Szteklin

Szteklin

wieś
Dwór w Szteklinie
Państwo	Polska
Województwo	pomorskie
Powiat	starogardzki
Gmina	Lubichowo
Liczba ludności (2011)	170[2]
Strefa numeracyjna	58
Kod pocztowy	83-240[3]
Tablice rejestracyjne	GST
SIMC	0166730
Położenie na mapie gminy Lubichowo Szteklin
Położenie na mapie Polski Szteklin
Położenie na mapie województwa pomorskiego Szteklin
Położenie na mapie powiatu starogardzkiego Szteklin
53°53′47″N 18°25′14″E/53,896389 18,420556[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Szteklin – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Lubichowo na Pojezierzu Starogardzkim, nad jeziorem Szteklin.

Dawne dobra rycerskie, do 1928 r. również pod nazwą Steklno. W latach 1874-1924 obszar dworski, następnie samodzielna gmina Szteklin. Do 1934 r. była częścią wójtostwa sumińskiego, po czym jako gromada weszła w skład zbiorowej gminy Lubichowo. W 1954 r. gromadę przekształcono w sołectwo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego^[4].

Co najmniej od końca XIX w. na terenie ob. Sulmińskiej 2 znajdowała się szkoła, którą w 1902 r. przeniesiono do nowego gmachu przy ob. Zielonogórskiej 13. W czasach PRL placówka edukacyjna uległa likwidacji. Współcześnie w obiekcie tym prowadzona jest działalność rekreacyjno-wypoczynkowa^[5][6].

Miejscowość znajduje się na wąskim przesmyku lądowym pomiędzy jeziorami Borzechowskim Wielkim i Sumińskim.

Szteklin po raz pierwszy został wymieniony w dokumentach krzyżackich na początku XV w. pod nazwą Stekelik. Wieś działała w oparciu o prawo niemieckie. W latach 1402-1415 wchodziła w skład okręgu nowskiego wójtostwa tczewskiego, a w latach 1446-1447 figurowała jako własność rycerska w okręgu borzechowskim komturstwa grudziądzkiego. Po wojnie trzynastoletniej, w okresie przynależności do Korony Królestwa Polskiego, Szteklin był częścią powiatu tczewskiego i województwa pomorskiego. Po I rozbiorze Polski został włączony do powiatu starogardzkiego i podlegał pod urząd domenalny w Borzechowie^[9].

Źródła nie są zgodne odnośnie powierzchni Szteklina. Na początku XV w. liczyła 27 i pół łana. W 1584 r. w miejscowości był dwór i folwark szlachecki oraz pięć zagród o nieustalonej powierzchni. Właściciel dóbr i zagrodnicy nie płacili wówczas od wielu lat dziesięciny na rzecz kościoła w Lubichowie. Spis podatkowy z 1773 r. podaje, iż ogólna ilość łanów całej wsi nie jest znana. Folwark szlachecki miał obejmować tylko 4 łany chełmińskie (ok. 72 ha), oprócz tego w miejscowości mieszkało 6 danników, z których każdy posiadał po pół morgi gruntu. W XIX w. i 1 poł. XX w. powierzchnia Szteklina wynosiła ok. 715 ha^[10].

W 1558 r. właścicielem wsi Aleksander Stekliński. Następnie: Fabian Kliński (1570), Jerzy i Jan Klińscy (1605), Andrzej Brant (1648), Jerzy Brant, Jan Wiecki (1654), Kazimierz Rembowski (1670), Krzysztof Czerwiński (1682), Konstancja z Bystramów Rembowska (1703), Ignacy Rembowski (1720), Jakub Rembowski (1740), Tomasz Grąbczewski (1742), Kazimierz Grąbczewski (1758), Ignacy Grąbczewski (1777), Jakub Halk-Łebiński (1797), Jan Wincenty Felden-Wybczyński (1804), Walenty Łebiński (1815)^[11][12].

Co najmniej od momentu, gdy właścicielami zostali Brantowie, Szteklin wchodził w skład tzw. rokocińskiego klucza dóbr, który w połowie XVIII w. obejmował również Owidz i Sucumin. Jego posiadacze rezydowali w Rokocinie, natomiast pozostałe miejscowości, w tym Szteklin, były w czasach własności polskiej szlachty wydzierżawiane. Od końca lat 70. na posiadłościach rejestrowano coraz to nowsze obciążenia hipoteczne, których nie udało się w całości spłacić kolejnym właścicielom. Z tej przyczyny stopniowo sprzedawano poszczególne wsie. Szteklin jako ostatni został w 1829 r. zajęty przez wierzyciela – Stanisława Kalksteina z Klonówki. Od niego dobra te jeszcze w tym samym roku odkupił Johannes Alsen. W 1831 r. właścicielem wdowa Christine Alsen, a od 1850 r. Carl Rehefeld (1800-1869)^[13][11][14].

Po śmierci Rehefelda, wieś nie miała już jednego właściciela. Powstały dwa majątki: dobra rycerskie (Stecklin I) z modrzewiowym dworkiem, stanowiące obszar dworski o powierzchni ok. 573 ha, oraz ok. 142 ha gruntów, na bazie których powstał później folwark Stecklin II (Szteklinek), kolejno w rękach polskich rodzin – Kalksteinów, Góreckich, Jaczkowskich, Kisielińskich i Felskich. Obecny adres jego siedziby to Szteklin nr 1^[15][16].

