Urdzik
 Urdzik karpacki | |||
| Systematyka[1][2] | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
urdzik | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Soldanella L. Sp. Pl. 144. 1753[3] | |||
| Typ nomenklatoryczny | |||
| Synonimy | |||
| |||
Urdzik (Soldanella L.) – rodzaj roślin należący do rodziny pierwiosnkowatych. Obejmuje 16 gatunków[4]. Rośliny te występują w górach w Europie Środkowej i Południowej[5][4]. W Polsce, w Tatrach, rosną trzy gatunki: urdzik górski (S. montana), karpacki (S. carpatica) i węgierski (S. hungarica)[6]. Szereg gatunków i mieszańców uprawianych jest jako rośliny ozdobne, zwłaszcza w ogrodach skalnych[7].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny zielne o liściach skupionych w przyziemnych rozetach i z kwiatami wzniesionymi na bezlistnych głąbikach[8].
- Liście
- Długoogonkowe, zebrane w rozetę przyziemną[8]. Blaszka nerkowata do okrągłej, całobrzega, często z członowanymi włoskami[5].
- Kwiaty
- Pojedyncze lub po kilka zebrane w baldach na szczycie głąbika, zwisające. Zarówno kielich, jak i korona kwiatu, dzwonkowate. Działki w liczbie 5 są tylko u nasady zrośnięte, zwykle są wąskie. Korona podzielona jest na łatki główne i pośrednie[8], zawsze jest niebieska, na końcach pocięta frędzlowato[5].
- Owoce
- Eliptyczne torebki zawierające liczne nasiona[5]. Otwierają się niewielkim wieczkiem na szczycie, poniżej którego torebka pęka na kilka ząbków[8].
Systematyka
Rodzaj należy do podrodziny Primuloideae w obrębie rodziny pierwiosnkowatych Primulaceae[9]. W obrębie podrodziny rodzaj ten tworzy monofiletyczny klad wspólnie z rodzajami: okrężnica Hottonia, Bryocarpum i Omphalogramma[10][11].
- Soldanella alpina L. – urdzik alpejski
- Soldanella angusta Li Bing Zhang
- Soldanella × aschersoniana Vierh.
- Soldanella calabrella Kress
- Soldanella carpatica Vierh. – urdzik karpacki
- Soldanella chrysosticta Kress – urdzik granatowy
- Soldanella × degeniana Vierh.
- Soldanella × ganderi Huter
- Soldanella × handel-mazzettii Vierh.
- Soldanella haretii Grinţ.
- Soldanella hungarica Simonk. – urdzik węgierski
- Soldanella × hybrida A.Kern.
- Soldanella × lungoviensis Vierh.
- Soldanella major (Neilr.) Vierh.
- Soldanella minima Hoppe – urdzik drobny
- Soldanella montana Willd. – urdzik górski
- Soldanella × neglecta R.Schulz
- Soldanella oreodoxa Li Bing Zhang
- Soldanella pindicola Hausskn. – urdzik gruczołkowaty, u. albański
- Soldanella pusilla Baumg. – urdzik karłowy
- Soldanella rhodopaea F.K.Mey.
- Soldanella × richteri Wettst.
- Soldanella rugosa Li Bing Zhang
- Soldanella × transsilvanica Borbás
- Soldanella × vierhapperi Janch. ex Vierh.
- Soldanella villosa Darracq – urdzik owłosiony
- Soldanella × wiemanniana Vierh.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2016-02-06].
- ↑ a b c Soldanella L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-02-25].
- ↑ a b c d Klaus Kubitzki: Flowering Plants. Dicotyledons: Celastrales, Oxalidales, Rosales, Cornales, Ericales. Springer Science & Business Media, 2013, s. 318. ISBN 3-662-07257-2.
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 168-169, ISBN 978-83-62975-45-7.
- ↑ David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 867, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- ↑ a b c d Bogumił Pawłowski (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom X, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 53-54.
- ↑ Genus: Soldanella L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ Mast A.R., Kelso S., Richards A.J., Lang D.J., Feller D.M.S., Conti E.. Phylogenetic relationships in Primula L. and related genera (Primulaceae) based on noncoding chloroplast DNA. „Int J Plant Sci”. 162, 6, s. 1381–1400, 2001.
- ↑ Morozowska M., Czarna A., Kujawa M., Jagodzinski M.A.. Seed morphology and endosperm structure of selected species of Primulaceae, Myrsinaceae, and Theophrastaceae and their systematic importance. „Plant Syst Evol”. 291, 3–4, s. 159–172, 2011.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 169-170. ISBN 978-83-925110-5-2.
Identyfikatory zewnętrzne:
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.