Wacław Chojna

Wacław Chojna

Majewski, Młotek, Świerczyński, Świerk, Horodyński

major artylerii
Data i miejsce urodzenia	4 sierpnia 1907 Zasław
Data i miejsce śmierci	2 grudnia 1976 Warszawa
Przebieg służby
Lata służby	1927–1947
Siły zbrojne	Wojsko Polskie Armia Krajowa
Jednostki	4 Pułk Artylerii Lekkiej
Stanowiska	dowódca baterii
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa kampania wrześniowa bitwa nad Bzurą powstanie warszawskie
Odznaczenia

Wacław Chojna ps. „Majewski”, „Młotek”, „Świerczyński”, „Świerk”, „Horodyński”^[1] (ur. 22 lipca^?/4 sierpnia 1907 w Zasławiu, zm. 2 grudnia 1976 w Warszawie) – major artylerii Wojska Polskiego, żołnierz Kedywu, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Syn Heleny Jakubowicz oraz Cezarego Chojny. Uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Ostrogu, a od piątej klasy w Państwowym Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Zdołbunowie, gdzie w 1927 r. otrzymał świadectwo dojrzałości.

30 czerwca 1928 r. ukończył Kurs Szkoły Podchorążych w Oficerskiej Szkole Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej z 53. lokatą i „z postępem zupełnie dobrym” i został zakwalifikowany do Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu, która 9 sierpnia 1928 r. została przemianowana na Szkołę Podchorążych w Artylerii.

15 sierpnia 1930 został mianował podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1930 i 74. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a Minister Spraw Wojskowych wcielił do 4 Kujawskiego pułku artylerii lekkiej w Inowrocławiu^[2]. 22 lutego 1934 został awansowany na porucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 i 18. lokatą w korpusie oficerów artylerii^[3].

Był pasjonatem sportu; uprawiał szermierkę, woltyżerkę, skoki konne przez przeszkody, narciarstwo, łyżwiarstwo, loty szybowcem, łowiectwo.

W kampanii wrześniowej dowodził 2 baterią 4 pułku artylerii lekkiej, był zastępca dowódcy i p.o. dowódcy I dywizjonu 4 pal. Walczył w bitwie nad Bzurą.

Po klęsce wrześniowej dwukrotnie próbował uciec z niemieckiej niewoli. Po raz pierwszy zbiegł z transportu do oflagu w Kutnie, po czym ukrył się na wsi, jednak został wydany Niemcom przez gospodynię domostwa, w którym znalazł tymczasowe schronienie, i następnie aresztowany. Symulując chorobę, trafił do szpitala dla jeńców, z którego został wypisany z fałszywym rozpoznaniem gruźlicy dzięki pomocy niemieckiego lekarza. Wrócił do Inowrocławia, gdzie, nie ujawniając się, pracował fizycznie jako robotnik w fabryce sody w Mątwach. Ostrzeżony, że interesuje się nim Gestapo, wyjechał do Warszawy.

W konspiracji od grudnia 1939 w Warszawie^[4], do której został wciągnięty przez Stanisława Colonna-Walewskiego, męża ciotecznej siostry (byłego dyrektora fabryki wódek Haberbusch i Schiele w Warszawie, członka ZWZ, więźnia Pawiaka i Oświęcimia). W styczniu 1940 został członkiem Związku Czynu Zbrojnego w Warszawie. W marcu 1940 przystąpił do Polskiej Organizacji Zbrojnej. Początkowo został szefem Oddziału II Sztabu Komendy Okręgu Warszawa-Miasto, był odpowiedzialny za wywiad i kontrwywiad. Przed utworzeniem Okręgu działały w Warszawie luźne, niepowiązane grupy konspiracyjne, pod wspólną komendą i zorganizowane przez kadrę oficerską i podoficerską zgrupowania w Wydziale Wojskowym „Racławic”, POZ i WOW-ZNAK. W połowie 1940 w skład POZ weszły oddziały organizowane w Warszawie z oddziałów ZCZ^[5].

W grudniu 1941 został mianowany komendantem powiatu warszawskiego Polskiej Organizacji Zbrojnej. POZ została scalona z AK dopiero w sierpniu 1942, ale on sam już od kwietnia 1941 należał jednocześnie do ZWZ-AK (zaprzysiężony w tym miesiącu przez kpt. Wacława Janaszka ps. „Bolek”^[6]), współpracując m.in. z Wydziałem Artylerii KG AK w zakresie szkolenia i wydawnictw^[4]. Przeszedł także dwuletni kurs dywizyjny dowódców dyonu przy 34. W myśl umowy scaleniowej podlegający mu powiat warszawski POZ przekazał 31 października 1942 do AK, będąc odpowiedzialnym za 7 placówek: Radość, Pruszków, Włochy, Ożarów, Rembertów, Legionowo oraz Piastów. Przeszkolił stworzony przez siebie dywizjon artylerii w Legionowie.

11 listopada 1942 został awansowany na kapitana, a 3 października 1944 na stopień majora.

Na temat ww. działalności w POZ Stanisław Pietras napisał^[5]:

^[7].

Jako jeden z pierwszych członków POZ przeszedł do Kedywu Komendy Głównej AK i został szefem I Oddziału Organizacyjnego „Magistrat” „Gromada”. (Kedyw 81, Szef I)^[8], który był jego komórką legislacyjną^[9] i składał się z dwóch działów. Dział Organizacyjno-Personalny kierowany był osobiście przez W. Chojnę, szefa Oddziału. W zakres jego pracy wchodziły wszelkie sprawy organizacyjne i personalne Kedywu. Działem Legalizacji (w 1 Oddziale) kierował od czerwca 1943 jego zastępca ppor./por. Stanisław Wierzyński ‘Klara’ odpowiedzialny za zapewnienie dokumentów do bieżących prac Kedywu^[10]. Wacław Chojna, w porozumieniu z płk. Janaszkiem, był też odpowiedzialny za Archiwum KG AK. W przechowywaniu akt pomagała mu m.in. łączniczka „Hesia” – Janina Stępniewska^[9], która następnie była jego główną łączniczka w powstaniu warszawskim. W. Chojna wchodził także w skład trzyosobowej komisji zajmującej się włączaniem „Wachlarza”^[11] do Kedywu^[4]. Podczas Okupacji kilkakrotnie brawurowo ucieka Niemcom w Warszawie i Krakowie.

W powstaniu warszawskim był m.in. szefem łączności Zgrupowania „Radosław”. Przeszedł przez cały szlak bojowy zgrupowania od Woli, przez Stare Miasto, Czerniaków, Mokotów i Śródmieście. Przechodząc kanałami zachorował na tyfus.

We wniosku o odznaczenie Orderem Virtuti Militari V kl., podpisanym 30 marca 1946 w Wielkiej Brytanii przez ppłk. Jerzego Uszyckiego, napisano:

Na podstawie Notatki z działań powstańczych Zgrupowania „Radosław”:^[13]:

Po zakończeniu powstania przebywał w obozach jenieckich Sandbostel i Murnau, a po uwolnieniu z niewoli niemieckiej przez oddziały amerykańskie (29 kwietnia 1945) został w lipcu tego roku, przydzielony do 2 Karpackiego pułku artylerii lekkiej we Włoszech. Następnie został przetransportowany z 2 Korpusem do Wielkiej Brytanii, gdzie przebywał do 1947^[1]. Po nieudanych próbach ściągnięcia rodziny do Wielkiej Brytanii podjął decyzję powrotu do kraju, gdy w polskim radiu podano, że zmarł jego teść Andrzej Dzikiewicz, malarz w Inowrocławiu. Został repatriowany z Glasgow do kraju 8 maja 1947.

Trzy miesiące po powrocie do Polski aresztowany przez UB, przewożony wielokrotnie do Warszawy na przesłuchania. Na Rakowieckiej przesłuchiwany m.in. przez Józefa Różańskiego (Goldberga). Żona Maria, mgr filozofii i historii, wykładająca historię w Liceum im. M. Konopnickiej, poddana była ciągłej inwigilacji ze strony kuratorium, ostatecznie zwolniona. Jeszcze w 1945, po powrocie z Krakowa do Inowrocławia (gdzie przebywała podczas okupacji, pracując w kawiarni „Pani” na ul. św. Jana 17) została wyrzucona z willi, do której wprowadził się funkcjonariusz UB, rekwirując całe mienie. Zamieszkała z rodzicami, gdzie także dokwaterowano funkcjonariusza UB z rodziną, który z kolei terroryzował Chojnów i Dzikiewiczów. Wacław Chojna nie mógł nigdzie podjąć stałej pracy. Uniemożliwiono mu studiowanie matematyki na Uniwersytecie w Toruniu. Dzięki pomocy Jana Mazurkiewicza „Radosława” ostatecznie dostał pracę w spółdzielni rzemieślniczej w Inowrocławiu, której został prezesem. Był członkiem ZBoWiD (wówczas wiceprezesem tej organizacji był „Radosław”). W czasie Poznańskiego Czerwca podczas Targów Poznańskich w 1956. uruchomił demonstrującym robotnikom zdobyty przez nich jeden z czołgów^{[potrzebny przypis]}. Zmarł 2 grudnia 1976 w Warszawie. Do końca życia był w bliskim kontakcie z Janem Mazurkiewiczem. Pochowany na Powązkach Wojskowych. Jego „pierwszy” grób jest także na Powązkach Wojskowych – spoczywa w nim żołnierz, któremu może Chojna przekazał dokumenty, a który zginął na Bielanach w 1939 (kwatera A25-1-44)^[14].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13145 – 2 października 1944 (lipiec 1944)^[15]
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – 5 maja 1944^[15]
• Krzyż Walecznych – wrzesień 1944^[15]
• Warszawski Krzyż Powstańczy – pośmiertnie^[15]
• Krzyż Partyzancki^[15]
• Medal Wojska^[15]
• Krzyż Armii Krajowej nr 4997 – 3 marca 1969^[16]
• Pamiątkowa Odznaka 3 Dywizji Strzelców Karpackich nr 24232 – 22 września 1946
• Brytyjski Medal Wojny 1939–1945 – 10 lutego 1947^[16]

Wacław Chojna był żonaty z Marią z Dzikiewiczów, magistrem filozofii historii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, z którą miał dwie córki. Krystyna Danuta była absolwentką Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie i aktorką. Anna Zofia: lekarz med. okulista, Akademia Med. Poznań.