Modrzewiowy dworek do 1896 r. posiadał Oswald Rehefeld. Związane z nim dobra rycerskie uległy znaczącemu zadłużenia i nabył je szczeciński bank hipoteczny z zamiarem parcelacji. Dworek wraz z ok. 221 ha ziemi kupił w 1897 r. Polak Teofil Bielecki, który w kolejnych latach sprzedał znaczną część gruntów, na bazie których powstały nowe gospodarstwa rolne. Liczącą już tylko 30,11 ha resztówkę dóbr rycerskich nabyli w 1913 r. Jan i Anastazja Krefft. Kolejni właściciele: Juliusz i Konstancja Ossowscy (1918), Johannes i Bertha Rose (1927), Józef i Helena Michałowscy (1935), Krystyna Węsierska z d. Michałowska (1959), Skarb Państwa (1974)^[11][17].

Zabytkowy zespół dworsko-ogrodowy miał zostać przejęty przez Ośrodek Ochrony Dóbr Kultury w Gdańsku, lecz zrezygnowano z tego zamiaru. Decyzją władz gminy Lubichowo został on w 1981 r. wyodrębniony wraz z obszarem 2,42 ha i sprzedany rodzinie Padlewskich. Z ich inicjatywy dworek modrzewiowy przeszedł w kolejnych latach proces gruntownej renowacji. W 1994 r. całą posiadłość o areale 5,66 h, nabył Albin Ossowski, który od 2010 r. na stałe zamieszkał w dworze. W 2022 r. jego spadkobiercy sprzedali nieruchomości małżeństwu lubichowskich przedsiębiorców^[18][19].

Na terenie miejscowości znajduje się cmentarz choleryczny (działka nr 28, blisko drogi w stronę Radziejewa). Nie został on jednak ujęty w ewidencji gminnej czy wojewódzkiej. Według rejestru zabytków NID^[20] na listę zabytków wpisany jest wyłącznie zespół dworski, nr rej.: A-840 z 7.11.1975:

• modrzewiowy dwór^[21], 1827, parterowy, z zadaszonym gankiem, kryty dachem naczółkowym^[22].
• obora, poł. XIX w.
• spichrz^[23], k. XIX w.
• stodoła, pocz. XX w.

Dworek z drewna modrzewiowego, o cechach architektury klasycystycznej, położony przy ul. Radziejewskiej 24, jest jedynym zachowanym zabytkiem tego rodzaju na Kociewiu. Opracowania konserwatorskie z 1975 r. datują go na 1 poł. XIX w. Na belce podciągu w kuchni wygrawerowany jest rok 1823, przy czym ma ona charakter współczesny – umieszczono ją tam przy okazji remontu w latach 80. lub 90. XX w. Data ta zarazem pozostaje w sprzeczności z kartą zieloną zabytku, sporządzoną w 1959 r., w której widnieje rok 1827 jako czas budowy. Nie podano źródła tej informacji, co uniemożliwia obecnie weryfikację. Charakterystyczna bryła budynku z dachem naczółkowym nasuwa skojarzenie z architekturą niemiecką a nie typowym polskim dworem szlacheckim, przy czym na Pomorzu Gdańskim w tym stylu budowali swoje dwory zarówno polscy szlachcice jak i niemieccy ziemianie. Jeśli obiekt faktycznie powstał w 1823 lub 1827 r., oznacza to, iż został wzniesiony przez Walentego Łebińskiego – przypuszczalnie z przeznaczeniem dla szteklińskiego dzierżawcy. Natomiast, jeżeli zbudowano go w 1829 r. albo nieco później, byłaby to inicjatywa niemieckich właścicieli – Alsenów. W świetle obecnego stanu badań sprawa ta pozostaje nierozstrzygnięta^[11][24].

Murowana stajnia została prawdopodobnie wzniesiona jeszcze za czasów Carla Rehefelda. Jego syn, Oswald, wybudował spichlerz z cegły oraz murowaną dobudówkę z ustępami przy ścianie południowej dworku. Obiekty te widoczne są na planie katastralnym z 1898 r. Z jego inicjatywy powstała też ozdobna balustrada żeliwną głównego wejścia dworku. Secesyjne „wole oczka” na dachu oraz drewniany ganek to modernizacje wprowadzone przez Teofila Bieleckiego. Wzniósł on również drewnianą stodołę w części zachodniej, która przetrwała do 1981 r. Po 1960 r. małżeństwo Węsierskich dostawiło do północnej ściany dworku przybudówkę. W latach 1981-84 Padlewscy przeprowadzili remont generalny, w rezultacie którego m.in. drewniany ganek zastąpiono portykiem kolumnowym, od wschodu wybudowano kamienny taras, a przy południowej ścianie powstała masywna arkada. Za czasów Albina Ossowskiego pobielone elewacje drewniane dworu otrzymały aktualną, biało-brązową barwę^[6][11][25].

• Borzechowo
• Radziejewo
• Sumin

• Dworek w Szteklinie
• Szteklin i okolica
• Kąpielisko w Szteklinie
• Lubichowska Noc Muzeów 2021 - Modrzewiowy Dworek w Szteklinie