Tupac Shakur

Ten artykuł dotyczy rapera. Zobacz też: inne znaczenia Tupac Amaru.

2Pac

Zdjęcie Tupaca pochodzące z jego prawa jazdy (1996)
Imię i nazwisko	Tupac Amaru Shakur
Pseudonim	2Pac, Pac, Makaveli, MC New York
Data i miejsce urodzenia	16 czerwca 1971 Nowy Jork
Data i miejsce śmierci	13 września 1996 Las Vegas
Przyczyna śmierci	rany postrzałowe
Gatunki	hip-hop, West Coast hip-hop, polityczny hip-hop, gangsta rap, g-funk
Zawód	raper, aktor, producent muzyczny, scenarzysta, poeta
Aktywność	1986–1996
Wydawnictwo	Interscope Records (1991–1995), Death Row Records (1995–1996)
Powiązania	Dr. Dre, Snoop Dogg, Digital Underground, Shock G, Yaki Kadafi, Naughty by Nature, E-40, The Notorious B.I.G., Kurupt, The Lady of Rage, Daz Dillinger, Above the Law, Bone Thugs-n-Harmony, MC Breed, MC Hammer, Spice 1, Richie Rich, Nate Dogg, Johny „J”, Ice-T, Danny Boy, Outlawz, Thug Life, Ice Cube, Queen Latifah
Zespoły
Strictly Dope Digital Underground Thug Life Outlawz
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Strona internetowa

Tupac Amaru Shakur, również 2Pac i Makaveli (ur. 16 czerwca 1971 w Nowym Jorku jako Lesane Parish Crooks, zm. 13 września 1996 w Las Vegas) – amerykański raper, poeta, aktor i aktywista społeczny. Według Black Entertainment Television był najbardziej wpływowym raperem w historii^[1], natomiast magazyn Rolling Stone umieścił go na 86. miejscu wśród 100 największych artystów wszech czasów^[2].

Urodził się 16 czerwca 1971 roku w Nowym Jorku^[3.1], jako syn Afeni Shakur i Billy’ego Garlanda^[3.2]. W oficjalnych dokumentach nadano mu imiona Lesane Parish Crooks, jednak matka zmieniła je na Tupac Amaru, by upamiętnić inkaskiego rebelianta Tupaca Amaru II^[3.2]. Jego matka była wówczas krótko po rozwodzie z Lumumbą Shakurem^[4.1]. Wkrótce potem wyszła za mąż za Mutulu Shakura, z którym doczekała się córki Sekyiwy^[3.2]. Po jej narodzinach Afeni i Mutulu rozstali się^[4.2].

Ze względu na trudną sytuację finansową rodzina była zmuszona przenieść się do Baltimore, gdzie Tupac zaczął uczęszczać do szkoły Roland Park Middle School, a następnie do Paul Laurence Dunbar High School^[3.3]. Stamtąd trafił do Baltimore School for the Performing Arts, gdzie uczestniczył w zajęciach teatralnych, malarskich, muzycznych i baletowych^[3.3]. Tam poznał swoją przyjaciółkę Jadę Pinkett^[4.3]. W 1988 roku rodzina Shakurów przeniosła się do Marin City, gdzie Tupac uczył się w Tamalpais High School^[3.3], której nie ukończył, ponieważ zrezygnował z nauki^[5]. Rok później wystąpił na Marin City Festival, gdzie wykonał utwór „Panther Power”, który został wydany pośmiertnie w 2007 roku na albumie Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991^[3.3]. Był to jeden z pierwszych utworów Tupaca, inspirowany piosenką „Self Destruction” autorstwa Stop the Violence Movement^[3.3].

W Marin City Tupac żył w biedzie ze względu na brak zatrudnienia jego matki oraz jej problemy z uzależnieniem od kokainy^[3.4]. Pomimo trudności raper zachował dobre relacje z Afeni i zadedykował jej utwór „Dear Mama” wydany w 1994 roku^[3.4]. Z kolei niezadowolenie z powodu braku ojca w jego życiu wyraził dwa lata wcześniej w utworze „Papa’z Song”^[3.5]. Jego bliskimi osobami byli członkowie ruchu Czarnych Panter, między innymi Assata Shakur^[3.6], Mumia Abu-Jamal^[3.7] czy Mutulu Shakur, ojciec Sekyiwy i Mopreme’a^[3.8].

