Sistrum

Sistrum łukowe z epoki rzymskiej

Sistrum (stgr. σείστρον, łac. sīstrŭm – grzechotka) – instrument muzyczny przejęty przez Greków i Rzymian z Egiptu wraz z kultem egipskiej bogini Izydy. W starożytnym Egipcie używany był również w obrzędach kultu identyfikowanej z Izydą Hathor oraz bogini Bastet. W instrumentologii zaliczany do grupy idiofonów uderzanych.

Najczęściej spotykaną formą jest sistrum łukowe wprowadzone w początkach okresu Nowego Państwa[1]. Wykonane zwykle z brązu, składało się z wygiętego w kształt liry metalowego pałąka, przez którego otwory między przeciwległymi bokami przełożone były metalowe pręciki osadzone tak luźno, że przy potrząsaniu instrument wydawał dźwięki. Uchwyt naśladował kształtem łodygę papirusową, a na szczycie pałąka umieszczano często niewielki symbol bogini (np. Bastet – figurkę kota albo rogatą głowę Hathor).

Istniało również w odmianie tzw. sistrum naosowego, które ponad uchwytem miało większą modelowaną konstrukcję stanowiącą oprawę dla elementów dźwięczących[2]. Rozpowszechnione później w południowej Italii tzw. sistrum apulskie, zwane psithyra, wykonywano w postaci drabinki z luźnymi pręcikami celowo różnorodnie strojonymi dla urozmaicenia gamy dźwięków[3].

Izyda z sistrum (fragment kapitelu z Pizy (II/III w. n.e.)

W obrzędach kultowych magicznym zadaniem sistrum było odwracanie złych mocy od odprawianych ceremonii. Instrumentu tego używano zwłaszcza podczas procesji i wykonywania żałobnych pieśni ku czci zmarłego Ozyrysa. Przez potrząsanie instrumentem wydobywano dźwięk przeciągły albo urywany, stanowiący odpowiedni akompaniament do śpiewu albo nadający mu właściwy rytm[4]. Akompaniujące zastosowanie sistrum mogło też być podobne jak instrumentu tego używanego we współczesnej kantylacji etiopskiej muzyki kościelnej – tj. dla podkreślania dźwiękiem końcowek wersetów pieśni. W nowożytnej muzyce koptyjskiej takiż akompaniament stanowiły niewielkie metalowe talerze o metalicznym brzmieniu, będące też instrumentem pokrewnym staroegipskiemu[5].

W literaturze rzymskiej sistrum (l.mn. sistra) wzmiankowane jest u Wergiliusza w Eneidzie (VIII, 696), w Metamorfozach Owidiusza (IX, 784), także u Propercjusza, w epigramatach Marcjalisa i satyrach Juwenalisa[6].

Pod nazwą Sistrum znany był VII nom Górnego Egiptu ze stolicą w Heu (Hu, gr. Diospolis Parva)[7].

Przypisy

  1. ↑ Miało pojawić się u Egipcjan wraz z innymi obcymi instrumentami (harfą, cytrą, obojem) ok. 1500 p.n.e. (C. Sachs, dz. cyt. poniżej, s. 56).
  2. ↑ Por. Galeria Sztuki Starożytnej. Przewodnik, Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 2007, s. 60-61.
  3. ↑ Slovník antické kultury, dz. cyt. poniżej, s. 564. Szerzej o specyfice tego instrumentu: John G. Landels, Muzyka starożytnej Grecji i Rzymu, dz. cyt. poniżej, s. 100-101.
  4. ↑ Pierre Montet: Życie codzienne w Egipcie w epoce Ramessydów w XIII-XII w. p.n.e., Warszawa: PIW, 1964, s. 84.
  5. ↑ C. Sachs, dz. cyt. poniżej, s. 99-100.
  6. ↑ Słownik łacińsko-polski (pod red. Mariana Plezi), Warszawa: PWN, 1979, t. 5, s. 161.
  7. ↑ Étienne Drioton: Egipt faraonów, Warszawa: PWN, 1970, s. 12.

Bibliografia

  • Curt Sachs: Muzyka w świecie starożytnym (tłum. Zofia Chechlińska). Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1988 ISBN 83-224-0297-X
  • «Sistrum» w: Slovník antické kultury. Praha: Svoboda, 1974 (s. 563-564)
  • «Sistrum» w: Lexikon der alten Welt. Zürich-Stuttgart: Artemis Verlag, 1965 (kol. 2807)
  • John G. Landels: Muzyka starożytnej Grecji i Rzymu (tłum. Michał Kaziński). Kraków: Homini, 2003, ISBN 83-87933-03-1

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya