Stary Dworek

Stary Dworek

wieś
Stary Dworek – droga przez wieś
Państwo	Polska
Województwo	lubuskie
Powiat	międzyrzecki
Gmina	Bledzew
Liczba ludności (2022)	225[2]
Strefa numeracyjna	95
Kod pocztowy	66-350[3]
Tablice rejestracyjne	FMI
SIMC	0178614
Położenie na mapie gminy Bledzew Stary Dworek
Położenie na mapie Polski Stary Dworek
Położenie na mapie województwa lubuskiego Stary Dworek
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego Stary Dworek
52°33′25″N 15°25′57″E/52,556944 15,432500[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Stary Dworek – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Bledzew.

Wieś ulokowana jest na prawym brzegu Obry, ok. 5 km na północny wschód od Bledzewa, przy lokalnej drodze łączącej Skwierzynę z Zemskiem.

Nazwa odnotowana została w 1540 w języku łacińskim jako „Antiqua Curia” oznaczającej po polsku „Stary dworek”. W 1563 zapisana została w języku staropolskim „Staridworek”, 1567 „Stari Dworek”, 1580 „Staridworek”, 1640 „Stary Dwor” i „Starydworzec”, 1658 „Stary Dwor”^[4][5].

Nazwy typu „Stary Dwór” lub „Stary Dworek” w Wielkopolsce odnoszą się do „dworów" zakonu cystersów jako ośrodków gospodarki dóbr klasztornych^[5].

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku Prusacy używali także zgermanizowanych nazw niemieckich. Niemiecka nazwa „Althöfchen” jest dosłownym tłumaczeniem z języka polskiego. Funkcjonowały nazwy polskie i niemieckie. W 1787 „Althof”, 1788 „Stary Dworek”, „Busching”, 1789 „Starydworek”, 1791 „Stary Dworek”, „Alt hof”, 1798 „Althofchen”, 1799 “Stary Dworek”, 1820 “Althofchen”, 1846 “Starydworek”, 1865 “Althofchen”, “Starydworek”, 1890 “Stary Dworek”, “Stary Dworzec”, Althoefchen”. Nazwa niemiecka funkcjonowała do zakończenia II wojny światowej, do 1944 używano nazwy „Althöfchen”. 1 lipca 1947 „Rozporządzeniem o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości” wydanym przez Ministrów Administracji Publicznej Ziem Odzyskanych przywrócono polską nazwę „Stary Dworek” ^[5][6].

Teren, na którym położona jest miejscowość był zasiedlony jednak na długo przed zachowanymi zapisami archiwalnymi. Archeolodzy znaleźli ślady osady wczesnośredniowiecznej, skarb monet oraz ozdób srebrnych datowany na VIII-XI wiek^[4].

Wieś historycznie związana jest z Wielkopolską oraz przejściowo z Brandenburgią. Istnieje co najmniej od XIII wieku posiadając średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie z 1259 jako uposażenie klasztoru cystersów w Zemsku, później przeniesionego do Bledzewa^[7].

W 1540 wieś była siedzibą własnej parafii w dekanacie międzyrzeckim. W 1560 Piotr Kamiński opat bledzewski przekazał miejscowość w dożywotni zarząd Piotrowi zwanemu Mitręga z Lwówka, poprzedniemu opatowi klasztoru w Bledzewie. W 1563 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, w parafii Żarzyn. Odnotowano wówczas pobór od zagrodników, dwóch krawców oraz karczmy. W 1580 opat bledzewski zapłacił pobór od 4,5 łana, 6 zagrodników, 5 komorników, kowala i od pastucha, który wypasał 125 owiec. W 1589 we wsi gospodarowało 5 kmieci^[4].

W 1580 wieś duchowna Staridworek, własność opata bledzewskiego, położona była w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów^[8].

Od XVI w. do II rozbioru Polski mieściła się tu oficjalna rezydencja opatów bledzewskich. Wieś duchowna, własność opata cystersów w Bledzewie pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego^[9]. Pierwszym rezydującym w Starym Dworku opatem był Piotr z Lwówka (1560 r.), ostatni opat Onufry Wierzbiański był w latach 1796–1803 tylko dzierżawcą.