Za inicjatywą Leili Steinberg, lider zespołu Digital Underground, Shock G, zaproponował Tupacowi angaż jako pomocnik od sprzętu zespołu^[3.9]. Współpracował z zespołem jako tancerz i uczestniczył w wydaniu przez nich dwóch albumów^[3.10]. Wziął udział w nagraniu piosenki „Same Song”, która była ścieżką dźwiękową do filmu Same kłopoty, w którym Tupac zaliczył występ cameo^[3.11]. Następnie zrezygnował ze współpracy z Digital Underground, by skupić się na karierze solowej i przeprowadził się do domu Leili Steinberg, która była jego przyjaciółką^[3.11]. 15 sierpnia 1991 roku podpisał kontrakt z wytwórnią Interscope Records^[4.4], a 12 listopada wydał swój debiutancki album 2Pacalypse Now^[4.5], który promował singiel „Trapped”^[4.6]. Kolejnymi teledyskami z płyty były „Brenda’s Got a Baby”^[4.7] i „If My Homie Calls”^[4.8] Zagrał również postać Bishopa w filmie Miasto aniołów 2, który miał premierę 17 stycznia 1992 roku^[3.12]. Niecały miesiąc przed premierą albumu, 17 października w Oakland został zatrzymany przez dwóch policjantów^[4.9], za przechodzenie przez jezdnię w niedozwolonym miejscu^[4.10]. Wywiązała się między nimi sprzeczka, w wyniku której raper został pobity i aresztowany^[4.10]. Następnie wytoczył proces cywilny policji z Oakland, domagając się dziesięciu milionów dolarów odszkodowania^[4.10]. Strony doszły jednak do porozumienia i zawarły ugodę, a Tupac otrzymał 42 tysiące dolarów^[4.11].

Wiosną 1992 roku, wraz z Janet Jackson rozpoczął zdjęcia do filmu Poetic Justice – Film o miłości^[4.12], który miał premierę 23 lipca 1993 roku^[4.13]. 22 sierpnia 1992 roku wziął udział w festiwalu w Marin City^[4.14], podczas którego doszło do przypadkowego zastrzelenia sześcioletniego chłopca Qa’ida Walkera-Teala^[4.15]. Tupac został zatrzymany przez policję i wkrótce potem wypuszczony, wskutek czego wyprowadził się na stałe do Los Angeles^[4.15]. W tym samym roku zaczął pracować nad nową płytą, której roboczy tytuł brzmiał „Troublesome 21”^[4.16]. W międzyczasie zaczęła kształtować się grupa Thug Life, w skład której poza Tupaciem, wchodzili: Big Syke, Mopreme, Macadoshis i The Rated R^[3.13]. Początkowo Shakur dostał angaż w filmie Zagrożenie dla społeczeństwa, jednak ostatecznie nie dogadał się z reżyserami i nie wystąpił w produkcji^[4.17].

16 lutego 1993 roku ukazał się jego drugi album Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z..., który promował singiel „Holler If Ya Hear Me”^[4.18]. Kolejnymi singlem z tej płyty były „I Get Around”^[4.19] i „Keep Ya Head Up”^[4.20]. Wiosną tego roku został dwukrotnie aresztowany za bójki^[4.19]. Zdiagnozowano u niego również łysienie plackowate, przez co zaczął golić głowę na łyso^[4.21]. Nawiązał wówczas znajomość ze Suge’em Knightem, Dr. Dre i Snoop Doggiem^[4.22]. Latem wdał się w bójkę z reżyserami filmu Zagrożenie dla społeczeństwa, a następnie nawiązał współpracę z Notoriousem B.I.G.^[4.23]. Pod koniec roku dokończył nagrywać piosenki z Big Sykiem, Mopreme’em, Macadoshisem i The Rated R, skutkiem czego powstał album Thug Life: Volume 1^[4.24], która miała premierę 26 września 1994 roku^[3.14]. Pod koniec 1993 roku rozpoczął pracę nad nowym albumem i negocjował ze studiem filmowym udział w filmie Studenci^[4.25].

Wkrótce potem został aresztowany za postrzelenie dwóch nietrzeźwych policjantów po służbie z ukradzioną bronią^[4.26]. Po wpłaceniu 55 tysięcy dolarów kaucji i ujawnieniu faktów dotyczących funkcjonariuszy, zarzuty wobec Tupaca zostały wycofane^[4.26]. Zaczął również pracę nad filmem Nad obręczą, gdzie wcielił się w rolę Birdiego^[3.15]. Film miał premierę w marcu 1994 roku, a ścieżką dźwiękową była nagrana przez Tupaca piosenka Pain, która nie została nigdy wydana na żadnej płycie^[3.15]. W drugiej połowie roku raper poznał w nocnym klubie Ayannę Jackson, z którą nawiązał znajomość^[3.16]. W trakcie wspólnie spędzanej nocy w hotelu, do pokoju weszli znajomi Shakura, a on sam wyszedł^[3.17]. Wychodząc opowiedziała obsłudze hotelowej o zajściu, a następnie udała się do szpitala by zgromadzić dowody na gwałt i na policję by złożyć zeznania^[3.18]. Tupac i jego koledzy zostali aresztowani i wytoczono im proces^[3.19]. Z tego powodu raper stracił angaż w filmie Studenci^[4.27]. Jednocześnie zdążył rozpocząć pracę nad filmem Bullet, gdzie zagrał rolę Tanka^[4.28]. Nie przyznał się do winy i został uniewinniony od zarzutu sodomii i posiadania broni, ale skazano go za gwałt^[3.20]. Jeszcze zanim usłyszał werdykt, 30 listopada spotkał się z Notoriousem B.I.G. i Puffem Daddy’m, a po spotkaniu został napadnięty, okradziony i pięciokrotnie postrzelony^[3.21]. Po trafieniu do szpitala po raz pierwszy w dorosłym życiu spotkał się ze swoim biologicznym ojcem Billy’m Garlandem i poznał prawdę o pokrewieństwie^[4.29]. Ze względu na stan zdrowia odbycie kary w więzieniu zostało odroczone do 24 grudnia^[4.30].

7 lutego 1995 roku sędzia wyznaczył wymiar kary, który wyniósł od roku do półtora roku bezwzględnego więzienia^[4.31]. Został osadzony w nowojorskim zakładzie Rikers Island, by następnie zostać przeniesionym do Fishkill, a ostatecznie do Clinton w Dannemorze^[4.32]. W czasie pobytu w zakładzie karnym jego współpracownicy pracowali nad wydaniem albumu Me Against the World, który Tupac nagrał jeszcze przed więzieniem^[4.33]. Ukazał się on 1 kwietnia 1995 roku, a singlem promującym był „Dear Mama”^[4.34]. Z powodu izolacji, nie wystąpił w żadnym teledysku do singli promujących album^[3.22]. Przebywając w więzieniu doszedł do wniosku, że zleceniodawcą zamachu na jego życie był Notorious B.I.G.^[3.22]. Skupił się wówczas na czytaniu książek i pisaniu listów i nowych piosenek^[4.35]. W międzyczasie jego prawnicy złożyli apelację, a sędzia wyznaczył kaucję, wynoszącą 1,4 miliona dolarów^[4.36]. Aby móc opłacić swoich obrońców i opłacić kaucję, 16 września Tupac postanowił podpisać kontrakt z Death Row Records, Suge’a Knighta^[4.37]. Otrzymał on od wytwórni prawie pół miliona dolarów na wydatki, dom dla jego matki i ciotki oraz umowę na trzy albumy, opiewającą na milion dolarów za każdy z nich^[4.38]. Knight wpłacił także kaucję za Shakura^[3.23]. 22 września apelacja została przyjęta, a 12 października raper wyszedł na wolność, udał się do Kaliforni i zaczął pracować nad kolejną płytą^[4.39].

