Skrót

Ten artykuł dotyczy skróconego zapisu wyrazu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Skrót – skrócony zapis wyrazu lub połączenia wyrazowego. Skróty są zjawiskiem języka pisanego; odczytywane są w formie pełnego wyrazu lub połączenia, które zastępują w tekście pisanym[1]. Skrót zbudowany jest z jednej lub kilku liter (inna nazwa to: abrewiatura). Skróty zapisuje się stosownie do przepisów ortograficznych przyjętych dla danego języka, zwyczajowych konwencji pisowni dla konkretnych skrótów (różne znaczenia, wyjątki) lub w sposób swoisty dla skrótów nazw własnych, szczególnie jeśli są to skróty stosowane w odniesieniu do podmiotów gospodarczych i instytucji.

Zgodnie z polskimi przepisami ortograficznymi skróty pisane są:

  • małymi literami z kropką na końcu, jeśli skrót nie zawiera ostatniej litery skracanego wyrazu (np. inż., godz., tel., płn., ppoż., gosp.-polit., ul.) oraz w wypadku skrótów utworzonych z pierwszych liter wyrazów składających się na skracane wyrażenie, o ile żaden z tych wyrazów (poza pierwszym) nie rozpoczyna się samogłoską (np. cdn., jw., itd., itp.);
  • małymi literami bez kropki na końcu, gdy skrót zawiera ostatnią literę skracanego pojedynczego wyrazu (np. bp, dr, mgr, nr, wg, z-ca, mjr, płk), chyba że skrót występuje w formie odmienionej (patrz niżej); również małymi literami bez kropki w przypadku skrótów będących symbolami matematycznymi (np. sin, log, lim), chemicznymi, międzynarodowymi oznaczeniami jednostek miar, skrótów nazw rodzimej waluty (zł i gr; skróty utworzone od nazw innych walut zamyka się kropką, np. dol., rub.) oraz ksiąg biblijnych – wszystkie te skróty są nieodmienne;
  • małymi literami z kropką po każdym wyrazie, jeśli którykolwiek z kolejnych wyrazów (poza pierwszym) wchodzących w skład skrótu zaczyna się samogłoską[a] (np. p.n.e., p.o., k.o.), w przypadku skrótów złożonych z więcej niż jednej litery któregoś z członów (np. m.in., m.st., Sz.P. – w tym ostatnim duże litery stosuje się ze względów grzecznościowych) oraz w celu odróżnienia niektórych skrótów od identycznych skrótów utworzonych od innych wyrażeń (np. b.r. – „brak roku [wydania]” w odróżnieniu od br. – „bieżącego roku”), a także w wypadku kilku skrótów pisanych tradycyjnie w ten sposób (np. n.p.m.).

Przy tworzeniu liczby mnogiej, najczęściej gdy dotyczy to tytułów osób (choć nie wyłącznie), stosuje się następujące zasady:

  • skróty jednoliterowe podwaja się, kończąc kropką, np. spotkałem oo. paulinów („spotkałem ojców paulinów”) lub mm. nad- i podgrzebieniowy („mięśnie nad- i podgrzebieniowy”) czy pp. Kowalscy („państwo” lub „panowie”);
  • skróty wieloliterowe można podwajać, np. mgr mgr Kowalski, Janiak, Michalewski, lub dodawać końcówkę -owie, np. mgrowie Kowalski, Janiak, Michalewski.

Ponadto skróty nie podlegają regułom fleksji, z wyjątkiem skrótów pojedynczych wyrazów zawierających w skrócie ostatnią literę wyrazu – wtedy w innej formie fleksyjnej można dodać końcówkę lub postawić kropkę na końcu, np. doktor – dr, doktora – dr. lub dra[b].

Skróty są przejawem ekonomii językowej; często występują w stylu naukowym, publicystycznym i administracyjnym[2].

Od skrótów sensu stricto należy odróżnić skrótowce (akronimy), które występują nie tylko w piśmie, ale także w mowie[3]. Akronimy powstają w wyniku skrócenia dwu- lub kilkuwyrazowych nazw, z pierwszych liter lub pierwszych sylab poszczególnych wyrazów[4][5]. Należą do nich skrócone formy nazw własnych instytucji, organizacji, struktur politycznych, państwowych i społecznych, procedur technicznych, biznesowych. Skrótowcami określa się również wiele obiektów zainteresowania nauk ścisłych i humanistycznych – od fizyki i chemii, przez biologię, medycynę, ekonomię, po psychologię.

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Co do odstępu między kropką a następnym członem wyrażenia, oprócz reguł interpunkcyjnych nieregulujących tutaj ściśle zasad pisowni, można stosować reguły typograficzne zezwalające na wstawiane dodatkowych odstępów (zwanych światłami), najczęściej mniejszych od zwykłej spacji, w celu poprawienia czytelności tekstu.
  2. ↑ Nie są natomiast odmieniane mln, mld (i wyższych rzędów), nie stawia się też po nich kropki nawet w sytuacjach, gdy zastępują wyraz niezakończony na ostatnią literę skrótu, np. z 5 mln dol. możesz rozpocząć inwestycję. Skrót tysiąca (tys.) pisze się natomiast z kropką, ponieważ nie kończy się na ostatnią literę wyrazu. Taką samą osobliwością cechuje się skrót od wyrazu punkt – pkt, zapisywany też bez kropki we wszystkich przypadkach zależnych (Poradnia językowa PWN.).

Przypisy

  1. ↑ Hanna Jadacka, Andrzej Markowski, Hasła problemowe, [w:] Andrzej Markowski (red.), Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, t. 2: Q–Ż, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022, s. 1664–1666, ISBN 978-83-01-22136-2, ISBN 978-83-01-22135-5, OCLC 1325603935, hasło „skrót”.
  2. ↑ Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 384, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  3. ↑ Katarzyna Kłosińska, Skrót a skrótowiec, [w:] Poradnia językowa PWN [online], 26 listopada 2016 [dostęp 2019-09-10].
  4. ↑ František Štraus: Príručný slovník literárnovedných termínov. Wyd. 2. Bratislava: Vydavateľstvo Spolku slovenských spisovateľov, 2005, s. 13. ISBN 80-8061-208-0. (słow.).
  5. ↑ Stanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Wrocław–Łódź: Ossolineum, 1986, s. 20, ISBN 83-04-01914-0.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya