Sidero

Sidero (stgr. Σιδηρώ^[1]) – w mitologii greckiej królowa, druga żona Salmoneusa, okrutna macocha Tyro.

Pierwszą żoną Salmoneusa, króla Salmone (można też znaleźć nazwę Salmonia^[2]) w Elidzie, była Alkidike. Monarcha miał z nią córkę imieniem Tyro. Po śmierci pierwszej żony zawarł on związek małżeński z Sidero. Nie okazywała ona serca swojej pasierbicy. Wprost przeciwnie^[3], z charakteru twarda i zgryźliwa^[1], znęcała się nad nią^[3]. Robert Graves łączy tę nienawiść z innym mitem o Tyro^[2]. Hyginus podawał mianowicie, że Salmoneus i jego brat Syzyf darzyli się nienawiścią. Wyrocznia oznajmiła temu drugiemu, że tylko wtedy zemści się na Salmoneusie, jeśli córka tego ostatniego zajdzie z nim w ciążę. Syzyf postąpił zgodnie z radą wyroczni, a Tyro, dowiadując się, jaki los przeznaczony został jej dzieciom, popełniła dzieciobójstwo^[4]. Z tego powodu Tyro i Sidero musiały opuścić Tesalię^[2]. Jednakże poza Gravesem inni autorzy nie łączą tych mitów^[4][3].

Tyro wysłano pod opiekę do stryja Kreteusa. Będąc pod jego opieką, zakochała się w rzece Enipeusie. Uczucie to wykorzystał Posejdon, przybierając postać bożka rzeki i doprowadzając dziewczynę do współżycia^[5].

Tyro po spotkaniu z Posejdonem^[3] urodziła dwóch synów, późniejszych Neleusa i Peliasa^[6]. Wedle jednej z wersji mitu obawiała się gniewu Sidero^[3], dlatego też porzuciła swoje dzieci^[6]. Inna mówi, że to Sidero rozkazała porzucić chłopców w dziczy^[7]. Różne są też wersje wyjaśniające, w jaki sposób przeżyli synowie Tyro. Jedna z ich opowiada, że Posejdon zesłał klacz^[8], poświęcone mu zwierzę, aby ich wykarmiła. Przedstawia tak sprawy Sofokles w zaginionej tragedii zatytułowanej Tyro^[9]. Inna mówi, że jedno z dzieci, kopnięte w twarz przez konia, nosiło na twarzy bliznę po tym wypadku, a chłopców znaleźli i uratowali handlarze koni^[8]. Wedle jeszcze innej chłopców uratowali wieśniacy^[6] albo pasterz^[9].

Po latach Pelias i Neleus odkryli prawdę^[6] i swe niezwykłe pochodzenie. Przybyli do Jolkos, gdzie znaleźli Tyro, dręczoną przez macochę^[10]. Widząc nieludzkie traktowanie ich matki, zemścili się na Sidero^[3], rzucając się wręcz na nią^[8]. Sidero próbowała schronić się w świątyni Hery, przy ołtarzu bogini^[3], gdzie według Gravesa kurczowo uczepiła się rogów ołtarza^[11]. Tam ją jednak zabili^[6] albo też dokonał tego sam Pelias^[10], Neleus miał bowiem opory przed dokonaniem mordu w świętym miejscu^[8]. Czyn Peliasa rozgniewał boginię^[6]. Pelias następnie zajął tron Jolkos^[10] (w innej wersji dopiero po śmierci Kreteusa^[11]) i – po zesłanym przez Herę na braci konflikcie^[6] – wypędził Neleusa^[10]. Tyro natomiast poślubiła Kreteusa, któremu urodziła trzech synów: Ajsona, Feresa i Amytaona^[7].

Graves próbuje interpretować mit o Sidero. W Tyro widzi boginię-matkę Tyryjczyków i Tyrrhenów, a może jeszcze Tyrsenów czy Tiryntian. W dręczeniu jej przez macochę Sidero upatruje krzywd, jakie rzeczonym wyrządzali Sydończycy. Porównuje zarazem relację dziewczyny i jej macochy do relacji łączącej Dirke i Antiope. Z kolei rogi ołtarza, których miała się uczepić próbująca znaleźć schronienie przed śmiercią Sidero, kojarzą mu się z posągiem bogini o cechach krowy, wyobrażającym Herę, ale też Io, Astarte, Izydę czy Hathor. Podaje też przykład rogatego ołtarza z Palestyny, którego złapał się biblijny Joab. Peliasa osadza zaś w roli najeźdźcy z Tesalii, który przekształcił kult eolskiej bogini-krowy^[12].

• Robert Graves: Mity greckie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1992. ISBN 83-06-02284-X.
• Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo we Wrocławiu, 2008. ISBN 978-83-04-04673-3.
• Joël Schmidt: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Katowice: Książnica, 2006, seria: Słowniki Encyklopedyczne Książnicy. ISBN 978-83-7132-841-1.