Stay-behind
Stay-behind (ang. pozostań z tyłu) – pojęcie oznaczające tworzenie przez państwo na własnym terytorium tajnych organizacji i struktur (zazwyczaj o charakterze militarnym lub paramilitarnym), których celem ma być walka po ewentualnym opanowaniu kraju przez wojska wroga. Tajne organizacje miałyby służyć w takich wypadkach jako podstawa ruchu oporu; mogłyby one również rekrutować spośród swych członków szpiegów działających za linią frontu.
Znaczące operacje stay-behind miały miejsce podczas II wojny światowej, czego przykładem może być utworzenie przez Wielką Brytanię tzw. Auxiliary Units. W czasach zimnej wojny NATO i CIA w wielu krajach Europy finansowały organizacje stay-behind, z zamiarem wykorzystania ich w wypadku opanowania danego państwa przez wojska Układu Warszawskiego bądź przejęcia władzy przez partię komunistyczną.
Najbardziej znaną operacją stay-behind przeprowadzoną przez NATO była operacja Gladio we Włoszech. Jej inspiratorem było amerykańskie Office of Strategic Services (później CIA) a wsparcia udzielał Watykan[1].
W czasach zimnej wojny organizacje stay-behind często koncentrowały się nie na założonych celach (przygotowaniu do konfrontacji z atakiem państw obozu sowieckiego), a raczej na walce z tym, co uważały za wewnętrzne siły wywrotowe.
Niektóre spośród organizacji były zamieszane w akty państwowego terroryzmu, np. udział Gladio w budowaniu strategii napięcia we Włoszech czy poparcie dla prawicowego zamachu stanu w Grecji (junta czarnych pułkowników).
W niektórych krajach oficjalne organizacje stay-behind przenikały się z innymi, nieoficjalnymi grupami, przykładowo francuska Organizacja Tajnej Armii zrzeszała, obok innych, także członków popieranych przez państwo organizacji stay-behind.
Przypisy
- ↑ Artur Dubiel - Strategia napięcia: Operacja Gladio. 12.12.2025. [dostęp 2026-01-06]. (pol.).
Bibliografia
- Daniel Ganser, Operation Gladio and Terrorism in Western Europe ISBN 0-7146-5607-0
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.