Sorabizm

Sorabizm (fr. Sorabes „Łużyczanie”[1][2]) – element językowy (wyraz, zwrot lub konstrukcja zdaniowa) zapożyczona z języków łużyckich lub na nim wzorowana[3].

Ze względu na niewielką liczbę użytkowników obydwu języków łużyckich (górnołużyckiego i dolnołużyckiego) oraz ograniczony obszar bezpośrednich kontaktów łużycko-innojęzycznych, ogólna liczba sorabizmów jest względnie mała. Stosunkowo największy wpływ języki łużyckie wywarły na sąsiadujące dialekty języka niemieckiego, bądź to poprzez bezpośrednie kontakty łużycko-niemieckie, które umożliwiały przenikanie elementów leksykalnych z języków łużyckich do języka niemieckiego, bądź też (częściej) za sprawą interferencji językowej: ogromna większość Łużyczan jest dwujęzyczna i płynnie posługuje się zarówno własnym językiem łużyckim, jak też językiem niemieckim, stąd też widoczny jest proces przenikania pewnych zjawisk językowych, charakterystycznych dla jednego języka do języka drugiego.

Jak ocenia łużycki badacz, Frido Michałk (Siegfried Michalk), wpływ języków łużyckich na język niemiecki sprowadza się w głównej mierze do fonetyki i składni, podczas gdy wpływ odwrotny, języka niemieckiego na języki łużyckie obserwowany jest przede wszystkim w leksyce[4].

Pewna ilość sorabizmów leksykalnych przeniknęła do tych dialektów języka niemieckiego, których użytkownicy kontaktowali się z użytkownikami języków łużyckich. Do sorabizmów można zaliczyć np. dialektalny niem. wyraz Kuhrätel (z łuż. kurjatka ‘pieprznik, rodzaj grzyba’[5]).

Sorabizmy w języku polskim są bardzo nieliczne. Ogromna ich większość pojawia się wyłącznie w języku pisanym, przede wszystkim w polskojęzycznych publikacjach, poświęconych Łużyczanom. Wśród sorabizmów leksykalnych, najliczniejszą grupę stanowią nazwy instytucji łużyckich (np. Domowina), obyczajów (np. kriżerjo, schadźowanka[6], serbska reja[7]), istot mitycznych (Krabat, lutki[8], palczyk[9], żmij[10], kubołcik[11]).

Za sorabizmy można także uznać pojawiające się w niektórych polskojęzycznych publikacjach nazwy miejscowe z terenów Saksonii i Brandenburgii, podawane w brzmieniu łużyckim a nie niemieckim. W charakterze przykładów można przytoczyć nazwy Habrachćicy[12] (niem. Ebersbach/Sa.), Chrosćicy[13] (niem. Crostwitz), Radwor[14] (niem. Radibor), Zły Komorow[15] (niem. Senftenberg), itp.

Za kalki językowe wypada uznać pojawianie się w polskojęzycznych publikacjach form typu Serb (l. mn. Serby) w znaczeniu „Serbołużyczanin”, względnie „Łużyczanin”, serbskość[16], zamiast np. łużyckość, ptasie wesele (głuż. ptaškowa swajźba), itp.

Sorabizmy gramatyczne (morfologiczne lub składniowe) są bardzo rzadkie, np. Siodłaj mój braciszku konika, / Siodłajże nama oboma[17], gdzie w przekładzie ludowej pieśni na język polski pojawia się liczba podwójna, przeniesiona z języka górnołużyckiego.

Przypisy

  1. ↑ sorabizm. usjp.pwn.pl. [dostęp 2014-01-06].
  2. ↑ sorabizm. swo.pwn.pl. [dostęp 2014-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-06)].
  3. ↑ Władysław Kopaliński: sorabistyka; sorabizm. [w:] Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [dostęp 2018-11-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
  4. ↑ S. Michalk, Deutsch und Sorbisch in der Lausitz, [w:] Germanische Linguistik 101-103: Grenzdialekte: Studien zur Entwicklung kontinentalwestgermanischer Dialektkontinua, s. 433.
  5. ↑ H. Faska, Język łużycki, [w:] Łużyczanie. Słowiański naród w Niemczech, Warszawa 1994, s. 35
  6. ↑ M. Nowak-Njechorński, Życie pisane i malowane, przekł. S. Marciniak, Warszawa 1989, s. 256
  7. ↑ W. Kochański, Dole i niedole Serbołużyczan, Warszawa 1962, s. 50
  8. ↑ Ludowe pieśni, bajki i podania Łużyczan, oprac. J. Magnuszewskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, BN II 147, s. 215
  9. ↑ Ludowe pieśni, bajki i podania Łużyczan, oprac. J. Magnuszewskiego, s. 216
  10. ↑ Ludowe pieśni, bajki i podania Łużyczan, s. 217
  11. ↑ Ludowe pieśni, bajki i podania Łużyczan, s. 218
  12. ↑ M. Nowak-Njechorński, Życie pisane..., s. 212
  13. ↑ M. Nowak-Njechorński, Życie pisane..., s. 73
  14. ↑ M. Kubašec, Wanda, przekł. A. Widera, Katowice 1996, s. 7
  15. ↑ W. Kochański, Dole i niedole Serbołużyczan, Warszawa 1962, s. 21
  16. ↑ M. Nowak-Njechorński, Życie pisane i malowane, s. 147
  17. ↑ Ludowe pieśni, bajki i podania Łużyczan, s. 34

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya