Taniec z Merion

Taniec z Merion

La Danse de Mérion

Autor	Henri Matisse
Rodzaj	alegoria
Data powstania	1932–1933
Medium	olej na płótnie
Wymiary	ok. 350 × 1300 cm
Miejsce przechowywania
Miejscowość	Filadelfia
Lokalizacja	Barnes Foundation
Multimedia w Wikimedia Commons

Taniec z Merion, także Taniec (fr. La Danse de Mérion) – monumentalna dekoracja malarska w formie trzech paneli namalowanych farbami olejnymi na płótnie przez Henriego Matisse’a w 1932–1933, powstała na zamówienie Alberta Barnesa(inne języki), znajdująca się w zbiorach Fundacji Barensa w Filadelfii.

Henri Matisse stworzył trzy wersje Tańca w związku z tym samym zamówieniem amerykańskiego lekarza i kolekcjonera Alberta Barnesa(inne języki): Taniec niedokończony (fr. La Danse inachevée), Taniec paryski (fr. La Danse de Paris), Taniec z Merion (fr. La Danse de Mérion). Wersją ostateczną wysłaną do Ameryki do Fundacji Barensa był Taniec z Merion, tak określany w literaturze francuskiej. Dzieło figuruje w katalogu Fundacji Barensa po prostu jako Taniec (ang. The Dance)^[1][2].

Merion(inne języki) w tytule to nazwa miejscowości w Pensylwanii, na przedmieściach Filadelfii. W Merionie Albert Barnes założył fundację i zbudował galerię sztuki, dla której Matisse wykonał tryptyk^[1].

Kiedy Matisse odwiedził Stany Zjednoczone w 1930, pojechał również do Merion(inne języki), żeby zobaczyć kolekcję Barnesa. Kolekcjoner posiadał szereg dzieł Matisse’a. Barnes zamówił u Matisse’a monumentalną dekorację malarską do głównej sali galerii swojej fundacji. Artysta miał dużą swobodę w wyborze tematu. Określone zostały jedynie miejsce w budynku i rozmiar dekoracji. Tryptyk miał wypełnić przestrzenie nad drzwiami, pomiędzy łukami sklepienia^[1]. Jako temat Matisse wybrał taniec, który był dla niego ważny już od początku XX wieku. W kolekcji Fundacji Barensa znajdował się już wówczas obraz Matisse’a Radość życia z 1905–1906, którego jednym z motywów był krąg taneczny^[3]. W latach 1909–1910 malarz stworzył Tańce, z których jeden powstał na zamówienie rosyjskiego biznesmena i kolekcjonera Siergieja Szczukina. Obraz ten, jako duży panel dekoracyjny zdobił rezydencję Szczukina w Moskwie^[4].

Matisse rozpoczął pracę nad panelami dla Barensa po powrocie do Francji, w wynajętym atelier przy rue Désiré Niel w Nicei. Pierwsza wersja — później nazwana Tańcem niedokończonym (fr. La Danse inachevée) — nie zadowoliła go. Pierwotną kompozycję rysował i malował bezpośrednio na dużych płótnach. Uznał ją za „zbyt dekoracyjną” i zaczął poszukiwać nowego rozwiązania^[5].

Druga wersja (paryska) powstawała po powrocie Matisse’a z Padwy, po zaznajomieniu się z freskami autorstwa Giotta. Tym razem malarz konstruował kompozycję za pomocą kształtów wyciętych z papieru malowanego gwaszem. Był to ważny moment w jego rozwoju artystycznym. Niestety wymiary przygotowanych paneli nie zgadzały się z wymiarami wnęk w budynku Fundacji Barnesa. W lutym 1932 Matisse zorientował się, że wcześniejsze pomiary były błędne. W archiwach fundacji zachował się list malarza z 23 lutego 1932, w którym opisuje błąd i stwierdza, że musi rozpocząć pracę nad tryptykiem od nowa^[5][6].

Przeprojektował kompozycję, zwiększył liczbę postaci z sześciu do ośmiu i podzielił całość na trzy główne obszary kompozycyjne, odpowiadające architekturze pomieszczenia. Ostateczna wersja została wykonana od lata 1932 do kwietnia 1933 i zainstalowana w Merion w maju 1933. Taniec jest w zbiorach Fundacji Barensa w Filadelfii (nr inwentarzowy 2001.25.50a,b,c)^[5].

Tryptyk nie znajduje się już w budynku w Merion, dla którego Matisse go wykonał. Obecnie prezentowany jest w nowej siedzibie Barnes Foundation przy 2025 Benjamin Franklin Parkway w Filadelfii. Barnes Foundation przeniosła kolekcję z Merion do Filadelfii w 2012 roku. Nowa siedziba została specjalnie zaprojektowana tak, aby odtworzyć skalę, proporcje i konfigurację pierwotnych galerii w Merion. Dzięki temu obraz jest nadal prezentowany w przestrzeni bardzo bliskiej pod względem architektonicznym tej, dla której Matisse go namalował^[7][8].

Metodę użytą w pracy nad Tańcem z Merion Matisse będzie stosował szczególnie intensywnie w latach 40. i 50., przygotowując swoje barwne gwasze wycinane (fr. gouaches découpées)^[9].

Trzy płótna są osobnymi panelami, ale nie są trzema niezależnymi obrazami. Zostały zaprojektowane jako jedna monumentalna kompozycja dostosowana do architektury. Dzieło dziedziczy pewne cechy charakterystyczne dla techniki wypracowanej przez artystę w latach wcześniejszych, jak odważne traktowanie koloru i daleko posunięte uproszczenie form. Artysta przedstawił osiem stylizowanych ludzkich postaci, nagich tancerzy albo nimf, ukazanych w ruchu. Kompozycja jest rozbita na trzy części, odpowiadające trzem półkolistym lunetom galerii. W każdej z lunet znajdują się dwie postacie tańczące, a dodatkowa para postaci znajduje się w partiach łączących poszczególne panele. Postacie są szare, pozbawione szczegółowego modelunku, wygięte w dynamiczne, płynne kształty, podporządkowane rytmowi całej kompozycji. Tło tworzą wielkie, niemal całkowicie płaskie pasy czerni, błękitu i różu. Kolor łączy obraz z konkretnym pomieszczeniem i jego otoczeniem^[1].

Latem 1905 roku Matisse’a przykuł widok katalońskich rybaków tańczących sardanę na plaży w Collioure. Dla artysty taniec ten był wyrazem witalności, odnowy i wspólnoty życia. Artysta nigdzie oficjalnie nie przypisał Tańcowi z Merion żadnego jednoznacznego alegorycznego kodu interpretacyjnego^[1][10].

Panel	Reprodukcja	Wymiary	Źródło
Panel lewy		339,7 × 441,3 cm	[1]
Panel środkowy		355,9 × 503,2 cm	[1]
Panel prawy		338,8 × 439,4 cm	[1]

• Taniec w miejscu ekspozycji