Spica
| α Virginis | |||||||||||||||||||||
 Zdjęcie z przeglądu Digitized Sky Survey | |||||||||||||||||||||
| Dane obserwacyjne (J2000) | |||||||||||||||||||||
| Gwiazdozbiór | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rektascensja |
13h 25m 11,579s[1] | ||||||||||||||||||||
| Deklinacja |
−11° 09′ 40,75″[1] | ||||||||||||||||||||
| Paralaksa (π) | |||||||||||||||||||||
| Odległość | |||||||||||||||||||||
| Wielkość obserwowana | |||||||||||||||||||||
| Ruch własny (RA) | |||||||||||||||||||||
| Ruch własny (DEC) |
−30,67 ± 0,37 mas/rok[1] | ||||||||||||||||||||
| Prędkość radialna |
1,0 ± 0,9 km/s[1] | ||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||
| Rodzaj gwiazdy | |||||||||||||||||||||
| Typ widmowy |
B0,5 III-IV / B2,5-B3 V[2] | ||||||||||||||||||||
| Masa | |||||||||||||||||||||
| Promień | |||||||||||||||||||||
| Metaliczność [Fe/H] |
−0,01[3] | ||||||||||||||||||||
| Wielkość absolutna | |||||||||||||||||||||
| Jasność | |||||||||||||||||||||
| Prędkość obrotu |
161 ± 2 / 87 ± 6 km/s[2] | ||||||||||||||||||||
| Temperatura |
24 000 K / 19 500[2] | ||||||||||||||||||||
| Charakterystyka orbitalna | |||||||||||||||||||||
| Krąży wokół | |||||||||||||||||||||
| Półoś wielka |
7205 pc[3] | ||||||||||||||||||||
| Mimośród |
0,0409[3] | ||||||||||||||||||||
| Alternatywne oznaczenia | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
 Spica (Kłos) w konstelacji Panny | |||||||||||||||||||||
Spica (Kłos, Alfa Virginis, α Vir) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Panny. Odległa od Słońca o około 250 lat świetlnych.
Nazwa
Tradycyjna nazwa gwiazdy, Spica, wywodzi się od łac. spīca virginis, co oznacza „kłos Panny” (zazwyczaj kłos pszenicy) i odnosi się do wyobrażenia postaci Panny z kłosem w dłoni[4][5]. Grecy używali dla jej określenia nazwy stgr. Στάχυς Stachys, o tym samym znaczeniu[5]. Polska nazwa Kłos (lub Kłos Panny), podobnie jak wiele innych, jest tłumaczeniem nazwy łacińskiej[6]. Rdzenną arabską nazwą tej gwiazdy było السماك الأعزل al-simāk al-a‘zal, „bezbronna”, „nieuzbrojona”, co odnosi się do faktu, że na niebie w jej pobliżu nie są widoczne inne jasne gwiazdy. Od tego określenia wywodzi się m.in. nazwa Azimech[5][6]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Spica dla określenia tej gwiazdy[7].
W chińskiej astronomii znana jako chiń. 角宿一; pinyin Jiǎosuyī, co oznacza „pierwszą [gwiazdę] rogu” Błękitnego Smoka[8].
Charakterystyka obserwacyjna
Jest to jedna z najjaśniejszych gwiazd na nocnym niebie, o wielkości obserwowanej 0,97m[1]. Jej wielkość absolutna to −3,43m[3]. Obserwacje Spiki i Regulusa przyczyniły się do odkrycia zjawiska precesji. Starożytny grecki astronom Hipparchos z Nikei, porównując swoje obserwacje z dokonanymi 150 lat wcześniej przez Timocharisa z Aleksandrii, zauważył przesunięcie gwiazd na sferze niebieskiej[5].
Spica leży w pobliżu płaszczyzny ekliptyki i jest regularnie zasłaniana przez Księżyc[4].
Podwójność tej gwiazdy stwierdził w 1891 roku Hermann Karl Vogel[9]. Gwiazda ma też dwóch optycznych towarzyszy, oznaczonych B i C, o wielkości obserwowanej 12 i 10,5m[10].
