Toguz korgool

Toguz korgool
Ilustracja
Plansza do gry
Liczba graczy

2

Toguz korgool lub toguz kumalak jest gra typu mankala rozgrywana w Azji Środkowej. Znana jest jaka Toguz korgool w Kirgistanie, toguz kumalak w Kazachstanie, Mangala w Turcji, Mere Köçdü w Azerbejdżanie, i Chaqpelek u Ujgurów.

W 2020 roku "Toguz Kumalak/Toguz Korgool/Mangala/Göçürme: Tradycyjna gra strategii i inteligencji" została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego (UNESCO) poprzez wspólne zgłoszenie Kazachstanu, Kirgistanu i Turcji[1].

Historia

Toguz Korgool lub Togyz Kumalak (Dziewięć Kulek) jest wersją środkowoazjatycką gry typu mankala, o charakterze liczbowym i opiera się na matematycznej logice. Numer "dziewięć" ma duże znaczenie we wierzeniach ludowych i w mitologii ludów Azji Środkowej. Kirgizi dzielili kiedyś rok na 40 tygodni, gdzie każdy z tygodni składał się z dziewięciu dni.

Oprócz Kirgistanu, gra ta rozgrywana jest także w Kazachstanie (pod nazwą Toguz Kumalak), Tadżykistanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie, przez Kirgizów w północno-wschodnim Afganistanie, w niektórych regionach Rosji (Ałtaj, Chakasja, Jakucja, Tatarstan i Tuwa), przez mniejszość Kazachską w zachodniej Mongolii oraz w północno-zachodnich Chinach (w Urumczi i w Dżungarii).

Gra typu mankala dotarła do Azji Środkowej jedwabnym szlakiem oraz poprzez rozprzestrzenianie się islamu. O grze Toguz Korgool mowa jest w kirgiskim eposie Manas (fragment w języku kirgiskim):

Жалпак жыгач чаптырып,
Чараларын оюшуп
Бир жагына бир тогуз,
Бир жагына бир тогуз,
Үй чыгарып коюшуп…

Reguły gry

Toguz korgool

Gra toczy się w dwóch rzędach dołków, wypełnionych 162 kamieniami (kulkami). W każdym z rzędów znajduje się po 9 dołków. Oprócz tego do gry potrzebne są dwa duże dołki, czy misy, zwane kaznami, które służą do gromadzenia wygranych kulek przez każdego z graczy osobno. Na początku w każdym dołku znajduje się po 9 kamieni, natomiast kazany są puste. Celem gry jest zdobycie przynajmniej 81 kamieni. Grę poprzedza wylosowanie rozpoczynającego.

Gracze wykonują ruchy na przemian w stronę przeciwną do kierunku ruchu wskazówek zegara. Każdy ruch polega na wyjęciu kamieni z wybranego dołka po stronie gracza i umieszczeniu po jednym kamieniu w kolejnych dołkach, zaczynając od opróżnionego właśnie dołka. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy w dołku znajduje się tylko jeden kamień – zostaje on przełożony do następnego dołka, pozostawiając poprzedni pustym.

Jeśli ostatni kamień wpada do któregoś z dołków przeciwnika, przy czym liczba kamieni w tym dołku staje się przez to parzysta, gracz zdobywa wszystkie kamienie z tego dołka – przenosi je do swojego kazna. Jeśli ostatni kamień trafia do któregoś dołka z rzędu gracza – kamienie nie są zabierane przez nikogo.

Jeśli ostatni kamień wpadł do dołka przeciwnika, w którym były dwa kamienie, gracz zdobywa wszystkie 3 kamienie z tego dołka i przekłada je do swego kazana, natomiast opróżniony w ten sposób dołek staje się jego tuzem. W ciągu dalszej gry każdy kamień, który wpadnie do tuza, jest automatycznie zdobywany przez jego właściciela. Każdy z graczy może mieć tylko jednego tuza podczas całej gry i nie można zamienić utworzonego tuza na inny dołek. Nie jest dozwolone także utworzenie tuza w ostatnim (dziewiątym) dołku przeciwnika, jak również w dołku, w którym przeciwnik już utworzył tuza – na przykład, jeśli gracz ogłasza tuza w drugim dołku przeciwnika, przeciwnik nie może utworzyć tuza w drugim dołku gracza. Dołki w rzędach numerowane są zgodnie z ruchem gry.

W 1974 roku powstała Federacja Togyzkumalak Kazachskiej SRR. Została ona reaktywowana w 2004 roku jako Federacja Togyzkumalak w Kazachstanu. Istnieje również Światowa Federacja Togyzkumalaków[2].

Kirgiska Federacja Toguz Korgool

Kirgiska Federacja Toguz Korgool została stworzona w 1993 roku i dba upowszechnienie gry w kraju. Gra jest również popularna w Kazachstanie, gdzie także działa federacja mankali (Toguz Kumalak), która powstała nieco później, bo w 2004 roku. W obu państwach gra ta promowana jest jako sport narodowy. Grę tą początkowo grali sami mężczyźni, ale w obecnie jest popularna również wśród kobiet.

Pierwsze Mistrzostwa Świata odbyły się w dniach 1-7 listopada 2010 roku w Astanie, w Kazachstanie. 25 uczestników męskich mistrzostw reprezentowało 14 narodów: Antigua i Barbuda, Chiny, Niemcy, Gruzja, Kazachstan, Kirgistan, Mongolia, Rosja, Hiszpania, Szwajcaria, Turcja, Turkmenistan, USA i Uzbekistan. W mistrzostwach kobiet wzięło udział 18 zawodniczek z 10 krajów: Azerbejdżanu, Chin, Czech, Kazachstanu, Kirgistanu, Mongolii, Rosji, Turcji, Turkmenistanu i Uzbekistanu. Cztery kraje wysłały pełne drużyny (3 zawodników) w każdej płci: Kazachstan, Kirgistan, Mongolia i Rosja. Uzbekistan miał pełną drużynę męską[3].

Chronologia Mistrzostw Świata:

  • Pierwsze Mistrzostwa Świata odbyły się w dniach 1-7 listopada 2010 roku, Astana (Kazachstan).
  • Drugie Mistrzostwa Świata w Togyzkumalaku odbyły się w dniach 14-20 lipca 2012 roku, Pardubice, (Czechy).
  • Trzecie Mistrzostwa Świata w Togyzkumalak odbyły się w dniach 12-18 kwietnia 2015 roku, Ałmaty (Kazachstan).
  • Czwarte Mistrzostwa Świata Togyzkumalak odbyły się w dniach 3-8 września 2017 roku w Astana, (Kazachstan).
  • Piąte Mistrzostwa Świata w Togyzkumalak odbyły się w dniach 26 kwietnia - 4 maja 2019 roku, Antalya (Turcja).

Organizowane są regularne mistrzostwa Toguz Korgool/Toguz Kumalak w Kirgistanie, Kazachstanie, Uzbekistanie, Rosji (Ałtaj), a pierwszy turniej poza granicami byłego Związku Radzieckiego został zorganizowany w sierpniu 2006 roku, w Londynie, podczas Mindsports Olimpiady. Kolejne turnieje odbyły się w Stambule (Turcja), Pradze (Czechy), Ohrid (Macedonia) i Londynie (Wielka Brytania) w 2007 roku. Ostatni turniej odbył się w Czechach w sierpniu 2014 roku.

Komputerowa wersja tej gry została stworzona przez Kirgiskiego informatyka K. Kartanbaeva w 1999 roku.

W Polsce powstał Europejski Klub graczy "Toguz Korgool" związany z portalem internetowym Kyrgyzstan.pl.

Przypisy

  1. ↑ Tradycyjna gra strategiczno-wywiadowcza: Togyzqumalaq, Toguz Korgool, Mangala/Göçürme - dziedzictwo niematerialne - Sektor Kultury - UNESCO, Ich.unesco.org [dostęp 2022-02-05].
  2. ↑ Тоғызқұмалақ Қағидасы Мен Ережесі, 9kumalak.com, 10 kwietnia 2012 [dostęp 2022-02-05].
  3. ↑ Әлем Чемпионаты, 9kumalak.com, 10 kwietnia 2012 [dostęp 2022-02-05].

Linki zewnętrzne

Mankala
Opisy gier

Gioco wari config iniziale

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya