Strongylodon

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Strongylodon
Ilustracja
Strongylodon macrobotrys
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

bobowce

Rodzina

bobowate

Podrodzina

bobowate właściwe

Rodzaj

Strongylodon

Nazwa systematyczna
Strongylodon Vogel
Linnaea 10: 585 (1836)[3]
Typ nomenklatoryczny

Strongylodon ruber Vogel[4]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Strongylodon madagascariensis
Mięsisty strąk Strongylodon macrobotrys
Kwiatostany, strąk i nasiona Strongylodon juangonzalezii

Strongylodon Vogel – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Obejmuje 17 gatunków występujących naturalnie na wyspach i archipelagach w tropikalnej strefie Oceanu Indyjskiego i Spokojnego oraz w północno-wschodniej Australii. Gatunek S. macrobotrys, zwany jadeitowym pnączem, o nietypowych, jaskrawozielononiebieskich kwiatach, uprawiany jest jako roślina ozdobna.

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów στρογγυλός (strongylos – okrągły) i οδοντος (odontos – ząb)[5].

Zasięg występowania

Zasięg rodzaju ciągnie się od zachodniej części Oceanu Indyjskiego (Madagaskar, Komory, Reunion), przez Andamany, Mariany, Karoliny i Wyspę Bożego Narodzenia na północy oraz Queensland w Australii i Nową Kaledonię na południu, po Hawaje, Wyspy Towarzystwa i wyspy na południowym Pacyfiku, takie jak Tonga i Samoa. Obejmuje Archipelag Malajski (Celebes, Filipiny) oraz wyspy Melanezji i Polinezji (Nowa Gwinea, Archipelag Bismarcka, Wyspy Salomona, Vanuatu, Fidżi)[3].

W przypadku większości gatunków zasięg ma charakter endemiczny. Najszerszy zasięg ma S. lucidus, występujący w regionie obejmującym wyspy i archipelagi w tropikalnej strefie Oceanu Indyjskiego i Spokojnego, od Andamanów na zachodzie, przez Azję Południowo-Wschodnią i Australię, po wyspy Melanezji, Mikronezji i Polinezji na wschodzie[3].

Występujący naturalnie na Filipinach gatunek Strongylodon macrobrotys został introdukowany w Indiach, na Półwysep Malajski, Nową Gwineę oraz Trynidad i Tobago[3].

Morfologia

Pokrój
Zdrewniałe pnącza (liany), osiągające 40 metrów wysokości, zawsze wspinające się do najwyższych partii korony lasu. Starsze łodygi nagie, bruzdkowane, niekiedy z przetchlinkami, młode nagie lub owłosione, prążkowane, niektóre rozgałęzienia przekształcone w wąsy czepne[6].
Liście
Przylistki lancetowate, jajowate lub trójkątne, tarczowate lub przyrośnięte nasadą, nagie, prążkowane, wcześnie opadające, pozostawiające wyraźną bliznę po odpadnięciu. Ulistnienie naprzemianległe. Liście pierzaste, trójlistkowe. Listki szczytowe lancetowate, jajowate lub okrągławe, ostre, zaostrzone lub ostrokończyste, u nasady zaokrąglone, ucięte lub słabo sercowate, od spodu nagie lub rzadko owłosione. Listki boczne o kształcie podobnym do listka szczytowego, nieco mniejsze, u nasady słabo lub silnie asymetryczne (ukośne). Ogonki listków zawsze rynienkowate, pomarszczone. Przylisteczki szczeciniaste lub równowąskie[6].
Kwiaty
Motylkowe, zebrane w nibygrona lub nibywiechy, pojawiające się pojedynczo lub po 2–3 w kątach liści, o 2–5 rozgałęzieniach, wielokwiatowe. Szypuły nagie lub rzadko owłosione. Oś kwiatostanu naga lub owłosiona, ze zgrubiałymi węzłami. Krótkopęd brodawkowaty lub walcowaty, (1–)3– do około 15-kwiatowy. Przysadki jajowate, osadzone u nasady węzłów i szypułek. Podkwiatki dwa u nasady rurki kielicha, jajowate, prążkowane, orzęsione na brzegu. Szypułki nagie lub owłosione. Okwiat pomarańczowoczerwony, czerwony, purpurowoniebieski lub niebieskozielony. Kielich dzwonkowaty, 5-wrębny. Dwie górne łatki słabo zrosłe lub zrosłe na wierzchołku. Łatki ucięte lub wycięte. Żagielek nagi, odgięty, ostry na wierzchołku, z dwoma wyrostkami powyżej paznokcia, zazwyczaj o mięsistej strukturze w kierunku wierzchołka. Skrzydełka nagie, przyrośnięte u nasady do płatków łódeczki, o długości równej około połowie długości żagielka. Łódeczka zrosła, zakończona dzióbkiem na wierzchołku, o długości niemal równej żagielkowi. Pręcikowie 10-pręcikowe, dwuwiązkowe, z jednym pręcikiem wolnym. Nitki pręcików nagie, pylniki jednakowe, przytwierdzone grzbietowo, pękające podłużną szczeliną. Słupek z tarczowatym miodnikiem u nasady. Zalążnia naga lub owłosiona, 1–12-zalążkowa. Szyjka słupka długa, naga lub owłosiona w dolnej części. Znamię wierzchołkowe[6].
Owoce
Strąki rozdęte lub przewężone między nasionami, ciągłe lub z półprzegrodami, u niektórych gatunków cienkie, równowąskie lub eliptyczne, z siatkowatym użyłkowaniem, u innych grube, mięsiste i pomarszczone, późno pękające. Nasiona nieregularne i szorstkie, nerkowate i gładkie lub kulistawe, brązowe, czarne, niebieskie lub ceglastoczerwone. W tej samej populacji mogą występować różne kolory nasion[6].

Biologia i ekologia

Rozwój
Strongylodon lucidus jest zapylany przez ptaki, natomiast S. macrobotrys przez nietoperze[6]. Nasiona Strongylodon lucidus są rozprzestrzeniane przez prądy morskie. Strąki S. macrobotrys są grube i mięsiste, co umożliwia ich zjedzenie i rozprzestrzenienie przez nietoperze[6].
Siedlisko
Lasy bagienne lub skraje lasów, zazwyczaj w pobliżu strumienia lub potoku. Niektóre populacje Strongylodon lucidus można znaleźć w bardziej odsłoniętych i zniszczonych lasach śródlądowych[6].
Cechy fitochemiczne
W nietypowych, jaskrawoniebieskozielonych kwiatach S. macrobotrys (zwanego pnączem jadeitowym) obecne są antocyjan malwina(inne języki) (diglukozyd malwidyny) i flawon saponaryna(inne języki) (w stosunku molowym 1:9). Odczyn soku komórek epidermy płatka jest wyjątkowo wysoki i wynosi 7,9, podczas gdy pH bezbarwnej tkanki wewnętrznej wynosi 5,60. Charakterystyczny kolor powstaje w wyniku kopigmentacji malwiny z saponaryną w lekko zasadowym soku komórkowym. W środowisku lekko zasadowym saponaryna wykazuje intensywny żółty kolor, który nadaje kwiatom zielonkawy odcień[7]. W kwiatach obecna jest też cytyzyna i inne alkaloidy[8].
W nasionach S. macrobotrys stwierdzono obecność aminokwasu kanawaniny(inne języki)[6].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 28[9]. Liczba ta jest tak osobliwa w plemieniu Phaseoleae z podstawową liczbą chromosomów n=10 lub 11, że Strongylodon uważany jest za izolowany rodzaj reliktowy[6].

