Trójgarb

Trójgarb

Trójgarb
Państwo	Polska
Położenie	województwo dolnośląskie
Pasmo	Sudety, Góry Wałbrzyskie, Masyw Trójgarbu i Krąglaka
Wysokość	778 m n.p.m.
Wybitność	208 m
Położenie na mapie Sudetów Trójgarb
50°48′46,26″N 16°09′48,00″E/50,812850 16,163333
Multimedia w Wikimedia Commons

Trójgarb (krótko po 1945 Potrójna^[1], niem. Sattelwald) – wzniesienie o trzech wierzchołkach o wysokości 778, 758 i 741 m n.p.m., w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Środkowych, w paśmie Gór Wałbrzyskich.

Góra położona jest w województwie dolnośląskim, na terenie północno-zachodniej części Gór Wałbrzyskich, w Masywie Trójgarbu i Krąglaka, między Kamienną Górą a Szczawnem-Zdrojem.

Wzniesienie w kształcie rozciągniętego stożka o dość stromych zboczach z charakterystycznymi trzema wierzchołkami, które mimo małej wysokości względnej w stosunku do płaszczyzny szczytowej, są rozpoznawalne z daleka i z różnych stron. Jest najwyższym szczytem w Masywie Trójgarbu, który góruje ponad 300 m nad okolicą. Szczyt wzniesienia stanowi zwornik pięciu odchodzących krótkich grzbietów. Na północno-wschodnim zboczu poniżej szczytu, występuje grupa ciekawych skałek.

Góra o zróżnicowanej budowie geologicznej. Szczyt zbudowany jest ze skał wulkanicznych – czerwonych ryolitów, natomiast zbocza i najbliższe otoczenie ze skał osadowych – zlepieńców, piaskowców i łupków, w których znajdują się pokłady węgla kamiennego. Cały obszar leży na północnym skrzydle niecki śródsudeckiej – warstwy skał osadowych zapadają ku południowi.

Występuje tutaj pseudojaspis, czyli dekoracyjna odmiana ryolitów^[2][3]. Pseudojaspis nie jest jednak szeroko rozpowszechniony - występuje tylko lokalnie w partii przyszczytowej Trójgarbu. Pseudojaspis charakteryzuje się obecnością przebarwionych ciemnobrązowych, czerwonych i żółtobrunatnych stref oraz czarnych plamek i żyłek na jaśniejszym żółtawym tle. Przebarwienia te związane są wytrącaniem się wodorotlenków żelaza (brązowe i czerwone) oraz tlenków manganu (czarne) z roztworów hydrotermalnych. Pseudojaspisu nie eksploatowano nigdy na większą skalę. Niewielkie jego ilości pozyskiwano przed II wojną światową do wykonywania drobnej galanterii kamiennej. Dzisiaj materiał ten ma znaczenie wyłącznie kolekcjonerskie. Sporadycznie pojawiają się także próby tworzenia z niego drobnych ozdób (kaboszony, wisiorki itp.) czy szkatułek^[3].

Wzniesienie w całości porośnięte lasem świerkowym regla dolnego z niewielką domieszką drzew liściastych.

Trójgarb leży na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Kopuły Chełmca, Trójgarbu i Krzyżowej Góry koło Strzegomia. W masywie licznie występują muflony^[4].

Historia turystycznego wykorzystania szczytu sięga 1882 roku, kiedy to właściciel restauracji „Złota Kotwica” w Starych Bogaczowicach Martin Engler zbudował drewnianą wieżę, a następnie taras widokowy. Wkrótce też pojawił się mały, parterowy bufet. Zarówno gospoda (Sattelwaldbaude), jak i wieża widokowa funkcjonowały również w okresie międzywojennym^[5]. Po 1945 obydwa obiekty rozebrano. W późniejszym okresie wzniesiono tu wieżę triangulacyjną, która także nie przetrwała do dzisiejszych czasów.

U południowo-wschodnich podnóży Trójgarbu, we wsi Lubomin w latach 1977–1984 PTTK wybudowało schronisko „Bacówka pod Trójgarbem”, które w 2017 zostało rozebrane.

Na wierzchołku w 2018 kosztem 1,79 mln zł postawiono wieżę widokową o wysokości 27,5 m^[6]. Na wieży znajduje się pięć tarasów widokowych rozmieszczonych na wysokościach od 17 do 23 metrów nad fundamentem. Inwestycję sfinansowały gminy Czarny Bór, Stare Bogaczowice i Szczawno-Zdrój (co symbolicznie oddano trójkątnymi kształtami tarasów widokowych) oraz Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Oficjalne otwarcie wieży nastąpiło 29 grudnia 2018^[7].

Na zboczach Trójgarbu, na skrzyżowaniu dróg, jednej z zachodu - z Gostkowa - i jednej z kierunku północ-południe, biegnącej ze Starych Bogaczowic do Witkowa, stoi kapliczka poświęcona Matce Bożej. Fundatorem kapliczki był proboszcz parafii w Starych Bogaczowicach Innocenty Fritsch (późniejszy opat krzeszowski), a samą rzeźbę, wykonaną w piaskowcu, stworzono w warsztatach krzeszowskich. Figura Maryi z dzieciątkiem na kolanach - Matka Boża Tronująca, Królowa Sudetów - umieszczona została na dużym postumencie, na którym wykuto napis w języku łacińskim (w tłumaczeniu; "Witaj nadziejo nasza, życie i drogo, o słodka Panno Maryjo"). W 2020 r. dzięki Stowarzyszeniu Matki Bożej Tronującej - na czele którego stanął Ryszard Kudryński, odrestaurowano figurę, przywrócono znaleziony w lesie tron, uprzątnięto przyległy teren, postawiono nowe ogrodzenie. Dokonywało się to wszystko za zgodą konserwatora zabytków, chociaż sama kapliczka nie figuruje w jego rejestrze^[8].

W masywie Trójgarbu, w pobliżu miejscowości Gostków, przebiega tunel drogowy w ciągu drogi ekspresowej S3. Obiekt ten ma długość 2300 m i jest drugim pod względem długości tunelem w Polsce. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się drugi, krótszy tunel o długości około 320 m. Tunele nie przebiegają bezpośrednio pod szczytem Trójgarbu, lecz znajdują się w obrębie jego masywu.

• Gostków – Trójgarb – Chełmiec
• Szczawno-Zdrój – Trójgarb – Bolków
• Zamek Cisy – Trójgarb – Witków
• Trójgarb – Nowe Bogaczowice
• Sędzisław – Trójgarb – Boguszów-Gorce

• trasa ze Starych Bogaczowic^[10]

• Pawlik T., Pacławska-Pawlik A. - Pseudojaspisy z Trójgarbu w Górach Wałbrzyskich, Sudety nr 2/2011
• Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 10 Góry Wałbrzyskie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2005, ISBN 83-85773-85-1.
• Sudety Środkowe. Skala 1:40 000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2005. ISBN 83-60044-44-9.

• Trójgarb (778 m n.p.m.) -Sattelwald, Potrójna na str. polska-org.pl