Tormięs

Tormięs
Ilustracja
Dawne zakłady mięsne Tormięs w Toruniu (ok. 2003 r.)
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Siedziba

Toruń

Adres

ul. Targowa 2/4

Data powstania

1884

Data likwidacji

1998

Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Tormięs”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Tormięs”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tormięs”
Ziemia53°01′02″N 18°38′12″E/53,017222 18,636667
Multimedia w Wikimedia Commons

Tormięs – zakład przemysłu mięsnego z siedzibą w Toruniu, który znajdował się na Jakubskim Przedmieściu, u zbiegu ulic Targowej i Lubickiej. Zlikwidowane po 1998 roku.

Historia

Fragment ogrodzenia u zbiegu ulic Targowej i Lubickiej (stan z lutego 2019 roku

Zakłady wybudowano w latach 1883–1884[1], według projektu toruńskiego architekta Ernsta Schwartza[2]. Rzeźnia została otwarta 2 lipca 1884 roku[3]. Do końca 1884 roku wzniesiono: trójhalową ubojnię dla świń, bydła i nierogacizny, ubojnię koni, ubojnię chorych zwierząt, stajnię, powozownię, chlewnię oraz budynek administracyjny[2]. Po wybudowaniu rzeźni władze Torunia wprowadziły zakaz prowadzenia prywatnego uboju oraz suszenia i wyprawiania skór w centrum miasta[4]. W latach 1893–1894 wybudowano chłodnię z maszynownią, wieżę ciśnień i kotłownię[2]. Na początku XX wieku powstała hala przykryta pierwszym żelbetonowym stropem, według projektu architekta Reinharda Uebricka. Rzeźnię dwukrotnie rozbudowano i unowocześniano, w latach 1912 i 1928[5]. W latach 1911–1912 wybudowano budynek administracyjny. Do końca lat 20. XX wieku w skład rzeźni wchodziły: trzy hale, chłodnie, stajnie i składnica skór[6]. Obok produkcji mięsa w rzeźni prowadzono rytualny ubój zwierząt dla miejscowej gminy żydowskiej[4]. W 1936 roku uruchomiono bekoniarnię i fabrykę szynek, wówczas najnowocześniejszą w Polsce[7].

Podczas II wojny światowej w zakładach produkowano produkty dla Wehrmachtu[8]. 1 lipca 1949 roku rzeźnię przekształcono w przedsiębiorstwo państwowe „Zakłady Mięsne w Toruniu”. W okresie komunistycznym zakład eksportował bekon do Wielkiej Brytanii oraz łopatki i szynkę do Stanów Zjednoczonych[4].

W 1981 roku na murach ogradzających teren Tormięsu działacze NSZZ „Solidarność” napisali TV kłamie oraz Mięso i mydło dla narodu[8]. Autorem haseł był Stanisław Kuczorski, który 11 listopada 1981 roku otrzymał od Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” upoważnienie do namalowania haseł[9].

W połowie lat 90. Tormięs eksportował swoje towary do Niemiec i Wielkiej Brytanii[6]. W 1995 roku skarb państwa przekazał większość udziałów rzeźni Narodowemu Funduszowi Inwestycyjnemu Foksal[1]. Zakłady otrzymały nazwę Tormięs Narodowy Fundusz Inwestycyjny Foksal. Część udziałów kupiły również zakłady Sokołów[1]. W marcu 1998 roku podjęto decyzję o likwidacji Tormięsu. W chwili likwidacji w zakładach pracowało ok. 400 osób. Przedsiębiorstwo Sokolów ogłosiło, że na miejscu Tormięsu wybuduje nowy zakład, który zatrudni ok. 200 osób. Likwidacja Tormięsu wywołała niezadowolenie pracowników, którzy 3 kwietnia odbyli marsz protestacyjny w Toruniu. W obronie pracowników stanęli Tadeusz Rydzyk i posłanka Anna Sobecka. W październiku 1999 roku Narodowy Fundusz Inwestycyjny Foksal i Sokołów sprzedały akcje[6].

W maju 1999 roku nieruchomości przejęli małżeństwa Raczkierów i Sulikowskich, toczący spór administracyjny-prawny o prawo własności do tego terenu. Na mocy wyroku sądowego z dnia 23 października 2008 roku jedynymi właścicielami nieruchomości zostali Renata i Jacek Sulikowscy. Małżeństwo za 43 mln złotych sprzedało nieruchomość firmie Libra, planującej wybudować na miejscu centrum handlowo-rozrywkowe Brama Jakubska. Libra wycofała się z planów po uchwaleniu dnia 9 lipca 2009 roku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z którym na terenach po Tormięsie nie można było budować wielkopowierzchniowych obiektów handlowych[1].

W 2000 roku miejski konserwator zabytków próbował wpisać Tormięs do rejestru zabytków. W tym samym roku z planu zrezygnowano po zniszczeniu obiektów po Tormięsie w wyniku pożaru[4]. 26 września 2010 roku w wyniku kolejnego pożaru zawaliła się część magazynowa[6]. 15 grudnia 2012 roku Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego rozpoczął rozbiórkę ruin[1].

1 kwietnia 2015 roku teren po rzeźni kupiła firma Willa Developer, planująca wybudować na tym obszarze osiedle mieszkaniowe[1][5]. W 2018 roku zawalił się komin dawnej rzeźni[3]. Budowa osiedla rozpoczęła się w 2018 roku[8].

W 2021 roku zburzono mur ogradzający teren Tormięsu[8].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f 132 lata minęły, czyli historia pewnej nieruchomości na Jakubskim Przedmieściu w Toruniu. nowosci.com.pl, 2015-04-03. [dostęp 2022-07-05].
  2. ↑ a b c Hildebrandt-Fijorek 2019 ↓, s. 139.
  3. ↑ a b Hildebrandt-Fijorek 2019 ↓, s. 137.
  4. ↑ a b c d Toruń: rytualny ubój, czyli o rzeźni miejskiej słów kilka. ddtorun.pl, 2020-01-05. [dostęp 2022-07-05].
  5. ↑ a b Szymon Spandowski: Tormięs. Burzliwe losy toruńskiej rzeźni [ZDJĘCIA]. nowosci.com.pl, 2016-10-11. [dostęp 2022-07-05].
  6. ↑ a b c d Katarzyna Fus: Po Tormięsie zostały już tylko ślady. wiadomosci.onet.pl, 2012-10-14. [dostęp 2022-07-05].
  7. ↑ Kluczwajd 2017 ↓, s. 138.
  8. ↑ a b c d Filip Sobczak: Runęły mury Tormięsu. Zniknęły historyczne napisy. ototorun.pl, 2021-02-15. [dostęp 2022-07-05].
  9. ↑ Szymon Spandowski: Napisy z czasów stanu wojennego przy toruńskim Dworcu Głównym trafiły do rejestru zabytków. nowosci.com.pl, 2020-12-27. [dostęp 2022-09-20].

Bibliografia

  • Anna Hildebrandt-Fijorek, Świadomość zamieszkania w przestrzeni i czasie – teren dawnej Rzeźni Miejskiej w kontekście przemian, [w:] Katarzyna Kluczwajd, Michał Pszczółkowski (red.), Zabytki toruńskie młodszego pokolenia. Toruńskie miejsca do mieszkania i (za)pamiętania: domy, pomniki, cmentarze, Toruń: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2019, ISBN 978-83-953155-4-1.
  • Katarzyna Kluczwajd, Toruń, którego nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2017, ISBN 978-83-7729-333-1.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya