Stanisław Filipkowski

Stanisław Filipkowski
Data i miejsce urodzenia

13 lipca 1896
Nowe Święciany

Data i miejsce śmierci

1 czerwca 1964
Warszawa

Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Stanisława Filipkowskiego na cmentarzu Powązkowskim

Stanisław Filipkowski (ur. 13 lipca 1896 w Nowych Święcianach, zm. 1 czerwca 1964 w Warszawie) – żołnierz Legionów Polskich i Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, Inżynier, architekt, urbanista oraz nauczyciel akademicki.

Życiorys

Był synem inżyniera kolejowego i działacza niepodległościowego Józefa Saturnina Filipkowskiego (1848–1921) i Zofii z Jaxa-Kwiatkowskich[1], bratem działaczki niepodległościowej i dyrektorki programowej Polskiego Radia w Wilnie Wandy Pełczyńskiej (1894–1976) i inżyniera dróg i mostów Włodzimierza (1898–1974)[1]. Ukończył Szkołę Handlową w Kielcach (1913) i rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej[2]. Członek „Zarzewia”, Polskich Drużyn Strzeleckich i skautingu[2]. Po wybuchu I wojny światowej, 6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich, gdzie służył w 1 pp I Brygady. Ranny w bitwie pod Konarami, leczył się w szpitalu w Kamieńsku[2]. Następnie służył w placówce werbunkowej Departamentu Wojskowego NKN w Kielcach (5 XI 1915 – 27 VII 1916). Po rezygnacji odesłany do I Brygady, m.in. uczestniczył w walkach na Wołyniu jesienią 1916 roku[2]. Po kryzysie przysięgowym internowany w Szczypiornie[2]. Po zwolnieniu z obozu w styczniu 1918 kontynuował studia na Politechnice Lwowskiej. Uczestnik obrony Lwowa przed Ukraińcami. Potem służył ochotniczo w WP (1918–1921) uczestnicząc w wojnie polsko-bolszewickiej[2]. Po demobilizacji kontynuował studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, które ukończył w 1925[3].

W 1936 pełnił funkcję prezesa Zarządu Oddziału Gdynia SARP. Należał także do Towarzystwa Urbanistów Polskich. Zajmował się budową miast. W 1926 wraz ze Stefanem Sienickim zdobył I nagrodę w konkursie na regulację i rozbudowę miasta Radomia, w 1931 – I nagrodę w konkursie na projekt regulacji i zabudowy miasta Poznania (z Janem Graeffe)[4]. Wraz z nim w tym samym roku przygotował zatwierdzony plan ogólny miasta Poznania[5]. Jego projekt rozbudowy Radomia jest uważany za początek funkcjonalizmu w projektowaniu polskich miast. Zaprojektował Osiedle w Lesie Gdańskim w Bydgoszczy które w 1928 roku znalazło się w planach rozbudowy miasta. Kryzys gospodarczy nie pozwolił na jego realizację[6]. W 1928 przedstawił wraz ze Stanisławem Różańskim i Marią Buckiewiczówną przygotował plan ogólny Wielkiej Warszawy. W 1930 przygotował wraz Stanisławem Brukalskim, Janem Graefem i Janem Chmielewskim – rozplanowanie terenów osiedli Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu w Warszawie między ulicami Krasińskiego, Stołeczną, Słowackiego i placem Wilsona[5]. Zwyciężył wraz z Maksymilianem Burstinem w konkursie na projekt Domu Ludowego im. Wincentego Witosa w Krakowie[3]. W 1933 stanął na czele Pracowni Projektów przy Komisarzu Rządu w Gdyni Franciszku Sokole. Na tym stanowisku kierował tworzeniem zaakceptowanego przez Komisję Międzyministerialną w 1935 „programu planu zabudowy miasta Gdyni”. Zakładał on budowę połączenia kolejowego Gdyni z Polską przez Mały Kack, Chwaszczyno i Żukowo. Stanowił on podstawę do opracowywania szczegółowych planów reprezentacyjnej części śródmieścia (tzw. Forum Morskie, 1938)[7] oraz fragmentów dzielnic Śródmieście, Mały Kack, Kamienna Góra i Redłowo. Filipkowski ze współpracownikami dbał o porządkowanie chaotycznie zabudowywanych fragmentów miasta[8]. Proces ten przetrwało zajęcie miasta przez hitlerowskie Niemcy w 1939[9]. W latach 1938–1941 był profesorem nadzwyczajnym oraz kierownikiem katedry urbanistyki na Politechnice Lwowskiej[10]. Członek oddziału SARP we Lwowie w latach 1938-1939. Był autorem wielu artykułów w prasie fachowej m.in. Plan ogólny Wielkiej Warszawy, w: „Architektura i budownictwo”, Warszawa 1928, s. 410; Zagadnienie rozmieszczenia ludności w rozwoju portowego miasta Gdyni, „D-O-M” 1936, nr. 3 — 4, s. 2 5, (ilustracji 7); Budowa wielkiego miasta na przykładzie Gdyni, „Biuletyn Urbanistyczny” 1938, nr. 2, s. 32-37, mapka 1; Dzielnica reprezentacyjna portowego miasta Gdyni, „Biuletyn Urbanistyczny” 1938, nr. 2, s. 38-50, planów i plansz; Projekt Dzielnicy Reprezentacyjnej w Gdyni, „Forum Morskie”, 1938, s. 199.

