Ubogla

Ubogla
Ilustracja
Gilliesia isopetala
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

szparagowce

Rodzina

amarylkowate

Podrodzina

czosnkowe

Rodzaj

ubogla

Nazwa systematyczna
Gilliesia J. Lindley
Bot. Reg. 12: t. 992 (1826)[3]
Typ nomenklatoryczny

Gilliesia graminea Lindl.[4]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Ubogla (Gilliesia Lindl.) – rodzaj roślin należących do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae), obejmujący 13 gatunków występujących endemicznie w Ameryce Południowej, na obszarze północno-zachodniej i południowej Argentyny oraz środkowego Chile[3].

Morfologia

Budowa Gilliesia graminea
Pokrój
Wieloletnie rośliny zielne.
Pęd
Podługowate[5] cebule zawierające skrobię[6].
Liście
Rośliny tworzą jeden lub dwa równowąskie, spłaszczone liście, zwężające się od nasady[5].
Kwiaty
Kwiaty grzbieciste[6], zielonkawe do fioletowych, wyrastające na długich szypułkach, zebrane po 2-9 w baldach[5]. Kwiatostan wyrasta na smukłym głąbiku, dłuższym od liści[6]. Kwiat podparty jest dwoma listkami okrywy o nierównej wielkości[6]. Budowa kwiatów tych roślin różni się od innych z podrodziny czosnkowych tym, że ich okwiat zbudowany jest ze zmiennej liczby listków (od pięciu do sześciu położonych w dwóch okółkach[5]) oraz zmiennej symetrii, również w ramach tej samej rośliny. Większość kwiatów jest dwustronnie symetryczna, jednak niekiedy kwiaty wykazują asymetrię: w niektórych jeden z dwóch bocznych listków zewnętrznego okółka jest dwuwrębny, w innych listki te mają różne rozmiary i kształty. U G. graminea zewnętrzny środkowy listek jest nieco większy niż pozostałe dwa. Duża jest również zmienność listków wewnętrznego okółka: od małych odchylonych struktur do wielkości zbliżonej do listków okółka zewnętrznego. W kwiatach G. graminea obecne są ponadto dwa różne typy przydatków, które w dużej mierze odpowiadają za mimikrę seksualną tych roślin: dwie grube struktury, które rozciągają się odosiowo i przypominają pokrywy skrzydłowe owadów oraz kilka długich, wąskich wyrostków otaczających pręcikowie (dłuższych od strony "odwłoka"), pochodzących od nasady listków i przypominających nogi owadów. Dwa wewnętrzne listki boczne okwiatu przypominają skrzydła, a dwa z trzech pręcików przypomina oczy[7]. Podobne przydatki obecne są u wszystkich gatunków tego rodzaju[5]. Nitki pręcików zrośnięte u nasady w rurkę otaczającą słupek[7], z jednej strony otwartą szczeliną[6]. Trzy pręciki przednie płodne, trzy tylne zredukowane do prątniczek[6]. Zalążnia eliptyczna, górna, trójkomorowa, z 8 zalążkami w każdej komorze[5]. Miodniki nieobecne. Szyjka słupka smukła, lekko trójklapowa[6].
Owoce
Eliptyczne torebki, zawierające nieregularne nasiona[5].

Biologia

Kwiat G. graminea
Kwiat G. graminea
Rozwój
Geofity cebulowe. Przypominające uskrzydlonego owada kwiaty G. graminea oraz obecność osmoforów i brak nektaru wskazują na mechanizm zapylania oparty na oszustwie seksualnym, podobny do tego, który występuje u niektórych storczyków. Niewiele wiadomo o biologii zapylania i zapylaczach tych roślin, które najczęściej kwitną wczesną wiosną, od sierpnia do października (a niekiedy późną zimą). U roślin z tego gatunku obserwowano jednak samopylność i apomiksję[7].
Cechy fitochemiczne
Rośliny zawierają saponiny. Łuski cebul zawierają flawonoidy: glikozydy kwercetyny[6].
Relacje z innymi gatunkami
Rośliny z tego rodzaju wchodzą w mikoryzę arbuskularną z grzybami[8].

Systematyka

Rodzaj z plemienia Gilliesieae z podrodziny czosnkowych (Allioideae) z rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae)[9]. We wcześniejszych ujęciach zaliczany do rodziny Gilliesiaceae[10] lub czosnkowatych Alliaceae[6].

Wykaz gatunków[3]

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Johna Gilliesa, lekarza marynarki Edynburgu, który w okresie zamieszkiwania w Chile w latach 1823-1828 wysyłał do Królewskich Ogrodów Botanicznych w Kew oraz do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie okazy zielnikowe flory chilijskiej[11].
Nazwy zwyczajowe w języku polskim
Polska nazwa rodzaju ubogla dla rodzaju Gilliesia, za polskim tłumaczeniem Tytusa Chałubińskiego Wykładu początków botaniki A. du Jussieu z 1849 r., została podana między innymi w wydanym w tym samym roku Ukazicielu polskich nazwisk na rodzaje królestwa roślinnego Antoniego Wagi[12], Słowniku języka polskiego pod redakcją Aleksandra Zdanowicza z 1861 r.[13], Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... Erazma Majewskiego z 1894 r.[14] i Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach z roku 1900, pod redakcją Józefa Rostafińskiego[15]. W wydanym w 2008 Słowniku roślin zielnych łacińsko-polskim Wiesława Gawrysia rodzaj nie został ujęty[16].
Synonimy taksonomiczne[3]
  • Solaria Phil., Linnaea 29: 72 (1858)
  • Symea Baker, Refug. Bot. 4: t. 260 (1871)
  • Gethyum Phil., Anales Univ. Chile 1873: 549 (1873)
  • Ancrumia Harv. ex Baker, Hooker's Icon. Pl. 13: t. 1227 (1877)
Homonimy taksonomiczne[17]
Gilliesia Peters & Edmunds, 1970 to również rodzaj jętek z rodziny szczecielowatych (Leptophlebiidae)[17].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-13] (ang.).
  3. ↑ a b c d Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).
  5. ↑ a b c d e f g Muñoz M. i Moreira A.: Géneros Endémicos Monocotiledóneas, Chile: Gilliesia. [dostęp 2021-02-14].
  6. ↑ a b c d e f g h i K. Rahn: Alliaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
  7. ↑ a b c Floral anatomy and systematics of Alliaceae with particular reference to Gilliesia, a presumed insect mimic with strongly zygomorphic flowers } autor = Rudall Paula J., Bateman Richard M., Fay Michael F., Eastman Alison. „American Journal of Botany”. 89 (12), s. 1867–1883, 2002. 
  8. ↑ Torres-Mellado G.A., Escobar I., Palfner G., Casanova-Katny A.. Mycotrophy in Gilliesieae, a threatened and poorly known tribe of Alliaceae from central Chile. „Revista Chilena de Historia Natural”. 85 (1), s. 179-186, 2012. 
  9. ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).
  10. ↑ Ravenna P.. The family Gilliesiaceae. „Onira Botanical Leaflets”. 4, s. 11–14, 2000. 
  11. ↑ Martyn Rix, Kit Strange i Paula J. Rudall. Gilliesia montana: Amaryllidaceae — Allioideae. „Curtis's Botanical Magazine”. 30 (1), s. 28, 2013. 
  12. ↑ Jakub Waga, Antoni Waga: Flora polonica: indices. Warszawa: Drukarnia Stanisława Strąbskiego, 1849.
  13. ↑ Aleksander Zdanowicz: Słownik języka polskiego. T. 2. Selbstverlag, 1861.
  14. ↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 2.: Słownik Łacińsko – Polski.... Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894. (pol.).
  15. ↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900. (pol.).
  16. ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  17. ↑ a b Global Biodiversity Information Facility (GBIF) Backbone Taxonomy. GBIF Secretariat. [dostęp 2021-02-14]. (ang.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya