Słownictwo

Słownictwo, inaczej leksyka[1][2] – ogół wyrazów danego języka; pojedyncza warstwa leksykalna (np. słownictwo neutralne, książkowe, ekspresywne itp.) lub zasób wyrazów właściwych dla danego autora lub utworu[3]. Wyrazy służą do nazywania elementów rzeczywistości (ich cech oraz relacji między nimi), stanów wewnętrznych człowieka oraz stanów ekspresywnych (uczuć, emocji itp.)[2]. Leksyka tworzy złożony system, w którego skład wchodzą różne podsystemy stanowiące rozmaite warstwy słów. Poszczególne leksemy różnią się pod względem pochodzenia, sfer użycia, przynależności stylistycznej i stopnia bliskości znaczeniowej[3]. Pewna grupa wyrazów nie odnosi się do rzeczywistości językowej, lecz pełni funkcję tekstową (spójniki, częściowo przyimki)[2].

Rozróżnia się słownictwo rodzime i słownictwo pochodzenia obcego (zapożyczone). W języku polskim, podobnie jak w innych językach europejskich, co najmniej 10% zasobu leksykalnego to zapożyczenia[4]. Z punktu widzenia stylistyki wyróżnia się słowa neutralne, tworzące fundament zasobu leksykalnego, a także słowa nacechowane, których użycie jest ograniczone przez typ wypowiedzi oraz warunki komunikacji (np. wyrazy specjalistyczne, potoczne, publicystyczne itp.). Wartość stylistyczna różnych elementów leksykalnych zmienia się wraz z rozwojem języka. Niektóre jednostki leksykalne z czasem wychodzą z powszechnego obiegu, stając się archaizmami; z kolei nowo powstałe słowa (neologizmy) przyjmują się dopiero po pewnym czasie[3]. Wyróżnia się słownictwo czynne (wyrazy rozumiane i używane przez daną osobę) oraz słownictwo bierne (wyrazy rozumiane przez danego człowieka, ale w zasadzie przez niego nie używane)[2].

Charakterystyczną cechą słownictwa (w odróżnieniu od stosunkowo stałej gramatyki) jest jego zmienność, gdyż odbijają się w nim zmiany w życiu społecznym, jak np. pojawianie się nowych przedmiotów i zjawisk[3]. Słownictwo jest nieustannie pomnażane wskutek zapożyczania wyrazów obcych i kreatywnego wykorzystywania rodzimych zasobów słowotwórczych (tworzenie neologizmów); dochodzi też do przypisywania nowych znaczeń istniejącym wyrazom (neosemantyzacja)[2]. Jednocześnie znaczna część zasobu leksykalną zachowuje swoje podstawowe znaczenia, zapewniając ciągłość językową. Słownictwo języka ogólnego (standardowego) może się wzbogacać poprzez przejmowanie elementów innych odmian języka, w tym dialektyzmów i slangu. Duży udział w słownictwie mają dziś internacjonalizmy (np. rewolucja, kosmos). Popularyzacja osiągnięć nauki i techniki prowadzi do rozszerzenia zakresu użycia pierwotnie wąsko specjalistycznych terminów, z których wiele staje się częścią słownictwa powszechnego[3].

Między jednostkami leksykalnymi zachodzą relacje semantyczne i formalne takie jak: synonimia, antonimia, homonimia[3].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Daniela Podlawska, Iwona Płóciennik: Leksykon nauki o języku. Bielsko-Biała: Park, 2002, s. 124. ISBN 978-83-7266-144-9. OCLC 52084427. [dostęp 2021-08-27].
  2. ↑ a b c d e Hanna Jadacka, Andrzej Markowski, Hasła problemowe, [w:] Andrzej Markowski (red.), Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, t. 2: Q–Ż, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022, s. 1668–1670, ISBN 978-83-01-22136-2, ISBN 978-83-01-22135-5, OCLC 1325603935, hasło „słownictwo”.
  3. ↑ a b c d e f Jozef Mistrík i inni, Encyklopédia jazykovedy, Bratislava: Obzor, 1993, s. 404, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  4. ↑ Stanisław Dubisz: „lonek”. sjp.pwn.pl, 2023-10-21. [dostęp 2023-10-25].
Językoznawstwo

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya