Teodor Ryder
.jpg)
| |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Instrumenty | |
| Zawód | |
| Aktywność |
1904–1943 |
| Współpracownicy | |
| Bronisława Rotsztatówna | |
Teodor Henryk Ryder (ur. 10 czerwca 1881 w Piotrkowie[1], zm. w 1944 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) – polski dyrygent i pianista żydowskiego pochodzenia.
Teodor Ryder był synem prawnika, w dzieciństwie pobierał lekcje gry na fortepianie. Kształcił się w konserwatorium w Darmstadt. Po zakończeniu nauki, w latach 1904–1916, dyrygował w kilku europejskich krajach – Niemczech, Szwajcarii, Francji. Pełnił funkcję drugiego kapelmistrza Opery Lyońskiej[1]. W Lyonie poznał niemiecką sopranistkę Idę Voth, która, po przejściu na judaizm, została jego żoną[2].
W 1916 roku przyjechał do Warszawy, gdzie współpracował z Filharmonią Warszawską. Po dwóch latach przeniósł się do Łodzi, gdzie od 1919 roku dyrygował Łódzką Orkiestrą Symfoniczną. Pracował w Konserwatorium Muzycznym Heleny Kijeńskiej–Dobkiewiczowej (ob. Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów) zarówno jako dyrygent i pianista, jak i pedagog. W latach trzydziestych XX wieku dyrygował także Radiową Orkiestrą Symfoniczną[1][2].
Teodor Ryder został przesiedlony do getta w marcu 1940 roku. Wraz z nim do getta trafiła jego żona, Ida. Odmówiła ona przejścia na chrześcijaństwo i nie opuściła męża, mimo że jako Niemka mogła uniknąć pobytu w getcie (zmarła na terenie getta w 1943 roku)[2].
Po trafieniu do getta Teodor Ryder nie zaprzestał działalności muzycznej. Współtworzył dom kultury przy ulicy Krawieckiej 3 oficjalnie otwarty 1 marca 1941 roku, dawał koncerty fortepianowe, akompaniował (często występował wspólnie z Bronisławą Rotsztatówną), dyrygował orkiestrą symfoniczną – są znane informacje o co najmniej czterech jej występach. Ostatni oficjalny koncert Teodora Rydera miał najprawdopodobniej miejsce w czerwcu 1943 roku – potem dom kultury zlikwidowano. Od tej pory koncerty mogły się odbywać w prywatnych mieszkaniach, bądź, półoficjalne, w siedzibie gettowego resortu papierniczego. W roku 1944 okupanci skonfiskowali należące do mieszkańców getta instrumenty muzyczne. Teodor Ryder został deportowany do Auschwitz-Birkenau jesienią 1944 roku, gdzie zginął[1][2].
Przypisy
- ↑ a b c d Teodor Ryder [online], Music and the Holocaust [dostęp 2013-04-27] (ang.).
- ↑ a b c d Tomasz Majewski, Muzyka w getcie [online], Centrum Dialogu im. Marka Edelmana [dostęp 2013-04-27].
Linki zewnętrzne
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.