Systematyka

Pozycja systematyczna
Według Angiosperm Phylogeny Website jeden z rodzajów plemienia Phaseoleae z podrodziny bobowatych właściwych (Faboideae) w rodzinie bobowatych (Fabaceae)[2]. Tak samo ujęty w systemie Takhtajana z 2008 roku[10].
Podział rodzaju
W rewizji rodzaju z 1991 roku Huang zaproponował podział rodzaju na sekcje na podstawie różnic morfologicznych występujących w poszczególnych obszarach zasięgu[6]:
  • Craveniae – przylistki przyrośnięte nasadą, strąki mniej więcej zwężone (Madagaskar), gatunek typowy: S. craveniae,
  • Macrobotrys – przylistki tarczowate lub przyrośnięte nasadą, posiadające uszkowate wyrostki u nasady; strąki niezwężone, krótkopęd z więcej niż 3 kwiatami, okwiat fioletowo-niebieski lub niebiesko-zielony (Filipiny), gatunek typowy: S. macrobotrys,
  • Archboldianus – przylistki tarczowate; strąki niezwężone, równowąskie, krótkopęd z 3 kwiatami; okwiat czerwony lub pomarańczowo-czerwony, nasiona nieregularne, szorstkie (Nowa Gwinea i Sulawesi), gatunek typowy: S. archboldianus,
  • Strongylodon – przylistki przyrośnięte nasadą, posiadające uszkowate wyrostki u nasady, strąki niezwężone, eliptyczne lub podługowate, krótkopęd z 3 kwiatami, okwiat czerwony lub pomarańczowo-czerwony, nasiona okrągłe lub elipsoidalne, gładkie (Sulawesi i wyspy Oceanu Spokojnego i Indyjskiego), gatunek typowy S. lucidus
Strongylodon macrobotrys w uprawie w Japonii

.

Wykaz gatunków[3]

Zastosowanie użytkowe

Rośliny lecznicze
Strongylodon macrobotrys stosowany jest tradycyjnie na poprawę trawienia, a S. ruber ściągająco na rany[5].
Rośliny ozdobne
Strongylodon macrobotrys, zwany pnączem szmaragdowym lub pnączem jadeitowym, ze względu na swoje nietypowo ubarwione, niebieskozielone, błyszczące kwiaty zebrane w długie, zwisające grona, uprawiany jest w klimacie tropikalnym jako roślina ozdobna. Jest szybko rosnącym, wiecznie zielonym pnączem o wysokości do 20 m. Kwitnie późną zimą i wiosną. Strefy mrozoodporności 10–12[11].
W Polsce S. macrobotrys uprawiany jest w szklarniach Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego[12].

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-01-14] (ang.).
  2. ↑ a b Peter F. Stevens, Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-01-14] (ang.).
  3. ↑ a b c d e Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-08]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-08]. (ang.).
  5. ↑ a b Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: common names, scientific names, eponyms, synonyms, and etymology. CRC, Taylor & Francis Group, 2012, s. 3589. ISBN 978-1-4200-8044-5. OCLC 774639599. (ang.).
  6. ↑ a b c d e f g h i j Shing-Fan Huang: Strongylodon (Leguminosae-erythrininae), a revision of the genus. Agricultural University Wageningen, 1991, s. 1–66. ISBN 90-6754-185-0.
  7. ↑ Kosaku Takeda, Aki Fujii, Yohko Senda, Tsukasa Iwashina. Greenish blue flower colour of Strongylodon macrobotrys. „Biochemical Systematics and Ecology”. 38 (4), s. 630–633, 2010-08. DOI: 10.1016/j.bse.2010.07.014. 
  8. ↑ Christian Rätsch: The encyclopedia of psychoactve plants. Park Street Press, 2005, s. brak. ISBN 978-1-59477-662-5.
  9. ↑ Pamela S. Soltis, Douglas E. Soltis: Polyploidy and Genome Evolution. Springer, 2012, s. 170. ISBN 978-3-642-31442-1.
  10. ↑ Armen Takhtajan: Flowering plants. Wyd. 2. Springer, 2008, s. 350–352. ISBN 978-1-4020-9608-2.
  11. ↑ Christopher Brickell: American Horticultural Society Encyclopedia of Plants and Flowers. Dorling Kindersley, 2012, s. 704. ISBN 978-0-7566-6857-0.
  12. ↑ Julia Poplawska: "Jadeitowe pnącze" w szklarniach Ogrodu!. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego, 2025-04-02. [dostęp 2026-08-08]. (pol.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya