Szawle

Szawle
Šiauliai
	; Uczelnia i katedra pw. Świętych Piotra i Pawła
Herb	Flaga
Państwo	Litwa
Okręg	szawelski
Burmistrz	Artūras Visockas
Powierzchnia	81 km²
Populacja (2015); • liczba ludności; • gęstość	; 113 100; 1396,3 os./km²
Nr kierunkowy	41
Kod pocztowy	LT-76295
Tablice rejestracyjne	S
	Położenie na mapie Litwy Szawle
	55°56′N 23°19′E/55,933333 23,316667
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Szawle (lit. Šiauliai wymowa^ⓘ, żmudz. Šiaulē) – miasto w północnej części Litwy, na wschód od Kłajpedy, najludniejsze miasto na Żmudzi, pow. 81 km², 113,1 tys. mieszkańców w 2011 roku^[1] (czwarte pod względem liczby mieszkańców w tym kraju), stolica okręgu szawelskiego.

Ośrodek przemysłowy, kulturalny i naukowy. W mieście renesansowy kościół – od 1997 katedra pod wezwaniem Świętych Piotra i Pawła – jedna z największych budowli sakralnych na Litwie. W latach 80. XX w. postawiono 21-metrowy Pomnik Łucznika (Strzelca) upamiętniający 750-lecie zwycięstwa Żmudzinów nad rycerzami zakonu kawalerów mieczowych w bitwie pod Szawlami w 1236, który służy również jako zegar słoneczny.

Historia

Nazwa Šiauliai wywodzona jest od litewskiego słowa šaulys, oznaczającego strzał. Jak mówi legenda w zamierzchłych wiekach na brzegu pobliskiego jeziora Talšos znajdowała się osada myśliwych polujących w okolicznych lasach na dzikie zwierzęta i ptactwo. Nazwa Šiauliai pojawiła się ponownie przy okazji wspomnianej wyżej bitwy w 1286, wzmiankowana następnie w 1524. W latach 1413–1795 Szawle były stolicą jednego z traktów Księstwa Żmudzkiego.

Prawa miejskie Szawle uzyskały w 1569, a w 1589 ustanowiono tam tzw. „ekonomię królewską”, tzn. cały dochód miasta przeznaczony był na utrzymanie króla. Miasto ekonomii szawelskiej w 1682 roku^[2]. Była drugą, najmniejszą ekonomią królewską w Wielkim Księstwie Litewskim (po grodzieńskiej, mohylewskiej, brzesko-kobryńskiej). W 1783 r. liczyła 5 miast, 30 folwarków i 321 wsi^[3]. W 1791 król Stanisław August Poniatowski potwierdził prawa miejskie Szawli.

W Szawlach rozpoczęły się działania insurekcji kościuszkowskiej (1794) na ziemiach Rzeczypospolitej. W dniu 8 lipca 1831 roku miejsce nieudanego ataku wojsk polskich pod dowództwem gen. Antoniego Giełguda na garnizon rosyjski. W powstaniu listopadowym w 1830 i powstaniu styczniowym w 1863 brali również udział mieszkańcy ziemi szawelskiej. W czasie powstania listopadowego rozegrała się tu bitwa, w której walczyła Emilia Plater.

W 1851 powstało tu Gimnazjum w Szawlach, będące jedną z najstarszych szkół średnich na Żmudzi. W 1897 roku Szawle były największym miastem żmudzkim. W okresie międzywojennym wraz z całą Żmudzią w granicach Republiki Litewskiej.

Gospodarka

W mieście rozwinął się przemysł skórzano-obuwniczy, dziewiarski, rowerowy, mięsny, mleczarski, cukierniczy^[4].

Dzielnice miasta

Miasta partnerskie

Zabytki

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Szawlach
Góra Krzyży
Synagoga w Szawlach
Kościół św. Jerzego w Szawlach
Cerkiew Świętych Piotra i Pawła w Szawlach
Cmentarz „Mała Rossa”
Molenna Zaśnięcia Matki Bożej w Szawlach

Urodzeni w Szawlach

Zobacz też kategorię: Ludzie urodzeni w Szawlach.

Władysław Ryszard Juszkiewicz – porucznik administracji Wojska Polskiego, urzędnik, pisarz i tłumacz, ofiara zbrodni katyńskiej^[5],
Jan Truskowski (ur. 26 marca 1895, zm. 1940 w Kalininie) – podkomisarz Policji Państwowej, jedna z ofiar zbrodni katyńskiej,
Dow Szilanski – izraelski prawnik i polityk, ocalały z Holocaustu, przewodniczący Knesetu^[6],
Tadeusz Wolański – polski archeolog.

Przypisy

↑ ^a ^b Wstępne dane ze spisu powszechnego zakończonego 9 maja 2011 roku: Statistikos Departamentas. [dostęp 2011-05-16]. (lit.).
↑ Grzegorz Błaszczyk, Żmudź XVII-XVIII wiek, zaludnienie i struktura społeczna, Poznań 1985, s. 64–65.
↑ S. Kościałkowski, Antoni Tyzenhauz, t. 1, s. 529, 538, 614.
↑ Szawle, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-21] .
↑ Beta Księgi Cmentarne [online], ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl [dostęp 2018-10-04] .
↑ Dow Szilanski (ang.) – profil na stronie Knesetu.

Linki zewnętrzne

Szawle, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 811 .
Archiwalne widoki miasta w bibliotece Polona

[spis-1] Wstępne dane ze spisu powszechnego zakończonego 9 maja 2011 roku: Statistikos Departamentas. [dostęp 2011-05-16]. (lit.).

[2] Grzegorz Błaszczyk, Żmudź XVII-XVIII wiek, zaludnienie i struktura społeczna, Poznań 1985, s. 64–65.

[3] S. Kościałkowski, Antoni Tyzenhauz, t. 1, s. 529, 538, 614.

[PWN-4] Szawle, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-21] .

[5] Beta Księgi Cmentarne [online], ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl [dostęp 2018-10-04] .

[6] Dow Szilanski (ang.) – profil na stronie Knesetu.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]