Po wybuchu II wojny światowej zmobilizowany służył jako por. saperów. Uniknął niewoli niemieckiej. Podczas okupacji żołnierz Armii Krajowej, por. saperów, ps. „Cyrjak” – uczestnik powstania warszawskiego, walczył w Śródmieściu. Po powstaniu przebywał w niewoli niemieckiej[11].

Od 1947 wykładał na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1948 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego[12]. Przez wiele lat był kierownikiem Zakładu Planowania Osiedli i Studium Planowania Przestrzennego PW[13]. Od 1946 był członkiem warszawskiego oddziału SARP. W 1952 zaprojektował odbudowę pałacu Fanshawów na warszawskim Henrykowie (ulica Puławska 107a)[3]. W latach 1956–1964 był członkiem redakcji „Kwartalnika Architektury i Urbanistyki”. Wraz z Janem Chmielewskim autor skryptu, Zagadnienie szkolenia pracowników planowania przestrzennego w Polsce po drugiej wojnie światowej, Warszawa 1963. Był również autorem plac plastycznych, m.in. drzeworytów.

Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 88-3-13/14)[14].

Rodzina

Ożenił się dwukrotnie: pierwszy raz z Zofią z Błeszyńskich. Mieli syna żołnierza Szarych Szeregów i dziennikarza Tadeusza (1932-2020) i córkę architektkę Barbarę Filipkowską-Mrass (1936-1982)[3]. Drugi raz z Hanną z Kelles-Krauzów (1914–1969), 1-voto Biedrzycką, córką Stanisława i Marii Kelles-Krauzów[15]. Małżeństwo było bezdzietne.

Odznaczenia i upamiętnienie

Przypisy

  1. ↑ a b Jerzy Z. Pająk, Filipkowski Józef Saturnin (1848-1921), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, red. Jerzy Szczepański, Kielce 2009, s. 135-136
  2. ↑ a b c d e f biogram Stanisław Filipkowski (1896-1964), w: Raporty i korespondencja oficerów werbunkowych Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego 1915-1916, Ziemia Kielecka, oprac. Jerzy Z. Pająk, Kielce 2007, s. 232-233
  3. ↑ a b c d e f prof. dr inż. arch. Stanisław Filipkowski. archimemory.pl. [dostęp 2019-08-03].
  4. ↑ Grażyna Kodym-Kozaczko, Trwanie i przemijanie architektury propagandowej na przykładzie architektury Poznania, „Czasopismo Techniczne. Architektura" nr 108 (4-A/2), 2011 188--193 – wersja elektroniczna
  5. ↑ a b Aneta Borowik, Słownik architektów, inżynierów i budowniczych związanych z Katowicami w okresie międzywojennym, Katowice 2012, s. 25, 48, wersja elektroniczna
  6. ↑ Spacer przez modernizm po Bydgoszczy – oficjalna strona turystyczna Bydgoszczy
  7. ↑ Wojna o Forum?. sztuka-architektury.pl. [dostęp 2019-08-03].
  8. ↑ Szerzej na ten temat Maria Jolanta Sołtysik, Gdynia – miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura. Warszawa 1993.,
  9. ↑ UCHWAŁA NR XLVI/1052/10 RADY MIASTA GDYNI z 29 września 2010 r.. gdynia.pl. [dostęp 2019-08-03].
  10. ↑ Петришин Г. П. Випуcкники Львівської школи урбаністики у європейському контексті ХХ століття / „Вісник Національного університету «Львівська політехніка»” Серія: Архітектура, Львів 2017. № 878, С. 149–159.
  11. ↑ Muzeum Powstania Warszawskiego – Powstańcze biogramy – https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/stanislaw-filipkowski,10071.html
  12. ↑ Nominacje profesorskie, „Głos Ludu” nr 219, z 10 sierpnia 1948, s. 4
  13. ↑ Politechnika Warszawska, Skład osobowy rok akademicki 1961-1962, Warszawa 1962, s.34
  14. ↑ Cmentarz Stare Powązki: JÓZEF FILIPKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-08-03].
  15. ↑ Cmentarz Stare Powązki: KELLES-KRAUZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-07].
  16. ↑ Gdyńscy architekci będą mieć na Chwarznie swoje ulice. gdynia.naszemiasto.pl. [dostęp 2019-08-03].

Bibliografia

  • biogram Stanisław Filipkowski (1896-1964), w: Raporty i korespondencja oficerów werbunkowych Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego 1915-1916, Ziemia Kielecka, oprac. Jerzy Z. Pająk, Kielce 2007, s. 232-233
  • biogram prof. dr inż. architekt Stanisław Filipkowski inmemoriam.architektsarp. [dostęp 2019-08-03]

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya