Tekla Trapszo

Tekla Trapszo

Tekla Trapszo
Data i miejsce urodzenia	23 września 1873 Kalisz
Data i miejsce śmierci	27 października 1944 Warszawa
Zawód	aktorka teatralna i filmowa
Współmałżonek	Jan Kornel Krywult (ur. 1873)
Lata aktywności	1890-1939
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Tekla Trapszo, Tekla Trapszo-Krywultowa (ur. 23 września 1873 w Kaliszu, zm. 27 października 1944 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa.

Tekla Trapszo była córką Anastazego i Anny Eugenii Walerii z Ćwiklińskich, 1 v. Gustaw. Urodziła się jako nieślubne dziecko, ponieważ rodzice usankcjonowali związek dopiero kilka lat po jej urodzeniu. Prawdopodobnie już jako dziewczynka gry­wała role dziecinne w zespole ojca, który przygotowy­wał ją do zawodu aktorki^[1]. Po śmierci matki w 1884, przyjechała do Warszawy, a następnie związała się z teatrami Łodzi, gdzie zadebiutowała w 1890. W latach 1891–1899 była aktorką Teatru Miejskiego w Krakowie, gdzie szybko stała się ulubienicą publiczności. Później przez krótki okres była we Lwowie. W latach 1899–1927 grała w teatrach rządowych w Warszawie, między innymi w Teatrze Rozmaitości i w Teatrze Letnim. Kilkukrotnie wystąpiła w Kaliszu.

Obdarzona delikatną urodą blondynka szybko zwróciła na siebie uwagę filmowców. Na ekranie zadebiutowała w 1911 rolą Joas w filmie S. Knake-Zawadzkiego Sąd Boży wg Sędziów Stanisława Wyspiańskiego. Była to jedna z pierwszych adaptacji filmowych wybitnego utworu literackiego, którą zrealizowano na ziemiach polskich^[1]. Od 1924 grała w Teatrze Narodowym w Warszawie. W końcu lat dwudziestych praktycznie przestała pojawiać się na scenie, mimo że należała do najwybitniejszych aktorek ówczesnych czasów. Po kilkunastoletniej przerwie, już jako emerytka, wielokrotnie wystąpiła w filmach znanych reżyserów, grając głównie role matek, ciotek oraz opiekunek. Łącznie zagrała w 15 filmach, będąc jednocześnie pierwszą kaliszanką, która wystąpiła na srebrnym ekranie^[1].

Przed wojną mieszkała w Aninie pod Warszawą. Sporadycznie występowała w radio i w telewizji^[1].

Była zasłużoną członkinią Związku Artystów Scen Polskich.

Zmarła 27 października 1944 w szpitalu oftalmicznym w Warszawie.

Tekla Trapszo spoczywa w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 229–6–4,5,6)^[2].

Jej siostrą była Irena Trapszo-Chodowiecka. Tekla Trapszo była ciotką dla Mieczysławy Ćwiklińskiej.

Jej mężem w latach 1900–1923 był Jan Krywult (1875–1923), właściciel salonu sztuki, propagujący artystów polskich i obcych (m.in. E. Muncha, M. Klingera, H. Touluse-Lautreca), późniejszy dyrektor administracyjny Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych^[1]. Miała z nim córkę, również aktorkę Felicję Trapszo (1902–1938), zamężną z Zygmuntem Bończą-Tomaszewskim^[3]. Jej teściem był Aleksander Krywult. W czasie trwania małżeństwa aktorka używała podwójnego nazwiska Tekla Trapszo-Krywultowa, a po śmierci męża w 1923 wróciła do swojego nazwiska panieńskiego.

• Złoty Krzyż Zasługi
• Srebrny Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937)^[4]

• 1939 – Bogurodzica jako pani Polaska, matka Jana
• 1938 – Profesor Wilczur jako matka doktora Pawlickiego
• 1938 – Rena jako Małgorzata Łaska, matka Reny
• 1938 – Kobiety nad przepaścią
• 1937 – Ty, co w Ostrej świecisz Bramie jako matka Ryszarda^[5]
• 1936 – Jego wielka miłość jako matka Grywicza
• 1936 – Pan Twardowski jako kobieta na jarmarku żebrząca o chleb
• 1934 – Młody las jako Walczakowa, matka Jana
• 1933 – Pod Twoją obronę jako pani Polaska
• 1933 – Romeo i Julcia jako matka Krysi
• 1930 – Janko Muzykant jako matka Janka
• 1930 – Wiatr od morza jako gospodyni
• 1929 – 9.25. Przygoda jednej nocy
• 1929 – Człowiek o błękitnej duszy jako matka Haliny
• 1929 – Mocny człowiek jako gospodyni domu na Ogrodowej
• 1929 – Pod banderą miłości jako matka Andrzeja
• 1928 – Przedwiośnie jako Jadwiga Barykowa (nominacja do nagrody Złota Kaczka)
• 1912 – Przesądy
• 1912 – Spodnie jaśnie pana
• 1911 – Sąd boży jako Joas

• 1895 – Sapho, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
• 1900 – Do rozwodu, Teatr Miejski w Kaliszu
• 1900 – Fortepian Berty, Teatr Miejski w Kaliszu
• 1900 – Pomyłka pana Lambinetta, Teatr Miejski w Kaliszu
• 1907 – Pietro Caruso, Teatr Miejski w Kaliszu
• 1909 – Sen nocy letniej, Teatr Wielki w Warszawie
• 1924 – Ziemia nieludzka, (sala kina „Stylowy” przy ul. Ciasnej 21)
• 1924 – Don Juan Tenorio, Teatr Narodowy w Warszawie
• 1924 – Uciekła mi przepióreczka..., Teatr Narodowy w Warszawie

• Maria Bojarska: Mieczysława Ćwiklińska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988. ISBN 83-06-01370-0.
• Adam Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski moich czasów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1957.

• Tekla Trapszo w bazie IMDb (ang.)
• Tekla Trapszo w bazie Filmweb
• Tekla Trapszo w bazie filmpolski.pl
• Tekla Trapszo, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09] .
• Materiały związane z Teklą Trapszo w bibliotece Polona