Uzdrowiciel

Uzdrowiciel – osoba prowadząca praktyki lecznicze i prozdrowotne zaliczane do obszaru tzw. medycyny niekonwencjonalnej, alternatywnej lub nienaukowej.

Działania uzdrowicieli obejmują m.in. bioenergoterapię, teleterapię, leczenie dotykiem, a także praktyki z wykorzystaniem różdżki, wahadełka oraz inne parapsychologiczne i okultystyczne metody diagnozowania. Poszczególne praktyki są trudne do precyzyjnego zdefiniowania, często nakładają się na siebie znaczeniowo i bywają łączone w działalności jednego uzdrowiciela. Uzdrowiciele zwykle odwołują się w swoich autodefinicjach do pojęć energii, biopola, promieniowania leczniczego i pokrewnych, nie stosują jednak ujednoliconej taksonomii ani teorii przyjmowanych przez naukę; część z tych praktyk nawiązuje do terminologii i założeń psychotroniki, której zwolennicy uznają ją za interdyscyplinarną dziedzinę wiedzy zajmującą się oddziaływaniami na odległość między ludźmi oraz między ludźmi a otoczeniem organicznym i nieorganicznym^[1].

Od połowy lat 70. w Polsce coraz więcej osób zaczęło interesować się usługami uzdrowicieli i różnymi formami medycyny alternatywnej. Badania opinii publicznej pokazywały, że z takich praktyk korzystał już znaczący odsetek społeczeństwa, zarówno na wsi, jak i w miastach. W tym czasie szczególną rozpoznawalność zdobyli o. Czesław Klimuszko, Clive Harris, Stanisław Nardelli i Franciszek Fellmann, a nieco później także Zbigniew Nowak oraz Anatolij Kaszpirowski. Klimuszko stał się postacią ogólnopolską dzięki nagłośnieniu w prasie; świadczy o tym m.in. duża liczba listów, które otrzymywał w krótkim czasie^[2].

Harris, znany z „leczenia dotykiem”, podczas kolejnych pobytów w Polsce w drugiej połowie lat 70. i na początku lat 80. obsługiwał masowe kolejki; pojedyncze spotkania gromadziły od kilku do kilkudziesięciu tysięcy osób, a łącznie jego seanse mogły objąć nawet około 9 milionów Polaków^[2]. Harris twierdził, że skuteczność jego zabiegów sięgała około 80% osób, które zgłaszały się po pomoc^[3].

W kolejnych latach do grona najbardziej znanych uzdrowicieli dołączyli następni praktycy. Stanisław Nardelli szacował, że tylko w pierwszej połowie lat 80. próbował pomagać ponad 2 milionom chorych, organizując zbiorowe seanse w dużych halach, często dla kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy uczestników. Franciszek Fellmann regularnie prowadził spotkania, na których pojawiały się od setek do tysięcy osób, a dodatkowo jako jeden z pierwszych prezentował swoje zabiegi w telewizji. Zbigniew Nowak od połowy lat 80. rozwijał intensywną działalność, przyjmując tłumy w gabinecie i podczas zbiorowych seansów, natomiast Kaszpirowski przyciągał milionową publiczność przed telewizory i na swoje tournée po Polsce. Zestawienie danych dotyczących liczby uczestników spotkań z Klimuszką, Harrisem, Nardellim, Fellmannem, Nowakiem i Kaszpirowskim pozwala szacować, że do początku lat 90. interakcje z tymi uzdrowicielami przeszło łącznie co najmniej kilkanaście milionów Polaków^[4].

• Daniel Wicenty, Jan Hlebowicz, Uzdrowiciele jako zjawisko społeczne w Polsce w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, „Kultura i Społeczeństwo”, 67 (4), Instytut Studiów Politycznych PAN, 2023, ISSN 0023-5172 [dostęp 2026-03-24]  (pol.).