Tunnels & Trolls

Tunnels & Trolls – jedna z najstarszych gier fabularnych (RPG), stworzona w 1975 przez Kena St. Andre(inne języki).

Jest uważana za drugą lub trzecią (zamiennie z Bunnies & Burrows(inne języki)) grę fabularną na świecie, powstałą krótko po Dungeons & Dragons (1974). Gra została stworzona jako odpowiedź na postrzegane wady D&D, takie jak zbyt duża złożoność zasad, wysoka cena oraz konieczność używania wielu rodzajów kostek. St. Andre dążył do uproszczenia mechaniki, czyniąc grę bardziej dostępną i szybszą w rozgrywce, co przyczyniło się do rozwoju idei „odchudzonych” systemów RPG, popularnych do dzisiaj^[1][2][3].

Ken St. Andre, miłośnik fantasy, gier bitewnych i członek Towarzystwa Twórczego Anachronizmu, po zapoznaniu się z Dungeons & Dragons doszedł do wniosku, że podstawowe idee gry są rewolucyjne, jednak jej mechanika jest prawie niezrozumiała, cena zbyt wysoka, a wymaganie użycia kostek o różnych liczbach ścianek (4, 8, 10, 12, 20) – zbędne. W odpowiedzi na te problemy opracował własny system, który opublikował w czerwcu 1975 jako Tunnels & Trolls. Pierwotnie wydrukowano 100 egzemplarzy w drukarni Arizona State University, a koszt produkcji wyniósł 60 dolarów. St. Andre sprzedawał grę znajomym po 1 dolara za egzemplarz, aby odzyskać nakłady. Pozostałe kopie trafiły do Ricka Loomisa(inne języki), założyciela wydawnictwa Flying Buffalo(inne języki), który sprzedał je na konwencji Origins, wyprzedając przy tym Dungeons & Dragons Gary’ego Gygaxa^[2].

Pierwsze wydanie Tunnels & Trolls z 1975 liczyło 40 stron. W 1979 ukazała się 5. edycja, która pozostała standardem aż do 2005, kiedy to rozpoczęto publikację zaktualizowanych wersji^[4][3]. W 2005 wydawnictwo Fiery Dragon Productions(inne języki) wypuściło 30th Anniversary Edition^[5], a w 2012 ukazała się 8. edycja nakładem Grimtooth (wyłącznie w języku francuskim)^[6]. W 2015 wydano Deluxe Tunnels & Trolls – rozszerzoną edycję gry^[4][3].

St. Andre był jednym z pierwszych, którzy zapisali swoje domowe zasady i opublikowali je jako niezależny system. W odróżnieniu od Dungeons & Dragons, które nie było chronione prawem autorskim, St. Andre zarejestrował Tunnels & Trolls w Bibliotece Kongresu, co stało się ważnym precedensem w branży gier fabularnych^[2].

Prace nad 8. edycją skłoniły wydawnictwo Flying Buffalo do podjęcia prac nad edycją Deluxe (9. edycją) podręcznika^[7]. Deluxe Tunnels & Trolls, której autorem jest Ken St. Andre, a do której prac przyczynili się doświadczeni gracze – Liz Danforth(inne języki) i James „Bear” Peters – ukazała się w sierpniu 2015^[8][9].

Tunnels & Trolls wyróżnia się prostotą i szybkością rozgrywki. Podstawowe założenia mechaniki to klasy postaci: wojownik, mag i łotr. System walki opiera się na pojedynczym rzucie kostką sześciościenną (D6). Atakujący i broniący rzucają kostką, a różnica między wynikami określa obrażenia. Jeśli atakujący wyrzuci wyższy wynik, różnica jest odejmowana od Konstytucji (pełniącej rolę punktów życia) broniącego. Pancerz redukuje obrażenia, zamiast unikać trafień, co było nowatorskim podejściem w porównaniu do Dungeons & Dragons^[1][2][10].

Magia w Tunnels & Trolls oparta jest na punktach magii, które magowie tracą przy rzucaniu zaklęć. System ten był innowacyjny w porównaniu do „Vancian magic” stosowanego w D&D. Zaklęcia mają humorystyczne i nietypowe nazwy, takie jak Hidey Hole (chwilowa niewidzialność), Yassa-Massa (podporządkowanie pokonanych potworów) czy Zingum (teleportacja przedmiotów). Nauka zaklęć wymaga zapłacenia 500 złotych monet (dla zaklęć drugiego poziomu) oraz odpowiedniego poziomu Inteligencji^[1][2][10].

Gra nie zawiera gotowych statystyk dla potworów. Zamiast tego, Władca Podziemi (odpowiednik Mistrza Gry) samodzielnie tworzy potwory, korzystając z wytycznych zawartych w podręczniku. Każdy potwór ma wskaźnik MR (Monster Rating), który określa jego punkty życia i liczbę kostek do ataku. To podejście odzwierciedla filozofię „old school”, gdzie to prowadzący grę decyduje o zawartości sesji^[1][2][10].

Tunnels & Trolls wprowadziło szereg innowacji, które stały się standardem w późniejszych grach RPG. Gra była jedną z pierwszych, które zrezygnowały z systemu zapamiętywania zaklęć na rzecz punktów magii. Ponadto, jako jedna z pierwszych gier, oficjalnie wspierała rozgrywkę solo, co stało się jej cechą charakterystyczną. Humor i lekkość, z jaką traktowana jest fabuła, wyróżniają grę na tle innych tytułów z gatunku^[1][2][10].

Akcja Tunnels & Trolls rozgrywa się w Trollmarku – świecie pełnym śpiących olbrzymów, starożytnych cywilizacji i ukrytych skarbów. Świat ten został dotknięty przez przedłużające się zaćmienie, które obudziło prastare istoty. Gra zachęca do eksploracji podziemi, gdzie gracze mogą znaleźć skarby, potęgę i sławę, ale także stawić czoła coraz potężniejszym potworom. Trollmark to świat tajemniczy, który nie tłumaczy się zbytnio, a jedynie sugeruje swoją głębię, co wyróżnia go na tle innych settingów fantasy^[11].

Tunnels & Trolls jest uważana za pierwszą grę, która udowodniła, że Dungeons & Dragons nie jest jedynym modelem RPG. Gra zyskała uznanie za prostotę, dostępność, innowacyjne rozwiązania (punkty magii, redukcja obrażeń przez pancerz), wsparcie dla gry solo oraz humor. Niska cena (oryginalny podręcznik kosztował 9,95 dolara, a zestaw z przygodą – 15 dolarów) przyczyniła się do jej popularności^[1][2][10].

Polska wersja Tunnels & Trolls została opracowana przez k6 trolli i wydana w 2015 w dwóch nakładach: pierwszym nakładem wydawnictwa Ragana, a drugim Wydawnictwa Gindi. Polskie wydanie zachowuje oryginalną typografię, kroje pisma, a nawet błędy autorstwa St. Andre. Podręcznik liczy 44 strony w formacie A4^[4][3].