Tawerna

Tawerna (wł. taverna, fr. taverne, z łac. taberna)^[1] – określenie lokalu gastronomicznego; w języku polskim oznacza małą restaurację (lub lokal o charakterze restauracji) znajdującą się w porcie morskim albo w pobliżu morza^[2]. Słowo to w podanych językach źródłowych oznacza ubogie mieszkanie, ubogą karczmę lub szopę^[1]; W ujęciu encyklopedycznym bywa opisywana jako karczma (gospoda) portowa, kojarzona z żeglarzami i rybakami^[3]. Określenie to bywa odnoszone do lokali, których oferta jest kierowana przede wszystkim do żeglarzy i rybaków, a sam lokal kojarzy się z żeglarstwem (np. poprzez tematykę, klimat miejsca)^[4].

Wyraz jest notowany w polszczyźnie co najmniej od XIX w. (WSJP wskazuje poświadczenie od 1861 r.).^[2] Pochodzi od włoskiego taverna (oraz pokrewnych form w innych językach europejskich, m.in. fr. taverne), wywodzących się z łacińskiego taberna.^[1] Łacińskie taberna oznaczało m.in. lekki budynek lub pomieszczenie o funkcji użytkowej (np. budę, kram, sklep, warsztat), a także zajazd lub gospodę.^[5]

W źródłach dotyczących starożytnego Rzymu terminem tabernae określano przede wszystkim miejskie sklepy i lokale usługowe (często dostępne bezpośrednio od ulicy); część z nich pełniła funkcje związane z podawaniem jedzenia i napojów, co zbliża je do potocznego rozumienia „tawerny”^[6][7].

W słownikowym ujęciu włoskim taverna bywa definiowana jako osteria lub trattoria niskiego rzędu; współcześnie (zwłaszcza w użyciu stylizacyjnym) termin ten jest również stosowany bez nacechowania pejoratywnego na określenie restauracji i traktierni urządzonych w stylu rustykalnym (także w zdrobnieniu tavernetta)^[8].

W tradycji anglojęzycznej odpowiednikiem jest tavern – lokal, w którym sprzedaje się napoje alkoholowe do spożycia na miejscu (bar/pub), a w starszym użyciu także zajazd zapewniający podróżnym posiłek i nocleg (inn)^[9][10]. W ujęciu historycznym prowadzenie tawern towarzyszyło rozwojowi handlu, podróży i przemysłu^[11].

Motyw tawerny jest częsty w piosence żeglarskiej i repertuarze szantowym: pojawia się jako przestrzeń portowej wspólnoty (śpiew, spotkanie załogi), ale też jako „bezpieczny” substytut rejsu – miejsce, w którym opowiada się o morzu i marzy o wypłynięciu^[12]. W polskim obiegu wykonawczym istnieją również utwory wprost odwołujące się do tawerny w tytule, m.in. „Portowa Tawerna” Jerzego Porębskiego^[13]. W kulturze anglojęzycznej słowo to występuje m.in. w tytule tradycyjnej pieśni „There Is a Tavern in the Town”^[14][15].

Zobacz hasło tawerna w Wikisłowniku

• Karczma