Termy

Ten artykuł dotyczy łaźni rzymskich. Zobacz też: termy – ukryte skarby, termy – źródło termalne.
Część starożytnych łaźni rzymskich zachowanych w kąpielisku w angielskim Bath
Plan term w Pompejach
Imponujące pozostałości kompleksu Term Karakalli w Rzymie

Termy (łac. thermae od gr. θερμός thermos – „ciepło”) – w starożytnym Rzymie łaźnie publiczne.

Niezależnie od swych funkcji sanitarnych pełniły one rolę ośrodków życia kulturalnego i towarzyskiego. Były miejscami wypoczynku i rozrywki[1]. Mogli korzystać z nich wszyscy obywatele bez względu na przynależność klasową czy stan majątkowy[2]. Jednym z przywilejów przyznawanych przez cesarza było prawo bezpłatnego korzystania z term przez określony czas[3]. Większe łaźnie podzielone były na część męską i kobiecą[4][5]. Przy wejściu, przed przejściem do szatni (rozbieralni), ważne rzeczy osobiste (głównie pieniądze, kosztowności) oddawano na przechowanie pracownikowi obsługi zwanemu capsarius[6].

Termy stanowiły zespół obiektów usytuowanych na rozległym terenie. Do ich głównych funkcjonalnych części należały[1]:

  • szatnia (apodyterium)
  • sala lub otwarty basen do kąpieli zimnych (frigidarium)
  • baseny z ciepłą wodą (tepidarium), ogrzane pomieszczenie stanowiło przejście do sali kąpieli gorących[4][5]
  • baseny z gorącą wodą (caldarium)
  • łaźnie parowe (laconicum, sudatorium, assum)[6]
  • sale masażu (elaeothesium/oleoterion, unctorium), gdzie również namaszczano olejkami[2][3][6].
  • sale wypoczynkowe, westybule, palestra, biblioteka itp.

Do oświetlenia zadaszonych, ogromnych pomieszczeń Rzymianie opracowali system okien clerestorium (okna w dachu lub w pobliżu dachu lub sklepienia)[7].

Termy zaopatrywane były akweduktami w źródlaną wodę[1]. Pomieszczenia z basenami i salę do wypoczynku ogrzewano gorącym powietrzem rozprowadzanym w przestrzeni pod podłogą, za pomocą systemu zwanego hypocaustum[3]. Poza tymi pomieszczeniami w kompleks term wchodziły także boiska, sale gimnastyczne, stadiony, eksedry i portyki przeznaczone dla wypoczywających i prowadzących życie towarzyskie, biblioteki, pokoje muzyczne, bufety, sale gier w kości itp. Obiekty rozmieszczone były wśród zieleni[4].

Termy w dużych ośrodkach miały bogaty wystrój architektoniczny i pełną przepychu dekorację[4]. Ściany wewnątrz budynków pokrywano freskami, stiukami, w salach kąpielowych okładzinami z barwnych marmurów. Sufity zdobiono kasetonami i złoceniami, posadzki wykładano mozaikami lub płytami kamiennymi. Baseny, często z fontannami, okładano płytami z marmuru, granitu, porfiru, bazaltu, pomieszczenia zdobiono także rzeźbami[5].

Najstarsze termy z II w. p.n.e. zostały odkopane w Pompejach[4]. Upowszechniły się w I wieku p.n.e.[4]. W tym okresie przeobraziły się w ogromne kompleksy. Do najsłynniejszych należały termy zbudowane przez cesarzy: Tytusa, Domicjana, Karakallę, Dioklecjana, Konstantyna[3]. Budowane były nie tylko w Rzymie, ale na terenie całego imperium[3] np. w Patarze z I w., Paryżu i Hierapolis z przełomu II i III w., Trewirze z IV w., Aleksandrii.
Wraz z nadejściem chrześcijaństwa termy zaczęły podupadać. Większość kompleksów łaźni publicznych obecnie już nie istnieje. Do najlepiej zachowanych należą Termy Karakalli[7].

Obraz ruchliwego życia w termach daje Lucius Anneus Seneka w Listach moralnych do Lucyliusza:

„Mieszkam tuż obok term. Wyobraź sobie więc te najprzeróżniejsze głosy, których już uszy ścierpieć nie mogą. Siłacze ćwiczą i wyrzucają w górę ręce obciążone ciężarami […]; kiedy trafi się jakiś próżniak, któremu sprawiają przyjemność pospolite masaże, słyszę klaskanie dłoni o ciało […] A jak się zjawi sędzia sportowy i zacznie liczyć piłki – to już koniec […] Masz dalej tych, co skaczą do wody z impetem, rozbijając ją, […] wyobraź sobie piszczący i skrzekliwy głos niewolnika – depilatora […] Dodaj najprzeróżniejsze nawoływania sprzedających ciastka i masarza i cukiernika, z których każdy na swój sposób ale zawsze głośny, reklamuje swój towar”[8].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c Witold Szolginia: Architektura i budownictwo, dz. cyt., s. 392.
  2. ↑ a b Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z (pod red. Z. Piszczka), dz. cyt., s. 434-435.
  3. ↑ a b c d e Encyklopedia sztuki starożytnej, dz. cyt., s. 448-449.
  4. ↑ a b c d e f Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 292-293, ISBN 978-83-213-4726-4.
  5. ↑ a b c Słownik terminologiczny sztuk pięknych (red. Krystyna Kubalska-Sulkiewicz). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 414, ISBN 978-83-01-12365-9.
  6. ↑ a b c Oktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 159.
  7. ↑ a b Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka: Łaźnie rzymskie – egalitarna przyjemność fundowana z cesarskiej kiesy. Jaką rolę pełniły?. national-geographic.pl. [dostęp 2025-11-20].
  8. ↑ Lucjusz Anneusz Seneka: Listy moralne do Lucyliusza. List LVI, księga szósta. imperiumromanum.pl. [dostęp 2025-11-20].

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya