Võro

Võro – grupa etniczna zamieszkująca głównie Estonię (zwłaszcza prowincję Võrumaa), posługująca się językiem võro^[1].

Võro zamieszkują głównie południowo-wschodnią Estonię^[2], zwłaszcza prowincję Võrumaa, a także Põlvamaa i Valgamaa^[3] i są zaliczani do ludów ugrofińskich^[2] (bałtycko-fińskich)^[3]. Dwujęzyczność Võro została odnotowana przez Ferdinanda Johanna Wiedemanna w połowie XIX wieku^[4]. Stopniowo język võro ustępował językowi estońskiemu, zwłaszcza w czasach sowieckich, co doprowadziło do znaczącego spadku liczby mówiących tym językiem^[4].

Ruch dążący do zachowania kultury Võro ukształtował się głównie w latach 80. XX wieku^[5]. Od 2008 roku odbywa się festiwal pieśni i tańca Uma Pido(inne języki)^[4]. W 2013 roku uchwalono nową flagę võro^[6][7]. 22 kwietnia 2023 roku odbył się pierwszy Kongres Võro w Võru, podczas którego m.in. protestowano przeciwko rozszerzeniu obszaru poligonu wojskowego Nursipalu(inne języki)^[2].

Język võro bywa klasyfikowany jako dialekt języka estońskiego^[4], mimo iż różni się od niego zasadniczo^[1] (stąd postulaty Võro za prawnym uznaniem go za odrębny język^[4]). Posługuje się nim około 50 000–70 000 osób^[1][8]; niemal wszyscy są dwujęzyczni i znają także język estoński^[8]. Aby zachować język võro, 15 przedszkoli w prowincji Võrumaa uczestniczy w projekcie, który polega na mówieniu do dzieci wyłącznie w języku võro^[1], język jest nauczany opcjonalnie w 26 szkołach^[8]. Język ten w najbardziej pierwotnej formie zachował się na Syberii, dokąd dawniej Võro emigrowali^[8].

W języku võro ukazuje się tylko jedno czasopismo „Uma Leht” od 2000 roku^[4], które ma około 30 000 czytelników^[8]. Literatura piękna Võro była spisywana przeważnie po estońsku, lecz wzrasta liczba publikacji w võro; przeciętnie w tym języku ukazuje się 5 książek beletrystycznych rocznie^[8]. Powstała także Wikipedia w języku võro^[3].

Podobnym do niego językiem jest język seto używany przez odrębną grupę etniczną Setu, również zamieszkującą miasto Võru^[1].

Centrum kulturowym społeczności Võro jest miasto Võru^[1]. Zachowaniem dziedzictwa kulturalnego, a zwłaszcza językowego zajmuje się Instytut Võro założony w 1995 roku^[3].

Popularną aktywnością jest korzystanie z sauny dymnej, niegdyś takie sauny znajdowały się przy niemal każdym wiejskim domu^[9]; ta tradycja została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO^[1].

• 
  Tradycyjny strój damski i męski
• 
  Festiwal Uma Pido (2008)
• 
  Festiwal Tańca Tradycyjnego w Võru (2014)
• 
  Siedziba Instytutu Võro (2014)
• Artysta Jaan Pulk(inne języki) mówiący w języku võro (film)
• 
  Dwujęzyczna tablica drogowa w języku estońskim i võro
• 
  Tradycyjna sauna dymna w Rõuge (2020)