Spica wchodzi w skład asteryzmu zwanego Diamentem Panny[5][11].
Charakterystyka fizyczna
Spica to gwiazda spektroskopowo podwójna, której składniki obiegają wspólny środek masy w ciągu zaledwie 4 dni[2], w średniej odległości 0,12 au[4].
Główny składnik to błękitna gwiazda należąca do typu widmowego B[1][4]. Jest ona różnorodnie klasyfikowana: jako gwiazda ciągu głównego[1][4], bądź obiekt z pogranicza podolbrzymów i olbrzymów[2]. Jej masa jest około 10,25 raza większa od masy Słońca, a promień około 7,4 raza większy niż promień Słońca[2]. Temperatura jej bieguna jest szacowana na 24 000 K[2].
Drugi składnik jest błękitną gwiazdą ciągu głównego (karłem) o typie widmowym B2,5-B3 V[2]. Ma masę około 7 razy większą niż Słońce, a jej promień jest 3,6 razy większy od słonecznego[2]. Jej temperatura to około 19 500 K[2].
Astronomowie zaobserwowali ruch perycentrum w układzie Spiki, co oznacza, że gwiazdy nie mogą być sferycznie symetryczne. Za deformację gwiazd odpowiadają dwa efekty: bardzo szybka rotacja wokół osi, powodująca wybrzuszenie wokół równika, oraz działanie sił pływowych – stwierdzono, że Alfa Virginis A jest wydłużona w osi łączącej ją ze składnikiem B. Precesja apsyd występuje w okresie 139 ± 6 lat[9]. Odkształcenie gwiazd odpowiada też za zmiany jasności układu o 0,03m; w układzie tym nie dochodzi do zaćmień jednego składnika przez drugi. Znacznie szybsze wahania jasności o 0,015m, występujące co około 4 godziny, wiążą się z pulsacjami jaśniejszego składnika, który jest gwiazdą zmienną typu Beta Cephei[4][12].
Spica jest silnym źródłem promieniowania rentgenowskiego, które przynajmniej w części powstaje w wyniku zderzenia wiatrów emitowanych przez obie gwiazdy[4].
Zobacz też
- lista gwiazd w gwiazdozbiorze Panny
- lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
- lista najjaśniejszych gwiazd według jasności wizualnej
- „Spica” – nazwa włoskich okrętów
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j Spica w bazie SIMBAD (ang.)
- ↑ a b c d e f g h i j k l M. Palate, G. Koenigsberger, G. Rauw, D. Harrington, E. Moreno. Spectral modelling of the α Virginis (Spica) binary system. „Astronomy & Astrophysics”. 556 (A49), sierpień 2013. DOI: 10.1051/0004-6361/201321909. arXiv:1307.1970. (ang.).
- ↑ a b c d e Anderson E., Francis C.: HIP 65474. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-07-19]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Jim Kaler: SPICA (Alpha Virginis). [w:] STARS [on-line]. 2009-07-03. [dostęp 2017-07-19]. (ang.).
- ↑ a b c d e Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 466–469. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).
- ↑ a b Spica, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-07-19].
- ↑ Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-02-01. [dostęp 2017-07-19].
- ↑ 地理学词典. 上海: 上海辞书出版社, 1983, s. 378.
- ↑ a b Timothy M. Robinette, Jason Aufdenberg. Refining the Spectroscopic Orbit of the Massive Binary Star Spica. „McNair Scholars Research Journal”. 6. 2 (1), 2015.
- ↑ Mason et al.: WDS J13252-1110A. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
- ↑ Joe Rao: Four-Star Sight: The Celestial Diamond. Space.com, 2006-05-19. [dostęp 2014-05-15]. (ang.).
- ↑ Jason P. Aufdenberg, et al.. The Interferometric Orbit and Fundamental Parameters for Spica from the CHARA and SUSI Arrays. „Binary Stars as Critical Tools & Tests in Contemporary Astrophysics, Proceedings of IAU Symposium”. 240, s. 271–280, 2006. DOI: 10.1017/S1743921307004164. Bibcode: 2009AAS...21341019A. (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.