Podczas pracy nad nową płytą, zgromadził wokół siebie starych znajomych: Big Syke’a, Mopreme’a, Husseina Fatala, Yakiego Kadafiego, Kastra, Napoleona, E.D.I. Meana i Storm, z którymi stworzył zespół Outlawz^[4.40]. Premiera solowego albumu All Eyez on Me odbyła się 13 lutego 1996 roku^[4.41]. Był to pierwszy w historii dwupłytowy album hip-hopowy^[3.24]. Singlami promującymi nową płytę zostały „California Love” nagrany z Dr. Dre oraz „2 of Amerikaz Most Wanted” nagrany ze Snoop Doggiem^[4.42]. Tupac otrzymał wówczas nominację do nagrody Grammy za najlepszy album rapowy (Me Against the World) i najlepszy występ rapowy („Dear Mama”)^[4.43]. Nie otrzymał żadnej z nagród, ale sam wręczał nagrodę za najlepszy występ popowy w duecie lub grupie^[4.43]. Wkrótce potem zaczął nagrywać utwór typu diss „Hit ’Em Up”, który nagrał wspólnie z członkami Outlawz^[3.25]. W utworze zaatakował przede wszystkim Notoriousa B.I.G. oraz Puffa Daddy’ego, a także innych raperów współpracujących z Bad Boy Record, jak duet Mobb Deep, Nas, Jay-Z czy członków zespołu Fugees^[3.26]. Piosenka ta rozpoczęła wojnę hip-hopową między zachodnim a wschodnim wybrzeżem^[4.44]. W marcu rozpoczął pracę nad kolejnym albumem zatytułowanym The Don Killuminati: The 7 Day Theory, który zamierzał wydać pod pseudonimem Makaveli, by oddać hołd Niccoli Machiavellemu^[4.45]. Rozpoczął również pracę nad filmami Klincz oraz Brudny glina^[4.46]. Planował opuścić Death Row Records i otworzyć własną wytwórnię płytową Makaveli Records, a także restaurację, linię odzieżową, wydawnictwo i inne^[4.47]. 4 września udał się do Nowego Jorku na galę MTV Video Music Awards, a trzy dni później do Las Vegas na walkę Mike’a Tysona^[4.48].

 Osobny artykuł: Zabójstwo Tupaca Shakura.

7 września zameldował się w hotelu MGM Grand Las Vegas, skąd udał się wraz Suge’em Knightem na walkę Tysona^[3.27]. Następnie pojechali do hotelu, a stamtąd do klubu 662, którego właścicielem był Knight^[4.49]. W międzyczasie miał miejsce incydent, w którym Tupac wdał się w bójkę z gangsterem Orlando Andersonem^[3.28]. Stojąc na skrzyżowaniu East Flamingo Road i Koval Lane, do BMW, którym podróżował raper i producent podjechał biały Cadillac, z którego padły strzały^[3.29]. Cztery kule trafiły Tupaca w udo, ramię i klatkę piersiową^[3.29]. Suge, który również został trafiony w głowę zawrócił auto próbując uciec, lecz przebite opony pozwoliły ujechać około kilometra odległości^[4.49]. Wkrótce potem zjawiła się policja i karetka pogotowia, która zabrała rannego rapera do szpitala University Medical Center^[4.50]. W wyniku strzelaniny stracił prawy palec wskazujący oraz jedno płuco^[4.51]. 13 września przeszedł kilka zawałów i jego serce przestało bić^[4.52]. O 16:03 stwierdzono zgon^[4.53].

Po jego śmierci ukazał się nagrany wcześniej album The Don Killuminati: The 7 Day Theory, a następnie dwupłytowy R U Still Down? (Remember Me) (1997)^[3.30] i nagrany wspólnie z Outlawz Still I Rise (1999)^[3.31]. Kolejnymi albumami były dwupłytowe Until the End of Time (2001)^[3.32] i Better Dayz, wydane przez Amaru Entertainment^[3.33]. Ostatnie dwa albumy Loyal to the Game (2004) i Pac’s Life (2006) zostały wydane przez Eminema^[3.34]. Powstały także kompilacje utworów, wśród których pierwszą była 2Pac’s Greatest Hits (1999), na którym znalazła się między innymi piosenka „Changes”, nagrana jeszcze w 1992 roku^[3.35]. Inspiracją powstania utworu była piosenka The Way It Is Bruce’a Hornsby’ego^[3.36]. „Changes” stało się najbardziej rozpoznawalnym utworem Tupaca^[3.37]. Później ukazały się także składanki: The Prophet: The Best of the Works (2003) Nu-Mixx Klazzics (2004), Nu-Mixx Klazzics Vol. 2 (2007), albumy koncertowe 2Pac Live (2004) i Live at the House of Blues (2005)^[3.38]. Wydane zostały także płyty z poezją The Rose That Grew from Concrete (2000) i The Rose, Vol. 2 (2005)^[3.39]. Ostatnią dwuczęściową składanką jest Best of 2Pac^[3.38].

Powstały o nim także filmy: między innymi dokumentalny Tupac: Zmartwychwstanie (2003)^[3.40] i fabularny All Eyez on Me (2017)^[3.41][6].

Według Associated Press, 29 września 2023 roku policja w Las Vegas aresztowała Duane’a „Keffe D” Davisa, który został oskarżony o morderstwo Tupaca z użyciem śmiercionośnej broni^[7].

Około 1993 roku nawiązał krótki romans z Madonną^[4.54]. W czerwcu 1994 rok poznał Keishę Morris, której oświadczył się we wrześniu^[4.55]. 29 kwietnia 1995 roku, podczas gdy Tupac przebywał w więzieniu, wzięli ślub^[4.56]. Świadkami byli kuzyn rapera Bill i macocha Keishy, natomiast ceremonię prowadziła funkcjonariuszka służby więziennej^[4.57]. Po wyjściu na wolność i przeprowadzce do Kaliforni, Tupac i Keisha podjęli decyzję o anulowaniu małżeństwa^[4.58]. W 1994 roku poznał Kidadę Jones, córkę producenta Quincy’ego Jonesa, z którą związał się w 1996 roku^[4.59]. W sierpniu 1996 roku kupił pierścionek z planem oświadczenia się^[4.60].

Oprócz działalności aktorskiej i muzycznej pisał także wiersze. Ukazał się tomik wierszy Tupaca pt. Róża, która wyrosła na betonie^[3.42].

Tupac był zapalonym czytelnikiem. Inspirował się wieloma pisarzami, takimi jak: William Shakespeare, Henry Miller, Gabriel García Márquez, Homer, Kurt Vonnegut, Friedrich Nietzsche, Maya Angelou, Alice Walker, Donald Goines i J.D. Salinger^[3.43]. Ponadto inspirował się między innymi biografiami Malcolma X, Martina Luthera Kinga, dziełami George’a Orwella, Sun Zi czy w szczególności Niccoli Machiavellego^[3.44]. Czerpał także z literatury religijnej np. dzieł Tomasza à Kempis, Thomasa Mertona, Jana od Krzyża, Gershoma Scholema, Raymonda Moody’ego czy ksiąg dotyczących buddyzmu i hinduizmu^[3.45].

Shakur nigdy nie wspominał o przynależności do konkretnej religii, ale wierzył w Boga^[3.46]. Najbliżej było mu do chrześcijaństwa, o czym świadczą jego tatuaże w kształcie krzyży i to, że nosił czasem łańcuch z krzyżem na szyi^[3.46]. Można go uznać za teistę^[8][9][10]. Wierzył, że człowiek, który idzie do nieba, śpi spokojnie bez koszmarów^[11]. Politycznie związany był z Ligą Młodzieży Komunistycznej USA w Baltimore^[12][13].

 Osobny artykuł: Dyskografia Tupaca Shakura.

• 2Pacalypse Now (1991)
• Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z... (1993)
• Me Against the World (1995)
• All Eyez on Me (1996)

• The Don Killuminati: The 7 Day Theory (1996) (jako Makaveli)
• R U Still Down? (Remember Me) (1997)
• Until the End of Time (2001)
• Better Dayz (2002)
• Loyal to the Game (2004)
• Pac’s Life (2006)

• 2Pac’s Greatest Hits (1998)
• Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991 (2000)
• The Rose That Grew from Concrete (2000)
• The Prophet: The Best of the Works (2003)
• Nu-Mixx Klazzics (2003)
• Tupac: Resurrection (2003)
• 2Pac Live (2004)
• The Rose, Vol. 2 (2005)
• Live at the House of Blues (2005)
• The Prophet Returns (2005)
• Nu-Mixx Klazzics Vol. 2 (2007)
• Best of 2Pac (2007)

• Thug Life: Volume 1 (z Thug Life) (1994)
• Still I Rise (z Outlawz) (1999)