Stojan Novaković

Stojan Novaković
Стојан Новаковић
	; Portret Stojana Novakovicia pędzla Uroša Predicia
Data i miejsce urodzenia	13 listopada 1842 ; Šabac
Data i miejsce śmierci	18 lutego 1915 ; Nisz
	Premier Serbii
Okres	od 7 lipca 1895; do 29 grudnia 1896
Przynależność polityczna	Serbska Partia Postępowa
Poprzednik	Nikola Hristić
Następca	Đorđe Simić
	Premier Serbii
Okres	od 24 lutego 1909; do 24 października 1909
Przynależność polityczna	Serbska Partia Postępowa
Poprzednik	Petar Velimirović
Następca	Nikola Pašić
	Minister edukacji Serbii
Okres	od 1873; do 1873
	Minister spraw wewnętrznych Serbii
Okres	od 1909; do 1909
Poprzednik	Nikola Hristić
Następca	Dimitrije Marinković
	Minister spraw zagranicznych Serbii
Okres	od 1895; do 1896
Poprzednik	Milan Bogićević
Następca	Đorđe Simić
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stojan Novaković, właśc. Kosta Novaković cyr. Стојан Новаковић (ur. 13 listopada 1842 w Šabacu, zm. 18 lutego 1915 w Niszu^[1]) – serbski historyk, pisarz, dyplomata i polityk, dwukrotny premier Serbii (1895-1896, 1909).

Życiorys

Urodził się jako Kosta Novaković, w rodzinie biednego stolarza. Kształcił się w liceum w Belgradzie, a następnie, dzięki stypendium państwowemu na wydziale prawa Szkoły Wyższej w Belgradzie^[1]. Od czasu studiów posługiwał się imieniem Stojan. Po ukończeniu studiów pracował jako urzędnik w ministerstwie finansów, w latach 1865–1869 jako nauczyciel w gimnazjum, a od 1869 w Bibliotece Narodowej^[1]. Był autorem ustawy o Bibliotece, na mocy której kustosze w niej zatrudnieni zostali zrównani w prawach z profesorami Szkoły Wyższej. Jako dyrektor Biblioteki rozpoczął drukowanie katalogów bibliotecznych^[1].

W 1873 książę Milan Obrenović mianował go na stanowisko ministra edukacji w rządzie Jovana Risticia. W latach 1875–1880 pracował na etacie profesora w Szkole Wyższej. Od 1880 związany politycznie z Serbską Partią Postępową, w tym samym roku po raz kolejny objął kierownictwo resortu edukacji^[1]. Jako minister wprowadził w Serbii obowiązek szkolny – od 1882 sześcioletnia szkoła podstawowa była obowiązkowa dla wszystkich dzieci w Serbii^[1]. Doprowadził do powstania nowej szkoły dla nauczycieli, a zarazem podwyższył ich wynagrodzenia^[1]. W 1884 objął kierownictwo resortu spraw wewnętrznych w rządzie Milutina Garašanina. Konflikt z premierem dotyczący zmian w konstytucji doprowadził rok później do dymisji Novakovicia. W 1886 wyjechał do Konstantynopola, gdzie kierował poselstwem Serbii, w kolejnych latach kierował poselstwami w Paryżu i w Sankt Petersburgu. W 1895 po raz pierwszy objął urząd premiera, ale jego rząd upadł po kilku miesiącach. Po raz kolejny stanął na czele rządu w okresie kryzysu politycznego w roku 1909. W latach 1912–1913 kierował delegacją serbską w czasie obrad konferencji londyńskiej, po zakończeniu I wojny bałkańskiej^[1].

Działalność naukowa

Nowaković został w 1865 członkiem Serbskiego Towarzystwa Naukowego, a od 1887 zasiadał w Serbskiej Akademii Królewskiej^[2]. W latach 1906–1915 kierował pracami Akademii. Był także członkiem Rosyjskiej Akademii Nauk^[1].

Twórczość literacka

Dorobek twórczy Novakovicia obejmuje poezję, opowiadania, a także tłumaczenia opowiadań, powieści i dramatów. Debiutował niewielkimi utworami poetyckimi w 1860^[1]. Od 1865 związany z czasopismem literackim Vilu. Był autorem Historii literatury serbskiej, wydanej w 1867, a także bibliografii literatury serbskiej obejmującej lata 1741–1867. Od lat 80. zbierał materiały do słownika serbskiego języka literackiego^[1]. W latach 1892–1895 i w latach 1908–1915 kierował Serbskim Towarzystwem Literackim^[2].

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Стојан Новаковић [online], srpskaenciklopedija.org (serb.).
↑ ^a ^b Стојан Новаковић (1842–1915) [online], srpskaknjizevnazadruga.rs, 2020 (serb.).

Bibliografia

Љубомир Стојановић [online], srpskaenciklopedija.org (serb.).

[srpska-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Стојан Новаковић [online], srpskaenciklopedija.org (serb.).

[zadruga-2] Стојан Новаковић (1842–1915) [online], srpskaknjizevnazadruga.rs, 2020 (serb.).

[1]

[2]