Tamarindito

Tamarindito – miasto majańskie położone w południowo-zachodniej części departamentu Petén w Gwatemali, około 10 kilometrów na wschód od Dos Pilas^[1].

Stanowisko położone jest na wzgórzu w kształcie litery L^[2], które na zachód rozciąga się w kierunku Arroyo de Piedra a na południe do El Escarbado. W pobliżu znajdują się trzy małe jeziora zwane Laguna Tamarindito, Laguna El Raicero i Laguna Las Pozas. Na zboczach znajdują się kompleksy mieszkalne, a u ich podnóża tarasy uprawne^[3]. Szczyt wzgórza został wyrównany, gdzie we wczesnym okresie klasycznym wzniesiono królewską siedzibę^[2].

Stanowisko dzieli się na dwie główne grupy A i B, oraz kilka pomniejszych, które łącznie zawierają 140 struktur, sześć steli, dwa ołtarze ofiarne, schody hieroglificzne oraz długą groblę łączącą obie grupy. Nie odnaleziono natomiast murów obronnych ani boiska do gry w piłkę^[2]. Zarówno w grupie A jak i B znajdowały się struktury pałacowe, przy czym te w grupie A zawierały rezydencje przeznaczone dla elit, a te w grupie B prawdopodobnie pełniły funkcje administracyjne i dyplomatyczne^[4].

Tamarindito we wczesnym okresie klasycznym było najważniejszym miastem w regionie, ale posiadało również drugorzędną stolicę w Arroyo de Piedra, z którym tworzyło jedno państwo dzieląc ten sam emblemat^[5].

We wczesnym okresie klasycznym (350-600 r. n.e.) Tamarindito było niewielkim ośrodkiem, jednak wraz ze wzrostem liczby ludności, miasto zyskało na znaczeniu i do VII wieku n.e. stało się stolicą regionu Petexbatún^[6].

Około 629 roku władca Tikál (prawdopodobnie Kinich Muwaan Jol II) założył Dos Pilas w celu kontrolowania szlaków handlowych w regionie Petexbatún. Doprowadziło to do utraty dominującej pozycji przez Tamarindito i podporzadkowania się nowemu ośrodkowi. Mimo tego miasto nadal się rozwijało i VIII wieku osiągnęło szczyt populacji^[7].

W 760 roku na tronie zasiadł Chanal Balam, który zbuntował się i wraz z sojusznikami najechał Dos Pilas. Tekst ze schodów hieroglificznych odkrytych w Tamarindito wspomina o „wyjściu” władcy Dos Pilas, co jest odniesieniem do przymusowej ucieczki, choć niewykluczone, że został on schwytany i zabity^[8].

Zniszczenie miasta nie tylko doprowadziło do jego opustoszenia, ale też zdestabilizowało cały region Petexbatún, który pogrążył się działaniach wojennych. W ciągu 50 lat od zwycięstwa nad Dos Pilas populacja Tamarindito spadła o prawie osiemdziesiąt procent. Przypuszczalnie część mieszkańców przeniosła się do Punta de Chimino. Natomiast jeden z władców został wspomniany w inskrypcji z Aguateca datowanej na 790 rok, ale związek między tymi dwoma miastami pozostaje niejasny^[9].

W IX wieku Tamarindito pozbawione znacznej części populacji zostało zredukowane do małej wioski składającej się z kilku gospodarstw położonych w pobliżu źródeł wody^[10].

Ruiny miasta zostały odkryte w 1959 roku przez geologa George’a Vinsona, który poszukiwał złóż ropy naftowej. Dokładniejszego rekonesansu dokonali w 1984 roku Ian Graham oraz Merle Green Robertson, którzy sporządzili opis stanowiska oraz jego rzeźb. W 1990 roku archeolog Stephen Houston wraz z grupą badaczy rozpoczął wykopaliska w ramach Regionalnego Projektu Archeologicznego Vanderbilt Petexbatun. W czasie prac terenowych zbadali Grupy A i B oraz sporządzili mapę kilku terenów mieszkalnych powiązanych z tarasami rolniczymi odkrytymi w tym samym roku w północno-wschodniej części stanowiska^[3]. Badania kontynuowano w latach 1991–1994 pod kierownictwem Juana Antonio Valdésa^[11].

Inskrypcje znajdujące się na ceramice i innych zabytkach sugerują długą linię dynastyczną, składającej się z ponad 25 władców, z czego zaledwie kilku zidentyfikowano z imienia^[2]. Jednakże uwzględniono w niej mitycznych władców, ponieważ późniejsi królowie uważali, że ich korzenie wywodzą się z głębokiej, mitycznej przeszłości. Dotychczas zidentyfikowano dwunastu władców:^[12]

• Robert J. Sharer, Loa P. Traxler: The Ancient Maya. Wyd. 6. Stanford University Press, 2006, s. 386. ISBN 978-0-8047-4817-9.
• Arthur A. Demarest: The Terminal Classic in the Maya lowlands: Collapse, transition, and transformation. Wyd. 6. Boulder: University Press of Colorado, 2005, s. 83-101. ISBN 0-87081-822-8.
• Juan Antonio Valdés. TAMARINDITO: Archaeology and regional politics in the Petexbatun region. „Ancient Mesoamerica”. 8 (2), s. 321, 1997. Cambridge University Press. DOI: 10.1017/S0956536100001760. 
• Simon Martin, Nikolai Grube: Chronicle of the Maya Kings and Queens. Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya. Thames & Hudson, 2008, s. 55-63. ISBN 978-0-500-28726-2. (ang.).
• Sven Gronemeyer. The Monuments and Inscriptions of Tamarindito, Peten, Guatemala. „Acta Mesoamericana”. 25, s. 12, 2003. Markt Schwaben: Verlag Anton Saurwein.