Szymon Rundstein

Szymon Rundstein

Data i miejsce urodzenia	24 listopada 1876 Warszawa
Data i miejsce śmierci	sierpień 1942 obóz zagłady w Treblince
Zawód, zajęcie	prawnik, adwokat, profesor
Odznaczenia

Szymon Rundstein (ur. 19 lub 24 listopada^[1] 1876 w Warszawie, zm. w sierpniu 1942 w obozie zagłady w Treblince)^[2] – polski prawnik, teoretyk i filozof prawa, znawca prawa cywilnego, prawa handlowego oraz prawa międzynarodowego, współtwórca polskiego prawa traktatowego, adwokat, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Berlińskiego i profesor Wolnej Wszechnicy Polskiej, specjalista w zakresie prawa międzynarodowego. Wysoki urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Syn Markusa (Majera) Rundsteina (1851-1923)^[1], ławnika Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy^[2] i Amelii z Wyszogrodów^[3]. Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Miał młodszą siostrę Zofię (1879-1940), żonę Aleksandra Fryszmana (1874-1939), warszawskiego lekarza (szerzej w artykule A. Redzika^[1]).

W 1894 r. ukończył siedmioklasowe rosyjskie II Rządowe Gimnazjum Filologiczne, które mieściło się w gmachu przy Nowolipkach 11^[1]. W latach 1894–1898 odbył studia na Wydziale Prawa Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył je z najwyższym wyróżnieniem. Następnie studiował na Uniwersytecie w Heidelbergu, gdzie w 1900 r. uzyskał stopień naukowy doktora praw^[1]. Następnie wyjechał do Berlina, gdzie pracował na uniwersytecie pod kierunkiem znanego niemieckiego profesora prawa Josefa Kohlera (1849-1919). Adam Redzik wskazuje, że:

„w 1902 r. Rundstein zdradzał jednak już znudzenie niemieckim mistrzem. W recenzji jednego z ważniejszych dzieł Kohlera (Einführung in die Rechtswissenschaft, Lipsk 1902), którą opublikował na łamach „Gazety Sądowej Warszawskiej” (nr 11, s. 140–141, nr 13, s. 170–171) zarzucił Kohlerowi, że jego dzieło dla teorii prawa niewiele wnosi i stwierdził, że niemiecki profesor powtarza „ogólniki przeżute”. Przeciwstawił mu polskiego uczonego wykładającego w Petersburgu – Leona Petrażyckiego, którego nowatorskie poglądy zyskiwały coraz większą popularność w świecie nauki. Niebezkrytycznie wskazywał, że – w przeciwieństwie do Kohlera – Petrażycki miał zapędy „fantazyjne i buńczuczno śmiałe”, co powodowało, że można było z nimi polemizować i „stanąć do walki”^[1].

W 1904 r. urodził mu się syn Jerzy^[1]. W 1906 r. powrócił do Warszawy. Został adwokatem. Zaangażował się w tworzenie zrębów polskiej państwowości^[1].

W 1913 r. był wraz z Karolem Lutostańskim, Stanisławem Posnerem i Zygmuntem Nagórskim współzałożycielem czasopisma „Themis Polska” (w latach 1913–1915 pełnił funkcję jego redaktora naczelnego)^[2].

Był syjonistą oraz działaczem na rzecz niepodległości Polski. W październiku 1917 został zatrudniony w Departamencie Politycznym Tymczasowej Rady Stanu.

W trakcie wojny polsko-bolszewickiej był delegatem na rozmowy do Mińska (1920 r.), a następnie do Rygi (1921 r.)^[1]. Zabiegał o zwrot polskich dzieł kultury z Rosji^[1]. Szymon Rundstein był współautorem, a wg niektórych autorem polskiej ustawy o obywatelstwie z 1920 r., za co spotykała go poważna krytyka ze strony organizacji żydowskich^[1].

Od 1918 do 1926 r. w charakterze radcy był naczelnikiem Wydziału Prawnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Był negocjatorem polskim w rokowaniach z innymi państwami (należał do grupy negocjacyjnej przy Traktacie Wersalskim i Traktacie Ryskim). Po 1926 r. działał jako „kontraktowy iuris consultus”^[2]

W latach 1923–1939 był członkiem Komisji do Stopniowej Kodyfikacji Prawa Międzynarodowego Ligi Narodów^[4].

Od 1927 r. był profesorem prawa międzynarodowego w Wolnej Wszechnicy Polskiej i kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego. W 1928 i 1933 r. prowadził wykłady w elitarnej Akademii Prawa Międzynarodowego w Hadze^[2][1].

Działał w Towarzystwie Prawniczym w Warszawie, Towarzystwie Naukowym Warszawskim oraz w Polskim Oddziale Towarzystwa Prawa Międzynarodowego. Publikował w „Gazecie Sądowej Warszawskiej”, „Orzecznictwie Sądów Polskich”, „Palestrze”, „Przeglądzie Prawa Handlowego”^[2].

Był współtwórcą MSZ, a wraz z Julianem Makowskim byli w okresie II RP głównymi twórcami polskiego prawa i praktyki traktatowej^[1]. Miał ogromne zasługi w pracach nad kodyfikowaniem prawa międzynarodowego. W literaturze podnosi się, że dzięki Rundsteinowi Polska była „w awangardzie krajów europejskich w odniesieniu do regulacji bezpaństwowości” (Dorota Pudzianowska)^[1].

Był rzecznikiem Polski w słynnym sporze z Niemcami o rozumienie treści Traktatu Wersalskiego oraz umów dodatkowych w przedmiocie prawa do reprezentacji Wolnego Miasta Gdańska przed Międzynarodową Organizacją Pracy (dalej: MOP)^[1]. „Sprawa trafiła wówczas pod osąd Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze, który po tygodniowej rozprawie uznał wyłączne uprawnienia Polski do reprezentowania Wolnego Miasta Gdańska za granicą oraz wyłącznego zastępowania go w MOP”^[1]. Z kolei w 1929 r. reprezentował Polskę w Madrycie w sporze z niemieckim ministrem spraw zagranicznych, dotyczącym zarzutu łamania praw mniejszości niemieckiej^[1].

Po napaści w 1939 Niemiec na Polskę zrezygnował z wyjazdu za granicę (miał zaproszenie z uczelni brytyjskich i szwajcarskich). Po zburzeniu jego mieszkania w Warszawie przy ul. Tłomackie 6 w trakcie oblężenia stolicy we wrześniu 1939 znajdował się pod opieką dr. Stanisława Bukowieckiego. Wraz z rodziną został jednak przesiedlony do getta warszawskiego. W sierpniu 1942 został z żoną, córką oraz wnukiem (lub wnuczką) wywieziony do obozu zagłady w Treblince, gdzie wszyscy zostali zamordowani^[2][1]. Wojnę i okupację przeżył syn Jerzy^[1].

2 maja 1922 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski^[5][6] – za zasługi dla obudowy Polski na forum międzynarodowym^[1].

W biogramie autorstwa Krzysztofa Pola zamieszonym w internetowym Leksykonie prawników polskich tak opisano jego dokonania: „W dziejach polskiej myśli prawniczej XIX i XX w. trudno znaleźć bardziej wszechstronnego uczonego niż Szymon Rundstein. Należał on bowiem do najwybitniejszych prawników europejskich i dogmatyków prawa w Polsce, a jego bogaty dorobek naukowy stawiano na równi z dorobkiem takich uczonych jak: L. Petrażycki, W. L. Jaworski, F. Zoll (mł.) czy S. Wróblewski. Potrafił przy tym zadziwiająco łączyć rozległą wiedzę uczonego z umiejętnościami prawnika-praktyka: adwokata-cywilisty, wybitnego znawcy i negocjatora traktatów międzynarodowych, kodyfikatora i legislatora w Lidze Narodów i Akademii Prawa Międzynarodowego oraz sędziego Stałego Trybunału Arbitrażu w Hadze.”^[3]

• Zadania ogólne teorii prawa (1899)
• Reforma kodeksu karnego w Niemczech (1902)
• Luki w prawie (1903)
• Zarys postępowania kartelowego (1903)
• O etycznie obojętnych przepisach prawa (1903)
• Sądy polubowne a prawo stanowione (1903)
• Das Recht der Kartelle (Berlin 1904).
• Die Tarifverträge im französischen Privatrecht (Leipzig 1905)
• Die Tarifverträge und die Moderne Rechtwiesenschaften: Eine Rechtsvergleichende Untersuchung (Leipzig 1906).
• Studya i szkice prawne (Lwów 1904).
• Umowa pracy w cywilistyce współczesnej (1907)
• Zasady i kierunki międzynarodowego prawa upadłościowego (1908)
• Orzecznictwo jako źródło prawa (1913),
• O socyologicznych podstawach wykładni prawa (1914)
• Wojna powietrzna wobec prawa (1915)
• Przyczynki do teorii deliktu międzynarodowego (1916)
• Wykładnia prawa i orzecznictwo (1916)
• Idea prawa narodów (1917)^[7]
• Drogi prawa narodów (1919)
• Obywatelstwo a opcja w traktacie rzymskim (1921)
• Zasady teorii prawa (1924)^[8]
• Ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego (Warszawa 1924, wyd. 2, Warszawa 1927).
• Polska ustawa o obywatelstwie i Traktat wersalski (1924)
• La loi polonaise de 1920 sur la nationalité et les traités de Versailles (1924)
• Arbitrage international en matière privée (1928)
• nowoczesnych tendencjach prawa konstytucyjnego (1931)
• Narodowo-socjalistyczna doktryna prawa narodów (1935)
• Międzynarodowe ujednostajnienie sądownictwa polubownego (1936)
• Zagadnienie teorii prawa w orzecznictwie cywilnym Sądu Najwyższego (1938)
• W poszukiwaniu prawa cywilnego (1939)^[4][9]

• Maciej Marszał, „Idea prawa” w normatywistycznej teorii Szymona Rundsteina, „Przegląd Sejmowy” R. 28, nr 5 (2020), s. 83–95.
• Mariusz Mohyluk, Szymon Rundstein o prawie radzieckim, „Miscellanea Historico-Iuridica” t. VI, 2008, s. 67–77.
• Krzysztof Pol, Poczet prawników polskich XIX i XX wieku, wyd. 2, red. i uzup. A. Redzik, Warszawa: C.H. Beck 2011.
• Adam Redzik, „Poczet Jurystów i Ekonomistów” (4): Szymon Rundstein – patron „Głosu Prawa” 2020, „Głos Prawa” 2020, t. 3, nr 1 (5), poz. 16, s. 208–221.

• Dzieła Szymona Rundsteina w bibliotece Polona