowo od 1818 r., handlowa jednostka wagi równa 1,056 grama i odpowiadająca 24 granom (po 44 mg)[4]. Współcześnie zachował się w angloamerykańskich jednostkach handlowych (tzw. avoirdupois) i aptekarskich jako scruple równy odpowiednio 0,59 grama i 20 granom.

W starożytnym Rzymie nazwą tą poza tym określano najmniejszą jednostkę powierzchni, czasu, a także podziałkę stopnia geograficznego. Scripulum jako miara powierzchni odpowiadało 1/288 rzymskiego morga (iugerum) i zwane też decempeda quadrata, liczyło 100 stóp (pes) kwadratowych (w swym traktacie o rolnictwie wymienia je np. Warron[5]). Z kolei jako jednostka czasu stanowiło 1/24 godziny[6], a jako część stopnia odpowiadało minucie[7].

Przypisy

  1. ↑ Słownik łacińsko-polski (opr. K. Kumaniecki), Warszawa: PWN, 1975, s. 449. Por. w tabeli Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa: PWN, 1979, t. I, s. 344.
  2. ↑ Z czym zapewne związane były oznaczenia wartości etruskich monet srebrnych ze znakami amfory, XX, X i Λ (=5) (Lexikon der alten Welt, Zürich-Stuttgart: Artemis, 1965, kol. 2744).
  3. ↑ Pierwowzorem były tu pierwsze monety złote z końca III w. p.n.e., o wartości 20, 40 i 60 sesterców z oznaczeniami XX, XXXX i LX, a odpowiadające wagowo 1, 2 i 3 skrupułom (Jean Babelon: La numismatique antique. Paris: PUF, 1970, s. 89).
  4. ↑ Według tabeli niektórych dawnych jednostek miar stosowanych na terenie Polski (Główny Urząd Miar, Zespół Informacji i Informatyki, Warszawa 2003).
  5. ↑ De re rustica 1, 10,2.
  6. ↑ Np. w listach Frontona 31,14.
  7. ↑ Por. Pliniusz, Naturalis historia 2, 48.

Bibliografia

  • Słownik łacińsko-polski (red. M. Plezia). Warszawa: PWN, 1979, t. V, s. 69-70
  • Aristide e Maria Calderini: Dizionario di antichità greche e romane. Milano: U. Mursia, 1960, s. 633
  • Helmut Kahnt: Das groẞe Münzlexikon von A bis Z. Regenstauf: H. Gietl/Battenberg, 2005, s. 434

Linki zewnętrzne

  • Brill's New Pauly [1] (ang.)
  • Reppa – Das grosse Münz-Lexikon [2] (niem.)
  • Słowar’ numizmata [3] (ros.)

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya