Shaula

Shaula

λ Scorpii
Mapa gwiazdozbioru Skorpiona
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Skorpion
Rektascensja	17h 33m 36,520s[1]
Deklinacja	−37° 06′ 13,76″[1]
Paralaksa (π)	0,00571 ± 0,00075″[1][2]
Odległość	559,6 ± 73,3[2] lub 365 ± 16[3] ly 171,58 ± 22,48[2] lub 112 ± 5[3] pc
Wielkość obserwowana	1,62m[1][2]
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	Aa, B: podolbrzymy
Typ widmowy	Aa: B1,5 IV B: B2 IV[3]
Masa	Aa: 10,4 ± 1,3 M☉ B: 8,1 ± 1,0[3] M☉
Promień	Aa: 6,2 R☉ B: 5,4[4] R☉
Wielkość absolutna	−4,55m[2]
Temperatura	Aa: 25 000 ± 1000 K B: 21 000 ± 1000[3]
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół	Centrum Galaktyki
Półoś wielka	6527 pc[2]
Mimośród	0,1144[2]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 35 Sco 2MASS: J17333652-3706135 Cordoba Durchmusterung: CD−37°11673 Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 652 Boss General Catalogue: GC 23769 Katalog Henry’ego Drapera: HD 158926 Katalog Hipparcosa: HIP 85927 Katalog jasnych gwiazd: HR 6527 SAO Star Catalog: SAO 208954 CPD−37°7265

Shaula (Lambda Scorpii, λ Sco) – druga pod względem jasności gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona^[4] (wielkość gwiazdowa: 1,62^m[2]), odległa o około 365 lat świetlnych od Słońca^[4].

Gwiazda ta ma tradycyjną nazwę Shaula, która wywodzi się od arabskiego ‏الشولاء‎ al-šawlā, co oznacza „żądło” (Skorpiona)^[4], chociaż Al Biruni wywodził ją od Mushālah, „uniesiony” (odwłok Skorpiona)^[5]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Shaula dla określenia tej gwiazdy^[6].

Jest to gwiazda potrójna, według najnowszej rewizji Katalogu Hipparcosa odległa od Słońca o ok. 560 lat świetlnych^[2] (pierwsza wersja tego katalogu podawała nawet 700 lat świetlnych^[4]), choć według niezależnych pomiarów interferometrycznych znajduje się znacznie bliżej – w odległości ok. 365 lat świetlnych^[3]. Jej wielkość absolutna wynosi −4,55^m[2].

System składa się z dwóch jasnych gwiazd okrążających wspólny środek masy w okresie ponad 1000 dni i trzeciej słabej gwiazdy, która obiega najjaśniejszy składnik w czasie około 6 dni^[3].

Główny składnik, Lambda Scorpii Aa to podolbrzym należący do typu widmowego B1,5^[3]. Jego temperatura to około 25 000 K, masa ok. 10,4 mas Słońca^[3], a promień 6,2 promienia Słońca^[4]. Jest to gwiazda zmienna typu Beta Cephei^[1][4][3]. Wokół niej w średniej odległości ok. 0,15 au^[4] krąży Lambda Scorpii Ab o masie szacowanej na 1,8 M_☉, jeden pełny obieg wokół większego składnika zajmuje jej zaledwie 6 dni^[3]. Natura tego składnika nie jest znana: może to być pozostałość po masywniejszej gwieździe, gwiazda neutronowa albo biały karzeł^[1][4], lub –najprawdopodobniej– gwiazda typu T Tauri, która nie osiągnęła jeszcze ciągu głównego^[4][3]. Taka interpretacja zgadza się z niewielkim wiekiem układu, ocenianym na zaledwie 15 milionów lat. To ona jest prawdopodobnie źródłem silnego promieniowania rentgenowskiego odbieranego z tego układu. Składnik Aa prawdopodobnie pochłonie gwiazdę Ab, zmieniając się w nadolbrzyma, a następnie zginie w eksplozji supernowej^[4].

Trzeci składnik, Lambda Scorpii B, jest również podolbrzymem, jego typ widmowy to B2 IV, temperatura ok. 21 000 K, masa ok. 8 M_☉^[3], a promień ok. 5,4 R_☉^[4]. Ta gwiazda prawdopodobnie zakończy życie jako masywny biały karzeł^[4].

Te dwa podolbrzymy okrążają wspólny środek masy układu w ciągu niecałych 3 lat^[3]. Średnia odległość między nimi wynosi 5,7 au, choć, ze względu na ekscentryczność orbity, zmienia się w przedziale 4,4–7 au^[4]

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Skorpiona
• lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach