Tenor

Tenor – jeden z czterech głównych rodzajów, klas głosu ludzkiego. Mianem tym określa się również osoby śpiewające tym głosem^[1][2][1][3]. Skala tenorów solistów obejmuje dźwięki od c do c'-d, a skala tenorów chóralnych – od c do g'-a’^[4]. Sytuuje się pomiędzy skalą barytonu a męskiego altu.

Tenor jest najwyższym głosem męskim osiągalnym rejestrem piersiowym (patrz: technika śpiewu). Zwykle obejmuje zakres od c do c (notacja Helmholtza).

Nazwa głosu pochodzi od włoskiego słowa „tenere” (podtrzymywać, z łac. tenere ‘trzymać’)^[5][6]. Na początku rozwoju polifonii wokalnej, w muzyce średniowiecznej, tenor zawsze wykonywał cantus firmus, podtrzymując głos wysoki – cantus (mniej więcej w skali sopranu), który wykonywał inną melodię. W dalszym rozwoju dodano trzeci głos, wyższy niż tenor, śpiewający melodię odnoszącą się do cantus firmus, niejako przeciw tenorowi (contratenor altus, czyli głos wysoki – altus – śpiewający partię „konkurującą” z partią tenorową). Następnie dodano kolejny głos, niższy (contratenor bassus, czyli głos niski – bassus – śpiewający partię również „konkurującą” z partią tenorową). W ten sposób stworzono podstawowy skład polifoniczny podobny do obecnie nam znanego: cantus, contratenor altus, tenor, contratenor bassus. Dla ułatwienia odrzucono potem słowa „contratenor”, tworząc nazewnictwo cantus – altus – tenor – bassus, podobne do stosowanego w naszych czasach, znane już w renesansie i używane częściowo również w baroku^[7].

Przed drugą połową XVII wieku tenory obsadzane były w partiach kojarzonych obecnie z innymi głosami.

Ze względu na to, że przez długi czas w historii kobietom nie wolno było śpiewać w kościele, w głosach wyższych (głównie w partii cantus) obsadzani byli albo mężczyźni śpiewający falsetem (obecnie zwani kontratenorami), albo chłopcy przed mutacją, posiadający głos zwany dyszkantem^[8], albo kastraci. Wbrew obecnym skojarzeniom w partii altus nie śpiewał zwykle głos kojarzony z obecnym żeńskim altem lub falsetowym kontratenorem, ale tenor śpiewający rejestrem piersiowym o wyjątkowo szerokiej skali^[9]. Obecnie niektórzy wykonawcy muzyki dawnej, zwykle śpiewający partie tenorowe, często wykonują partie altus właśnie w ten sposób (np. Charles Daniels, Stephan van Dyck).

Znany również jako tenore di grazia, tenor leggero jest zasadniczo męskim odpowiednikiem koloratury lirycznej. Głos ten jest lekki, zwinny i zdolny do wykonywania trudnych fragmentów fioritury. Typowy tenor leggero posiada zakres od około C₃ do C₅, a nieliczni są w stanie śpiewać pełnym głosem aż do F₅ lub nawet wyżej. W niektórych przypadkach rejestr piersiowy tenora leggero może sięgać poniżej C₃. Głosy tego typu są często wykorzystywane w operach Rossiniego, Donizettiego, Belliniego oraz w muzyce z okresu baroku.

Tenor liryczny to ciepły, pełen wdzięku głos o jasnej i pełnej barwie. Jest mocny, lecz nie ciężki, a jednocześnie z łatwością przebija się ponad brzmieniem orkiestry. Tenorzy liryczni mają zakres od około C₃ do D₅. Podobnie, ich niższy zakres może sięgać kilku nut poniżej C₃. W grupie tenorów lirycznych istnieje wiele odcieni wokalnych, a repertuar należy dobierać zgodnie z wagą, barwą i możliwościami głosu.

Przykładami tenorów lirycznych są m.in. Luciano Pavarotti, José Carreras, Wiesław Ochman, Krystian Ochman oraz Piotr Beczała.

Tenor spinto charakteryzuje się jasnością i wysoko położonym brzmieniem typowym dla tenora lirycznego, ale dysponuje większą siłą głosu, co pozwala mu „wypychać” dźwięk w dramatycznych kulminacjach przy mniejszym wysiłku niż w przypadku jego lżejszych odpowiedników. Tenorzy spinto mają ciemniejszą barwę głosu niż tenorzy liryczni, nie osiągając jednak tak ciemnego brzmienia, jak wielu tenorów dramatycznych. Niemieckim odpowiednikiem typu spinto jest Jugendlicher Heldentenor.

Przykładem tenora spinto jest m.in. Plácido Domingo.

Znany również jako tenore robusto, charakteryzuje się emocjonalnym, dźwięcznym i niezwykle potężnym, jasnym oraz heroicznym brzmieniem. Zakres głosu tenora dramatycznego rozciąga się od około B₂ do B₄, przy czym niektórzy potrafią śpiewać aż do C₅. Wielu odnoszących sukcesy tenorów dramatycznych historycznie unikało jednak podczas występów tak pożądanego wysokiego C. Ich dolny rejestr często sięga tessitury barytonowej, a niekiedy nawet kilku nut poniżej C₃, dochodząc do A♭₂.

Niektórzy tenorzy dramatyczni mają bogaty i ciemny kolor głosu (jak dojrzały Enrico Caruso), podczas gdy inni (jak Francesco Tamagno) posiadają jasną, stalową barwę. Tenorem dramatycznym był również Mario Del Monaco.

To tenor o dobrych zdolnościach aktorskich oraz umiejętności tworzenia charakterystycznych głosów dla granych postaci. Głos ten specjalizuje się w mniejszych rolach komicznych. Role te często grają młodsi tenorzy, którzy nie osiągnęli jeszcze pełnego potencjału wokalnego lub starsi, którzy mają już za sobą najlepsze lata swojej kariery wokalnej. Rzadko zdarza się, aby śpiewak specjalizował się w tych rolach przez całą swoją karierę.

We francuskiej operze komicznej (opéra comique) role drugoplanowe wymagające cienkiego głosu, ale dobrej gry aktorskiej, są czasami opisywane jako trial, od nazwiska śpiewaka Antoine'a Triala (1737–1795).

Zobacz hasło tenor w Wikisłowniku

• wysokość głosu
• Tenore di grazia