Po sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. rząd pruski utworzył tu domenę państwową. W 1886 r. zarządca Hecker wyremontował dwór i rozbudował zespół folwarczny. W Starym Dworku powstała gorzelnia parowa, prowadzono hodowlę owiec.

Pierwszy drewniany kościół powstał ok. 1238 r. w miejscu nazwanym Dobry Ług Nowy, lokalizacja okazała się fatalna, wylewająca Obra wielokrotnie zalewała świątynię. W 1288 r. kościół przeniesiono na obecne miejsce, wokół którego rozwinął się Stary Dworek. W 1706 r. opat Józef Gurowski kazał rozebrać podupadłą świątynię i na jej miejscu wystawić nowy szachulcowy kościół. Ten przetrwał zaledwie do 1768 r., gdy ponownie został rozebrany i na jego miejscu wzniesioną obecną barokową świątynię. Inicjatorem przebudowy był opat Franciszek Rogaliński.

Dwór opatów istniał już w 1560 r. jednak spłonął doszczętnie od uderzenia pioruna w 1770 r. Z inicjatywy opata Józefa Gurowskiego wystawiono nowe dworzyszcze, które w postaci ruiny przetrwało do czasów współczesnych.

Podczas wojny północnej w dworze opatów przebywali monarchowie walczących stron:

• w 1708 roku król szwedzki Karol XII,
• w 1711 roku car rosyjski Piotr I Wielki,
• w 1712 roku król Polski August II Mocny.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Starydworek należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej^[10]. Starydworek należał do okręgu starodworskiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas rząd pruski^[10]. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 366 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 34 dymy (domostwa)^[10][11].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są^[12]:

• kościół filialny pod wezwaniem św. Józefa, barokowy, wzniesiony w latach 1768–1778
• dwór, zrujnowany, z końca XVIII wieku.

inne zabytki:

• resztki tarasowego parku nad brzegiem Obry można oglądać z tyłu dworu
• kolumna Maryjna z XVIII w., zachowała się przy drodze do Bledzewa
• zabudowa mieszkalna i gospodarcza pochodząca z XIX w. i początków XX w., murowana i w części szachulcowa – pozostałości założenia folwarcznego: stajnia, obora, gorzelnia, częściowo przetrwały w Starym Dworku
• kapliczki przydrożna i cmentarna z XIX w.
• ruiny grupy warownej „Ludendorff”, która wchodziła w skład Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego zachowały się obok wsi, nad Obrą.

Na Obrze istnieje zbudowany w latach 30. XX wieku most obrotowy, jeden z dwóch mostów fortecznych na obszarze MRU (drugi jest w Kursku). Po 2000 jego zalaną maszynownię osuszono, po czym okazało się, że mechanizmy mostu funkcjonują poprawnie, a most może przesunąć jedna osoba^[13].

• 
  Kościół pw. św. Józefa
• 
  Kościół pw. św. Józefa
• 
  Zrujnowany dwór
• 
  Kapliczka przydrożna
• 
  Kapliczka cmentarna
• 
  Kolumna z XVIII w.

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III, (L – Q), zeszyt 2, hasło „Stary Dworek”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1993, s. 652.
• Kazimierz Rymut: Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany, Tom XV So-Są, hasło „Stary Dworek”. Kraków: Polska Akademia Nauk Instytut Języka Polskiego, 2018, s. 200. ISBN 978-83-64007-50-7.
• J. Lewczuk, B. Skaziński (red.), Zabytki północnej części województwa lubuskiego, Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, ISBN 83-921289-0-7.
• B. Kucharski, Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego, Gorzów Wielkopolski, Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998, ISBN 83-908511-1-3.
• Strona internetowa gminy Bledzew
• Stary Dworek – strona internetowa mieszkańców. starydworek.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-27)].

• Stary Dworek w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”
• Stary Dworek, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 269 .