Split
.jpg)
| |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Żupania | |||||
| Miasto | |||||
| Burmistrz |
Tomislav Šuta↗ | ||||
| Populacja (2011) |
| ||||
| • liczba ludności |
167 121[1] | ||||
| Nr kierunkowy |
021 | ||||
| Kod pocztowy |
21000 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
ST | ||||
| Podział miasta | |||||
Położenie na mapie żupanii splicko-dalmatyńskiej  | |||||
Położenie na mapie Chorwacji  | |||||
 43°30′50″N 16°27′21″E/43,513889 16,455833
| |||||
| Strona internetowa | |||||
Split (wł. Spalato) – miasto w południowo-zachodniej części Chorwacji, stolica żupanii splicko-dalmatyńskiej, siedziba miasta Split. Jest położony w Dalmacji, nad Morzem Adriatyckim, na niewielkim półwyspie. W 2011 roku liczyło 167 121 mieszkańców[1].
Jest drugim co do wielkości miastem kraju pod względem liczby mieszkańców[2].
Gospodarka
Split jest ważnym miastem przemysłowym Dalmacji oraz ośrodkiem komunikacyjnym. W mieście działają: port lotniczy, dworzec kolejowy (linia z Zagrzebia przez Oštarije, Knin i Perković o dużych walorach widokowych) i terminal promowy obsługujący rejsy między innymi do Rijeki, Dubrownika, na pobliskie wyspy (Brač, Hvar, Vis, Čiovo, Korčula, Lastovo), do Ankony, Pescary, Wenecji we Włoszech. Znajduje się tam też węzeł komunikacji drogowej – Autostrada A1 Zagrzeb – Split, trasa europejska E65 w ciągu Magistrali Adriatyckiej. W mieście rozwinął się przemysł stoczniowy, chemiczny, cementowy, drzewny, rybny oraz piwowarski[2].
Historia
Pierwotnie na terenie Splitu (koło Salony, obecnie Solin) znajdowała się Aspalathos, osada starożytnych Greków. Rzymianie zmienili nazwę miejscowości na Spalatum (od łac. palatium). W latach 295–305 cesarz Dioklecjan zbudował tam swoją rezydencję. W 395 Spalatum znalazła się na terenie Bizancjum.
Od VI wieku Salona była siedzibą arcybiskupstwa. W 1. połowie VII wieku została zburzona przez Słowian i Awarów, a nowe miasto powstało wokół pałacu. W VIII wieku nastąpił wzrost znaczenia portu handlowego.
W 1069 Split włączono do Chorwacji, a w 1105 został przejęty przez Węgry. W latach 1420–1797 należał do Wenecji, następnie, do 1918, do Austro-Węgier, z przerwą w czasie wojen napoleońskich (1806–1813). Od 1918 należał do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, w 1929 znalazł się w Jugosławii. W latach 1941–1943 był pod okupacją włoską, a od 1991 należy do Chorwacji[3].
Klimat
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Średnie temperatury w dzień [°C] | 10.4 | 11.2 | 13.8 | 17.2 | 22.7 | 26.8 | 30.0 | 29.7 | 24.9 | 19.9 | 14.7 | 11.4 | 19,4 |
| Średnie dobowe temperatury [°C] | 8.0 | 8.4 | 10.6 | 13.7 | 18.9 | 22.8 | 25.7 | 25.4 | 21.2 | 16.8 | 12.0 | 9.1 | 16,1 |
| Średnie temperatury w nocy [°C] | 5.6 | 5.7 | 7.8 | 10.6 | 15.4 | 18.9 | 21.7 | 21.7 | 18.0 | 14.1 | 9.6 | 6.7 | 13,0 |
| Opady [mm] | 73.7 | 61.2 | 63.4 | 61.9 | 61.6 | 47.3 | 25.5 | 44.8 | 68.9 | 82.1 | 102 | 90.8 | 783 |
| Średnia liczba dni z opadami | 10.6 | 9.5 | 9.6 | 10.9 | 9.4 | 8.7 | 5.3 | 5.4 | 7.9 | 9.6 | 11.5 | 11.5 | 109,8 |
| Średnie usłonecznienie [h] | 133 | 154 | 186 | 210 | 273 | 306 | 347 | 319 | 246 | 192 | 135 | 130 | 2629 |
| Źródło: DHMZ[4] | |||||||||||||
| Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Rok |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 13,7 | 13,5 | 13,9 | 15,1 | 18,2 | 22,3 | 24,4 | 24,8 | 23,8 | 20,3 | 18,2 | 16,0 | 18,7 |
Zabytki
- pałac cesarza Dioklecjana (III–IV wiek) założony na planie rzymskiego obozu wojskowego (ok. 150 na 190 m) z murami i wieżami. Pałac został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO
- podziemna część pałacu cesarza Dioklecjana[6]
- brama pałacowa Porta Aurea
- oktagonalne mauzoleum Dioklecjana, przebudowane w VIII wieku na splicką katedrę pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (chor. Uznesenju Blažene Djevice Marije), znana także jako katedra Świętego Domniona (chor.: katedrala sv. Duje lub katedrala sv. Dujma); przy katedrze dzwonnica z XIII – XVII wieku
- świątynia Jowisza – od VIII wieku baptysterium
- perystyl – obecnie teatr
- westybul
- kościół św. Franciszka – przebudowany kościół gotycki z XV wieku. Wewnątrz znajdują się nagrobki mieszkańców miasta, m.in. archidiakona Tomasza (pierwszego dalmatyńskiego historyka), pisarza Marka Marulicia i kompozytora Ivana Lukačica.
- pozostałości akweduktu
- zabytkowe kościoły poza murami z IX–XV wieku
Sport
W mieście znajdują się hale sportowe Spaladium Arena i Arena Gripe oraz stadion sportowy Poljud, który w 1990 roku był areną lekkoatletycznych mistrzostw Europy.
Swoją siedzibę ma tutaj klub piłki nożnej, Hajduk Split, założony w 1911 roku, grający obecnie chorwackiej lidze Prva HNL.
Miasta partnerskie
Ankona, Włochy
Antofagasta, Chile
Bet Szemesz, Izrael
Cockburn, Australia
Dover, Wielka Brytania
Gladsaxe, Dania
Los Angeles, USA
Mostar, Bośnia i Hercegowina
Odessa, Ukraina
Ostrawa, Czechy- Pescara, Włochy
Sztip, Macedonia Północna
Trondheim, Norwegia
Velenje, Słowenia
Charlottenburg-Wilmersdorf, Niemcy
Rzeszów, Polska
Ludzie związani ze Splitem
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2011. Stanovništvo prema spolu i starosti, Zagreb: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 2013 (Statistička izvješća; 1468), s. 554, ISSN 1333-1876 [zarchiwizowane 2023-02-12].
- ↑ a b Split, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-11].
- ↑ Łukasz Ropczyński, Split [online], Kierunek Chorwacja, 19 sierpnia 2018.
- ↑ Split – DHMZ, 1971–2000.
- ↑ Split average sea temperature – seatemperature.org.
- ↑ Wojciech Tyluś, Podziemia Pałacu Dioklecjana w Splicie [online], crolove.pl [dostęp 2017-09-01] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Kamera internetowa Instytutu Oceanografii i Rybołówstwa. izor.hr. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-21)].
- Grad Split – oficjalna strona internetowa miasta
- Split na starych fotografiach
- Split na filmie z komentarzem
| Kulturowe | |
|---|---|
| Przyrodnicze |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.